07/01/2026
Nhân dịp chính sách thuế mới áp dụng cho 1/1/ 2026, Mai thấy có một vài điều liên quan đến anh chị em đi kinh doanh trên sand TMDT và aff.
Mình tách ra 2 nhóm cho dễ hiểu:
1) Người bán hàng trên sàn TMĐT: khó ở “thuế bị khấu trừ theo doanh thu” và “dữ liệu bị chuẩn hóa”
A. Thuế bị khấu trừ/nộp thay ngay trên doanh thu
Từ khi cơ chế quản lý thuế TMĐT được siết theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP, nền tảng có chức năng thanh toán thuộc diện khấu trừ, nộp thuế thay và kê khai số thuế đã khấu trừ cho hộ/cá nhân kinh doanh trên nền tảng. 
Thách thức lớn nhất: thuế tính theo doanh thu (gross) chứ không phải “lãi ròng”.
• Người bán hay bị “sốc” vì: doanh thu nhìn lớn nhưng thực ra còn phí sàn, hoàn/huỷ, trợ giá, phí vận chuyển, chi phí quảng cáo… → tiền về ít hơn con số doanh thu.
• Nếu không theo dõi đối soát, rất dễ cảm giác “bị thuế cao” trong khi thực chất là bạn chưa quản trị biên lợi nhuận và các loại phí.
Ngoài ra, nếu không xác định đúng bản chất giao dịch (hàng hóa/dịch vụ/…) thì có tình huống bị áp theo mức bất lợi hơn (thực tế nhiều hướng dẫn nhắc đến việc áp mức cao nhất khi không phân loại được). 
B. Đối soát doanh thu “không còn đơn giản là tiền vào tài khoản”
Trên sàn, doanh thu có nhiều lớp:
• doanh thu phát sinh theo đơn
• doanh thu sau hủy/hoàn
• doanh thu sau voucher trợ giá (ai chịu voucher: shop hay sàn)
• phí sàn/ phí thanh toán/ phí vận chuyển/ quảng cáo nội sàn
Khó khăn thực tế: nhiều người lấy “tiền rút về” làm doanh thu, trong khi cơ quan thuế/đối soát nền tảng lại dựa trên dữ liệu giao dịch/đơn hàng. Nghị định 117 đặt trọng tâm vào dữ liệu giao dịch trên nền tảng và nghĩa vụ kê khai/khấu trừ của nền tảng. 
C. Nhiều kênh bán = dễ “trùng hoặc lệch”
Bạn bán:
• Shopee + TikTok Shop + Facebook/Zalo + bán tại cửa hàng
→ một phần thuế có thể đã bị khấu trừ trên sàn, phần ngoài sàn thì tự kê khai.
Thách thức: tổng hợp doanh thu toàn kênh, tránh:
• “đã bị khấu trừ rồi mà khai lại”
• hoặc “ngoài sàn không ghi nhận → thiếu nghĩa vụ”
D. Hóa đơn/chứng từ và chi phí hợp lệ
Nếu bạn muốn chứng minh chi phí (đặc biệt khi chuyển mô hình/hình thức khai), thì:
• chi phí nhập hàng không hóa đơn, chi phí thuê người không hợp đồng, chi phí quảng cáo không chứng từ… sẽ khiến bạn khó chứng minh, và quản trị thuế trở nên bị động.
E. Tâm lý và kỹ năng: “bán hàng” khác “vận hành một cơ sở kinh doanh”
Cái khó không nằm ở việc đóng thuế, mà là phải trưởng thành về quản trị: đối soát – ghi chép – lưu chứng từ – hiểu tỷ lệ thuế theo nhóm ngành theo hướng dẫn (Thông tư 40/2021 là nền tảng về thuế với hộ/cá nhân kinh doanh). 
2) Người làm affiliate: khó ở “xác định bản chất thu nhập” + “khấu trừ/ quyết toán”
Affiliate thường rơi vào 2 “con đường thuế” khác nhau, và đây là chỗ nhiều người lúng túng nhất:
A. Bạn là “cá nhân nhận thù lao/hoa hồng” hay “cá nhân/hộ kinh doanh”?
Cơ quan thuế đã có hướng dẫn theo hướng: tùy cách bạn hoạt động (đăng ký HKD hay nhận thù lao), nghĩa vụ kê khai/ quyết toán sẽ khác. 
Thách thức: nhiều bạn làm affiliate kiểu “bán thời gian rảnh”, không đăng ký gì, thu nhập lúc ít lúc nhiều → đến kỳ bị yêu cầu đối chiếu/giải trình mới cuống.
B. Khấu trừ tại nguồn vs tự quyết toán
• Nếu thu nhập affiliate được chi trả dưới dạng hoa hồng/thù lao qua đơn vị chi trả trong nước, thường phát sinh câu chuyện khấu trừ thuế trước khi trả và cấp chứng từ khấu trừ; một số trường hợp hoa hồng/thù lao áp cơ chế khấu trừ theo hướng dẫn PIT (thực tế hay gặp ngưỡng 2 triệu/lần chi trả và khấu trừ theo tỷ lệ). 
• Nhưng kể cả đã bị khấu trừ, nhiều người vẫn phải quan tâm đến quyết toán TNCN tùy trường hợp (cơ quan thuế địa phương đã nêu khá rõ nguyên tắc và ngoại lệ khi quyết toán). 
Thách thức:
• thất lạc chứng từ khấu trừ
• thu nhập từ nhiều nền tảng/đối tác → khó tổng hợp
• không biết mình thuộc diện phải quyết toán hay được miễn/không cần
C. Affiliate từ nền tảng nước ngoài: rối vì chuyển tiền, tỷ giá, chứng từ
Một phần affiliate (YouTube, TikTok/Meta dạng chương trình, network quốc tế, sàn quốc tế…) trả qua:
• Payoneer/PayPal/bank
• ngoại tệ, quy đổi tỷ giá
• chứng từ không theo mẫu Việt Nam
Thách thức: chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn thu, quy đổi, và kê khai đúng nhóm thu nhập.
D. Nhầm “doanh thu” với “hoa hồng”
Người bán trên sàn bị tính theo doanh thu bán hàng; người affiliate đa số là hoa hồng. Lẫn 2 cái này là sai ngay từ gốc, dẫn đến:
• tính thuế sai
• kê khai sai kỳ
• hoặc hiểu sai “vì sao thuế lại thế”
3) Tóm lại: 5 “điểm nghẽn” khiến người nhỏ lẻ khổ nhất khi khai & đóng thuế
1. Không có sổ theo dõi doanh thu chuẩn (đặc biệt khi đa kênh)
2. Không đối soát được số liệu sàn (đơn, hoàn, phí, voucher)
3. Không giữ chứng từ chi phí hợp lệ
4. Không phân loại đúng bản chất thu nhập (bán hàng vs hoa hồng/thù lao vs kinh doanh)
5. Không hiểu cơ chế khấu trừ/nộp thay nên dễ khai trùng/khai thiếu (NĐ 117/2025 là mốc quan trọng). 
Nếu bạn vẫn chưa hiểu mình thuộc nhóm nào để khai và đóng thuế cho đúng thì có thể comment chia sẻ ở dưới. Mình sẽ lên video để giải đáp cụ thể.