27/04/2026
SỰ KHÁC BIỆT GIỮA TRẺ TỰ KỶ và TRẺ TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý ?
(Dựa trên hướng dẫn của CADDRA - Liên minh nguồn lực về ADHD Canada)
Ngày nay ngày càng có nhiều nguồn thông tin về các Rối loạn phát triển thần kinh (tự kỷ, tăng động giảm
chú ý, chậm phát triển, rối loạn học tập,…). Mọi người có thể đọc và tìm hiểu trên các trang mạng hoặc kể cả hỏi Chatgpt
Tuy nhiên, để hiểu rõ đặc điểm của từng rối loạn trên lâm sàng và đưa ra chẩn đoán, cần phải có một quá trình thực hành lâm sàng chuẩn mực, có hệ thống, có kinh nghiệm và phải có một quá trình tư duy, so sánh liên tục với các tài liệu khác nhau.
Nhưng có lẽ vì thiếu đi các yếu tố trên mà hiện tại trong lĩnh vực Rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ em, có một sự nhầm lẫn sâu rộng ở phụ huynh và cả ở một số lượng không nhỏ người hỗ trợ can thiệp về triệu chứng giữa Rối loạn tăng động kém chú ý (ADHD) và Rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK trẻ em).
Sự hiểu lầm này không những dán nhãn không phù hợp mà còn làm lệch đi phương hướng điều trị cho trẻ (thay vì hỗ trợ bằng các phương pháp tâm lí như điều chỉnh hành vi, điều chỉnh cảm giác, tâm vận động… Thì một số phụ huynh và giáo viên lại làm dụng việc sử dụng các thuốc hoặc ép buộc trẻ ngồi yên trong bàn học một cách máy móc)
Thậm chí nhiều người không phân biệt được RLP Tự kỷ với Rối loạn tăng động giảm chú ý ?
Trước hết, cần thấy rõ sự khác nhau cốt lõi nằm ở bản chất của sự khiếm khuyết:
Với ADHD: Đặc trưng bởi sự thiếu kiểm soát vận động, khiếm khuyết chức năng điều hành (executive functions) và khả năng duy trì sự chú ý.
Với RLPTK: Tập trung vào các khiếm khuyết nền tảng trong giao tiếp và tương tác xã hội, đi kèm với các mô hình hành vi, sở thích hạn hẹp và lặp lại, cũng như rối loạn các cảm giác và ngôn ngữ.
Theo thống kê có khoảng 70-75% trẻ tự kỷ có chậm về nhận thức
70-80% trẻ tự kỷ có kèm theo các vấn đề giác quan
75% trẻ tự kỷ có kèm theo khó khăn về hành vi
Và các vấn đề khác như động kinh, tic…
Với độ tuổi chẩn đoán, ADHD thường được chẩn đoán ở độ tuổi 6-7 tuổi trong khi đó, với RLPTK thì thường được nghi ngờ và chẩn đoán ở độ tuổi nhỏ hơn, khoảng 2-3 tuổi.
Về mặt ngôn ngữ, trẻ ADHD thường không bị chậm phát triển ngôn ngữ, ít có hiện tượng nhại lời, trong khi đó, với trẻ có RLPTK thường có nhiều về vấn đề ngôn ngữ như chậm ngôn ngữ, rối loạn ngôn ngữ, nhại lời .
Mặt khác do bị hạn chế trong phối hợp các kỹ năng giao tiếp không lời, trẻ có RLPTK thường sẽ có sự suy giảm trong phối hợp tiếp xúc mắt, né tránh tiếp xúc mắt, trong khi đó, ở trẻ có ADHD thì không nhìn mắt là do trẻ thường thay đổi "tiêu điểm chú ý" của mình vì tính xao nhãng, thiếu kiên trì mà ra.
Về tương tác xã hội và bạn bè, trẻ ADHD có nhu cầu xã hội bình thường, trong khi đó trẻ có RLPTK có thể có ít nhu cầu xã hội hơn. Ngoài ra, cách thiết lập mối quan hệ, xây dựng tình bạn cũng khác nhau: với trẻ ADHD, trẻ sẽ gặp khó khăn khi kết bạn do bị bạn bè tẩy chay vì tính xung động, tính bốc đồng, chen ngang của mình trong khi đó, trẻ có RLPTK thường ít quan tâm đến bạn bè, thường chơi một mình. Trẻ tự kỷ cũng thường khó khăn về hiểu tâm trí người khác mà chỉ quan tâm tới sở thích của mình.
Về các biểu hiện vận động, trẻ ADHD biểu hiện bằng sự lăng xăng, tăng động, "như gắn động cơ" , di chuyển liên tục, còn các hành vi của trẻ có RLPTK có tính rập khuôn, định hình, lặp lại.
Tuy nhiên trẻ RLP tự kỷ thì thường mắc cả tăng động giảm chú ý
Trước khi DSM-5 ra đời, RLPTK từng là tiêu chuẩn loại trừ để chẩn đoán ADHD (nghĩa là không được chẩn đoán cả hai cùng lúc). Tuy nhiên, sau này, các nghiên cứu hiện tại cho thấy có khoảng 30% đến 70% bệnh nhân ASD đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán của ADHD. Do đó, trên lâm sàng, hai rối loạn này hoàn toàn có thể đi cùng nhau, và việc can thiệp - điều trị cũng hướng đến việc điều trị cho cả hai.
Như vậy cẩn hiểu rõ để có cách hỗ trợ phù hợp cho trẻ hiệu quả nhất.
TS Tâm lí Vũ Thanh Châu
Đt 0986538004
.
