08/07/2025
BÀI VIẾT THAM KHẢO- NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ VIỆC ỨNG XỬ CÓ VĂN HÓA TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG
Lướt mạng xã hội, cập nhật thông tin truyền thông, xem điện thoại và internet như điều không thể thiếu trong cuộc sống. Đó chính là mô hình chung của những con người 4.0. Với sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng xã hội đang có ảnh hưởng ngày một lớn lên đời sống hàng ngày của chúng ta. Đi cùng với sự phổ biến của mạng xã hội, vấn đề ứng xử trên không gian mạng cũng trở thành hiện tượng được nhiều người quan tâm. Vậy chúng ta dùng mạng sao cho đúng ? Thế nào mới chuẩn mực ?
Chúng ta đã nghe nhiều về văn hóa ứng xử trong xã hội, tuy nhiên, khái niệm về văn hóa ứng xử trên mạng xã hội, trên các không gian mạng còn khá mới mẻ. Trước hết ta cần hiểu thế nào là “ứng xử”? Ứng xử là ứng phó, đối xử, phản ứng của con người trước tác động của sự vật, sự việc khác. Tất cả hành động, thái độ, cử chỉ và cách giao tiếp giữa người với người đều tạo nên văn hóa ứng xử. Văn hóa ứng xử trên không gian mạng có thể hiểu là hệ thống giá trị chi phối nhận thức, thái độ, hành vi ứng xử của cá nhân, cộng đồng trong các mối quan hệ với tự nhiên, xã hội và với chính bản thân khi tham gia mạng xã hội, phản ánh trình độ phát triển của cá nhân và cộng đồng. Thể hiện trong mối quan hệ với chính bản thân, với các giá trị như sự khiêm tốn, thật thà, dũng cảm, có chính kiến, lập trường, quan điểm rõ ràng; tinh thần cầu thị, học hỏi, không tự kiêu, tự đại hoặc tâm lý tự ti, thiếu tin vào bản thân,...
Đều là sự giao tiếp kết nối với nhau, nhưng thay vì một cách trực tiếp như đời thực, mạng xã hội đem đến người dùng một không gian trực tuyến gián tiếp đưa con người lại với nhau. Từ đó phương tiện giao tiếp trở nên dễ dàng hơn. Không gian mạng ngày càng phát triển con người được thể hiện bản thân và trải nghiệm cuộc sống; tương tác, gặp gỡ, giao lưu, gắn kết cộng đồng, trao nhận, chia sẻ tình cảm, truyền tải cảm hứng cho nhau; tìm kiếm việc làm, quảng cáo, kinh doanh và giải trí....góp phần tạo ra những giá trị mới, đem lại hiệu quả cho nền kinh tế, thúc đẩy đối với giáo dục - đào tạo và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.
Với hàng triệu người truy cập ở nhiều độ tuổi khác nhau, mạng xã hội như một thế giới ảo, tại đây mọi người có thể chia sẻ hình ảnh, âm thanh, và giao lưu, tương tác, cũng chính từ những hành động ấy đã nảy sinh ra ứng xử trên không gian mạng. Bên cạnh các hành xử văn minh, đồng thời cũng nảy sinh những mặt tiêu cực như một số cá nhân, tổ chức “lợi dụng” quyền tự do ngôn luận cung cấp những thông tin sai trái, độc hại, không phù hợp về chuẩn mực đạo đức, văn hóa, thuần phong mĩ tục. Thậm chí, có những thông tin xuyên tạc, gây hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, gây mâu thuẫn trong xã hội. Ngày ngày, các sự kiện xảy ra trong đời sống sẽ được đăng tải trên mạng xã hội. Nhiều bài viết thu hút được sự quan tâm chú ý của hàng trăm, hàng triệu người. Mọi người đều thỏa sức bình luận, bày tỏ suy nghĩ cá nhân, mỗi người lại có cái nhìn, đánh giá khác nhau về sự vật, sự việc. Bởi vậy, trong quá trình tranh luận, một vài người bất đồng quan điểm thường buông lời xúc phạm, chửi rủa bằng ngôn từ thiếu văn minh. Đây có thể được xem là cách “ném đá giấu tay” nguy hiểm nhất bởi đã có vô số những trường hợp trở thành nạn nhân của ngôn từ mạng xã hội một cách bất đắc dĩ, nạn nhân dần trở nên trầm cảm, thu mình lại là nặng hơn là kết thúc mạng sống của mình. Một số khác thì đăng những thông tin sai lệch, gây hoang mang dư luận, thậm chí lợi dụng nó để lôi kéo, công kích cá nhân hay tổ chức. Bài học trong cuộc sống những năm vừa qua cho thấy, nhất là trong đại dịch Covid-19, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có không ít người bị cơ quan chức năng chất vấn hoặc bị xử phạt hành chính chỉ vì chia sẻ thông tin dịch bệnh trên MXH không đúng sự thật hoặc đưa ra những lời bình “cảm tính”, thiếu trách nhiệm trước cơ quan công quyền hoặc các cá nhân có liên quan.
Trước những ý nghĩa tích cực và tiêu cực của vấn đề đối với đời sống xã hội thì tôi nhận thấy rằng việc nâng cao văn hóa ứng xử là cần thiết. Việc quan trọng đầu tiên là giúp mọi người hiểu thế nào là ứng xử văn hóa trên không gian mạng; thấy được những lợi ích thiết thực. Qua đó, tự ý thức, biết rõ hành vi của họ là đúng hay sai, được làm hay không được làm, nên làm hay không nên làm, họ sẽ có những ứng xử phù hợp trên không gian mạng. Cải thiện văn hóa ứng xử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, như Tiến sĩ Lê Hoàng Việt Lâm từng chia sẻ: “Một khi bạn ứng xử văn minh trên mạng xã hội, bạn sẽ khẳng định mình là người có trình độ, đạo đức, nhân cách, văn hóa”. Bên cạnh đó, việc ứng xử văn minh trên mạng xã hội sẽ giúp người trẻ tránh được nguy cơ vi phạm pháp luật, góp phần lan tỏa những giá trị sống tốt đẹp đến những người xung quanh.
Mỗi chúng ta là mỗi phần tử của xã hội, xã hội văn minh phát triển khi cá nhân biết đặt mình vào trong lòng xã hội và nghĩa một cách cảm thông. Chúng ta hãy học cách sử dụng internet và mạng xã hội một cách thông minh. Đó là khi ta tận dụng cái mới mẻ, hiện đại của mạng xã hội để phục vụ cho mục đích chính đáng nhằm hỗ trỡ trong công việc, đời sống và phát triển bản thân. Cùng với đó nên tự ý thức về lời lẽ phát ngôn và hành xử của bản thân, không nên có cách hành xử yếu kém, vô đạo đức khi tỏ ra hống hách, thượng đẳng và thiếu lịch sự. Khi tham gia thảo luận, chúng ta bày tỏ quan điểm bằng thiện chí và phải tôn trọng các cá nhân khác, không cố chấp, bảo thủ với cái tôi của bản thân. Khi tiếp xúc vơí văn bản, bản tin trên không gian mạng phải tỉnh táo để đánh giá thông tin này đúng hay sai, giả hay thật, từ đó không để bản thân kích động mà hành xử sai trái.
Đứng trước vấn đề “Nổi cộm” hàng đầu của xã hội ngày nay, những ai đã và đang sử dụng quyền tự do ngôn luận để xúc phạm, hạ thấp người khác hoặc đặt điều, bịa đặt,… không chỉ trên không gian mạng mà cả ở ngoài đời thực cần được phên phán và trừng trị nghiêm khắc. Tuy nhiên, mạng xã hội luôn tồn tại hay chiều, chúng ta không nên quá e dè, hay tẩy chay không gian mạng bởi khi dùng mạng xã hội một cách tỉnh táo, lí trí thì ta sẽ nhận lại được nhiều giá trị tốt đẹp mà đôi khi trãi nghiệm thông thường chúng ta không thể có được.
Văn hóa ứng xử luôn luôn được đề cao và đặc biệt coi trọng trong bất cứ thời đại nào, chính vì vậy bạn và tôi, hãy rèn luyện cho mình những lối sống có văn hóa, trước hết là để giữ vững chính mình giữ dòng đời nhiều biến động, để tâm mình thật trong sáng, nhẹ nhàng. Cũng nhờ đó mà ta rút bớt bao gánh nặng, vắng bóng những bừa bộn không đáng bận tâm, đưa những mối quan hệ, những cuộc kết giao trong cuộc sống xã hội ngày càng đẹp hơn, văn minh hơn, phát triển hơn. Trong mỗi điều kiện hoàn cảnh, con người đều có cách ứng xử và lối sống phù hợp. Ngày nay, trong điều kiện giao lưu, hội nhập, thế hệ trẻ đang đứng trước nhiều sự chọn lựa về quan niệm sống và cách sống của mình, tích cực có, tiêu cực có, vấn đề là cần phải nhận thức được quan niệm và cách sống đúng, đúng với chuẩn mực xã hội và đúng với lương tâm của mình. Bởi vậy, thế hệ trẻ hãy sống có bản lĩnh, có trí tuệ, có cách cư xử văn hóa để góp phần xây dựng đất nước ngày càng tươi đẹp.
(st)
