28/08/2025
Đọc hiểu - NLVH
Đề 3
*Chú ý đọc lược dẫn và chú thích nhaaa
NGÓNG NGƯỜI CHÂN MÂY
Trích “Chinh phụ ngâm” – Đặng Trần Côn; dịch: Đoàn Thị Điểm
Lược dẫn:
Chinh phụ ngâm có hình thức là một lời độc thoại nội tâm mà vai chính, cũng là vai duy nhất đứng ra độc thoại trong truyện là một người vợ có chồng tham gia cuộc chiến do triều đình phong kiến chủ xướng, kể về nỗi khổ, nỗi cô đơn buồn tủi phải xa chồng. Tác phẩm mở đầu với khung cảnh của cuộc chiến tranh khốc liệt và nhà vua truyền hịch kêu gọi mọi người tham gia chiến cuộc. Trong bối cảnh này, nàng chinh phụ hình dung cảnh chồng nàng lên đường phò vua giúp nước, ra đi với quyết tâm giành hàng loạt thành trì dâng vua, hùng dũng trong chiếc chiến bào thắm đỏ và cưỡi con ngựa sắc trắng như tuyết.
Cuộc tiễn đưa lưu luyến kết thúc, người chinh phụ trở về khuê phòng và tưởng tượng cảnh sống của chồng nơi chiến địa. Những cảm xúc về một hình ảnh “lẫm liệt” của chồng phút chia ly đã dần mờ nhòe, thay thế vào đó là nỗi lo sợ khủng khiếp cho số phận của chồng giữa chiến trường ác liệt, đầy oan hồn tử khí, và niềm đau khổ khôn nguôi về thân phận đơn chiếc của bản thân nàng.
Chồng quá hạn không về, cũng không có tin tức gì, và người chinh phụ đành phải tính thời gian bằng chu kỳ quyên hót, đào nở, sen tàn. Cuối cùng, chán chường và tuyệt vọng, người chinh phụ không còn muốn làm việc, biếng lơi trang điểm, ngày đêm khẳn cầu mong được sống hạnh phúc cùng chồng.
Kết thúc ngâm, người chinh phụ hình dung ngày chồng nàng chiến thắng trở về giữa bóng cờ và tiếng hát khải hoàn, được nhà vua ban thường và cùng nàng sống hạnh phúc trong yên ả, thanh bình.
Đoạn trích sau đây nằm ở phần gần cuối tác phẩm:
Non kì(1) quạnh quê trăng treo,
Bến Phì(2) gió thổi đìu hiu mấy gò.
Hồn tử sĩ gió ù ù thổi,
Mặt chinh phụ trăng dõi dõi soi.
Chinh phu tử sĩ mấy người,
Nào ai mạc mặt(3) nào ai gọi hồn?
Dấu binh lửa nước non như cũ,
Kẻ hành quân qua đó chạnh thương.
Phận trai già ruổi chiến trường,
Chàng Siêu(4) tíc đã điểm sương mới về.
Tưởng chàng trải nhiều bể nắng nỏ,
Ba thước gươm một cỗ nhung yên.
Xông pha gió bãi trăng ngàn,
Tên reo(5) đầu ngựa giáo dan(6) mặt thành.
Áng công danh trăn đường rộn rã,
Những nhọc nhằn nào đã nghỉ ngơi.
Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai,
Thiếp trong cánh cửa chàng ngoài chân mây.
Trong cửa này đã dành phận thiếp,
Ngoài mây kia há kiếp chàng vay(7)?
Những mong cá nước vui vầy,
Nào ngờ đôi ngả nước mây cách vời.
Thiếp chẳng tưởng ra người chinh phụ,
Chàng há từng học lũ vương tôn.( 8 )
Cớ sao cách trở nước non,
Khiến người thôi sớm thì hôm những sầu?
Trang phong lưu đang chừng niên thiếu,
Sánh nhau cùng dan díu chữ duyên.
Nỡ sao đôi lứa thiếu niên,
Quan san để cách hàn huyên(9) cho dành!
Thuở làm hành oanh chưa bén liễu,
Hỏi ngày về ước nèo quyên ca.
Nay quyên đã giục oanh già,
Ý nhi(10) lại gáy trước nhà líu lo.
(Đoàn Thị Điểm, Chinh phụ ngâm, NXB Văn học, 2007)
Chú thích
(1) Non Kì (Kì Sơn): Núi Kì Liên, đời Hán, Hoắc Khứu Bệnh đanh rợ Hung Nô ở đây
(2) Bến Phì (Phì Thủy): tên sông, Bồ Kiền nước Tần đem hàng trăm vạn quân đánh Tấn ở sông này, thua trận, quân sĩ mười phần chết hết tám chín, thây đắp thành gò
(3) Mạc mặt: vẽ tra nét mặt (“đan thanh” (đan:sắc đỏ, thanh: sắc xanh))
(4) Ban Siêu: danh tướng thời Hán, theo việc binh nhưng ra xứ Tây Vực ở 31 năm, lập nhiều công lớn, khi về đã quá 80 tuổi
(5) Tên reo đầu ngựa: (minh: kêu; đích: mũi tên bịt sắt) tên nỏ bịt satwsm bắn đi vang ra tiếng
(6) Giáo đan (duyên can): (duyên: leo; can: cán cây giáo) leo ngọn giáo mà lên mặt thành
(7) Vay: tiếng đệm của câu than
(8 ) Vương tôn: con nhà giàu, ưa đi chơi mà không đoái hoài đến gia đình
(9) Quan san, hàn huyên: ý nói cách trở, không biết tin tức của nhau
(10) Ý nhi: chim én thường làm tổ trong mái nhà
Thực hiện những yêu cầu sau:
Câu 1: Xác định thể thơ của đoạn trích trên
Câu 2: Đoạn trích là cảm xúc, tâm trạng của ai
Câu 3: Phân tích nghệ thuật của việc sử dụng những điền tích, điển cổ trong đoạn trích
Câu 4: Người chinh phụ khát khao điều gì? Vì sao?
Câu 5: Sau khi đọc văn bản, tác giả đã thúc đẩy tình cảm gì trong em?
Câu 6: Viết đoạn văn (200 chữ) phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong đoạn trích