19/07/2026
Du học Hoa Kỳ: tìm học bổng dễ hơn bạn tưởng
Một số bạn hỏi mình là nên đi du học ở nước nào. Tất nhiên câu trả lời của mình lúc nào cũng là nên đi Hoa Kỳ. Lúc mình tốt nghiệp MBA ở AIT, mình nhận được offer học bổng đi học PhD ở đó. Thầy offer học bổng cho mình còn nói, nếu mình muốn có thể giới thiệu mình qua Singapore học. Mình mang chuyện này hỏi ý kiến thầy hướng dẫn luận văn của mình thì thầy ấy bảo, em đi Mỹ học đi, đã đi học thì đi qua Mỹ mà học.
Mình suy nghĩ rất nhiều và bắt đầu tìm hiểu. Mình thấy những người tốt nghiệp PhD ở Mỹ thì có thể đi làm giáo sư khắp nơi trên thế giới. Nhưng rất ít khi những người tốt nghiệp PhD ở các nước khác được tuyển về làm giáo sư ở Mỹ. Tất nhiên là có, nhưng tỷ lệ rất thấp so với chiều ngược lại. Đi sâu vào chương trình đào tạo thì mình hiểu tại sao. Nhưng đó là một đề tài mà mình sẽ nói vào một dịp khác.
Một số bạn lại hỏi mình là bây giờ có một số người thành danh ở Mỹ đi qua China làm giáo sư, có phải là môi trường đại học ở China đã qua mặt Mỹ? Mình trả lời rằng, khi nào mà mình thấy các trường ở Mỹ tuyển những người tốt nghiệp PhD ở China về làm giáo sư thật nhiều thì mình sẽ bắt đầu tìm hiểu vấn đề này. Ai tuyển người của ai đào tạo về làm việc là thông tin quan trọng nhất để bạn chọn lựa nơi đi học. Tất cả những thông tin, chỉ số khác chỉ là để xem cho vui. Thị trường lao động là thước đo chính xác và quan trọng nhất.
Một vấn đề mà nhiều bạn lấn cấn là sợ học phí ở Mỹ cao. Thật ra, Mỹ là nơi mà mình nghĩ bạn sẽ có nhiều cơ hội có được funding để đi học nhất, nhất là học sau đại học. Có thể nói đa số sinh viên PhD và phần lớn sinh viên master ở Hoa Kỳ nhận được nguồn tài chính cách này hay cách khác: scholarship, fellowship, và graduate student academic appointments. Trong 3 cách này, cách cuối cùng là nhiều nhất (rất nhiều) và là chủ đề của bài viết này.
Phần lớn các trường đại học lớn ở Hoa Kỳ đều có chương trình graduate student appointment với nhiều tên gọi khác nhau: Academic appointment, Graduate assistantship, Research assistantship, Teaching assistantship, … Nguyên tắc chung của các chương trình này là bạn làm việc cho trường khoảng 20 giờ/tuần được nhận lương (stipend) và được miễn học phí. Phần lớn các chương trình đào tạo PhD sẽ offer cho bạn chương trình này khi bạn được nhận vào học. Còn các chương trình master thì rắc rối hơn, có thể bạn phải nộp hồ sơ đi học và hồ sơ đi làm riêng. Stipend của những chương trình này thường sẽ đủ sống, cộng với được miễn học phí nên bạn không phải lo gì thêm. Công việc của các chương trình này thường sẽ hỗ trợ cho việc học của bạn như là làm nghiên cứu và đi dạy cho sinh viên đại học. Hơn nữa sinh viên ở Hoa Kỳ phần lớn đều đi làm part time từ khi bắt đầu vào đại học nên bạn không phải lo là thiếu thời gian để học.
Tình huống xấu nhất là bạn chỉ được nhận vào học mà không được nhận vào làm (thường chỉ xảy ra với master). Bạn có thể đóng học phí một học kỳ. Khi qua đây học, bạn kiếm việc sau. Mình chưa thấy ai không kiếm được việc trong một học kỳ cả. Bạn cứ đi đến các phòng lab, các văn phòng khoa để nói chuyện và kiếm việc làm. Có thể bạn phải làm volunteer một vài tháng nhưng nếu bạn được việc, họ sẽ nhận bạn làm chính thức, trả stipend cho bạn và bạn được miễn học phí cho những học kỳ sau. Có thể những người nhận bạn vào làm không biết những chính sách này mà bạn phải tìm hiểu ở graduate schools và nói cho họ biết những thủ tục cần thiết.
Những keywords để bạn tìm kiếm các chương trình này: graduate financial aid, tuition waiver, fee remission, academic appointment, graduate assistantship, research assistantship, teaching assistantship, graduate funding … một số nơi còn gọi là graduate fellowship.
Chúc các bạn thành công.
Hình: mình chia sẻ về con đường học PhD ở Mỹ và những chọn lựa nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp ở một hội thảo tại MIT. Chắc là sẽ có video để các bạn xem lại nhưng chưa biết bao giờ ban tổ chức mới đăng lên.
Theo TS Ho Dac Nguyen Nga
