LEP - Networking

TÌM HIỂU VỀ HIỆN TƯỢNG EL NINO VÀ LA NINA?

Hiện nay, vấn đề làm cho không chỉ Việt Nam mà cả thế giới phải quan tâm đó là sự nóng lên toàn cầu. Hiện tượng này làm cho thời tiết thay đổi thất thường với những diễn biến phức tạp và khó lường như băng tan nhanh và mực nước biển dâng cao. Với sự biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng nghiêm trọng thì các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân và họ chú ý đặc biệt đến El Nino và La Nina. Vậy El Nino và La Nina là gì? và nó tác động thế nào đến trái đất chúng ta hiện nay?
“El Nino” (theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là đứa con của Chúa hay còn gọi là bé Hài Đồng nam) là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, kéo dài 8 - 12 tháng, hoặc lâu hơn, thường xuất hiện 3 - 4 năm 1 lần, song cũng có khi dày hơn hoặc thưa hơn.
Lịch sử nghiên cứu: Vào năm 1920, một nhà khoa học Anh tên là Gibert Walker, khi nghiên cứu biến động của gió mùa, trong quá trình làm việc ông đã tìm được một số loại hình mưa của Nam Mỹ với sự thay đổi của nhiệt độ đại dương. Ông cũng là người phát hiện đầu tiên mối quan hệ khí áp ở phía Đông và Tây Thái Bình Dương, ông gọi đây là dao động Nam bán cầu (Southern Oscillation). Ngoài ra, ông còn nhận thấy khí áp phía Đông Thái Bình Dương giảm thường liên quan đến hạn hán ở Australia, Ấn Độ và một phần Châu Phi, làm cho mùa Đông ở Canada ấm lên. Tuy nhiên, để chứng minh cho các kết luận này cần có số liệu nhiệt độ ở vùng biển đó và số liệu trường gió trên cao, nhưng do điều kiện kỹ thuật lúc bấy giờ chưa đáp ứng được nên phải mấy chục năm sau phát hiện của ông mới được công nhận. Đến năm 1966, một nhà khí tượng người Nauy là Jacob Bjerknes đã phát hiện ra tương tác hai chiều giữa đại dương và khí quyển. Ông giải thích sự ấm lên của nước biển trong suốt dải xích đạo từ ngoài khơi Nam Mỹ đến giữa Thái Bình Dương có liên quan đến sự yếu đi của đới gió tín phong.

Như vậy, khái niệm El Nino là kết quả tương tác giữa khí quyển và đại dương mà thể hiện chủ yếu là hoàn lưu khí quyển với nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, sự thay đổi của một phía sẽ gây ra phản ứng của phía kia. El Nino không phải là một hiện tượng mang tính cục bộ ở vùng biển ngoài khơi Nam Mỹ, mà là một phần hệ thống tương tác có quy mô lớn, phức tạp giữa khí quyển và đại dương. El Nino là một phần của bộ máy khí hậu ở vùng nhiệt đới có liên quan đến nhiều hiện tượng thời tiết thế giới, sự xuất hiện của hiện tượng El Nino biểu hiện sự dao động trong cơ chế của khí hậu toàn cầu.

“La Nina” (hay còn gọi là bé Hài Đồng nữ) là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực nói trên lạnh đi dị thường, xảy ra với chu kỳ tương tự hoặc thưa hơn El Nino.

Để thể hiện sự ngược nhau giữa hai hiện tượng này có khi người ta dùng khái niệm Anti-El Nino (đối El Nino). Hiện tượng La Nina có thể xuất hiện ngay khi hiện tượng El Nino suy yếu, nhưng có khi không phải như vậy.

ENSO là chữ viết tắt của các từ ghép El Nino Southern Oscillation (El Nino - Dao động Nam) để chỉ cả 2 hai hiện tượng El Nino và La Nina và có liên quan với dao động của khí áp giữa 2 bờ phía Đông Thái Bình Dương với phía Tây Thái Bình Dương - Đông Ấn Độ Dương (Được gọi là Dao động Nam) để phân biệt với dao động khí áp ở Bắc Đại Tây Dương).

Đặc điểm
Hiện tượng El Nino và La Nina thể hiện sự biến động dị thường trong hệ thống khí quyển - đại dương với quy mô thời gian giữa các năm, có tính chu kỳ hoặc chuẩn chu kỳ.

Chu kỳ hoạt động của hiện tượng El Nino từ 2 đến 7 năm, có khi trên 10 năm. Thời gian xuất hiện trung bình của một hiện tượng El Nino là 11 tháng, dài nhất 18 tháng (El Nino 1982 - 1983).

Chu kỳ của hiện tượng La Nina thường kéo dài hơn chu kỳ của hiện tượng El Nino. Thời gian trung bình của một lần xuất hiện hiện tượng La Nina là 14 tháng, nhiều nhất 24 tháng.

Ảnh hưởng của ENSO tới Việt Nam

1. Hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới
Trong 45 năm (1956-2000), có 311 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (sau đây gọi chung là xoáy thuận nhiệt đới –XTNĐ) ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, trung bình mỗi năm có 6,9 cơn, trung bình mỗi tháng có 0,58 cơn. Cùng thời gian trên có tổng số 150 tháng El Nino với 63 XTNĐ ảnh hưởng trực tiếp, trung bình mỗi tháng El Nino có 0,42 cơn, ít hơn trung bình nhiều năm khoảng 28%. Trong khi đó, trung bình mỗi tháng La Nina có 0,80 cơn (86 cơn/107 tháng), nhiều hơn trung bình nhiều năm khoảng 38%.

Trong cả mùa bão (từ tháng 6 đến tháng 12), trung bình nhiều năm có 6,64 cơn, mỗi tháng mùa bão có 0,95. Trong điều kiện El Nino, trung bình cả mùa bão có 4,83 cơn, mỗi tháng mùa bão có 0,69 cơn, ít hơn trung bình nhiều năm khoảng 27%. Trái lại, trong điều kiện El Nino, XTNĐ thường tập trung vào giữa mùa bão (tháng 7, 8 , 9), trong điều kiện La Nina, XTNĐ thường nhiều hơn vào nửa cuối mùa bão (tháng 9, 10, 11).

2. Tần số front lạnh
Trong những năm El Nino và La Nina, số front lạnh ảnh hưởng đến nước ta đều ít hơn bình thường. Tỷ lệ giữa tổng chuẩn sai dương và tổng chuẩn sai âm của tần số front lạnh qua Hà Nội của các tháng trong năm chỉ bằng 70%. Thời gian kết thúc hoạt động của không khí lạnh ở Việt Nam sớm hơn bình thường.

3. Nhiệt độ

Trong điều kiện El Nino nhiệt độ trung bình các tháng đều cao hơn bình thường, mùa đông chênh lệch rõ rệt hơn mùa hè, các khu vực phía Nam chịu ảnh hưởng nhiều hơn phía Bắc. Ngược lại, trong điều kiện Lanina, nhiệt độ trung bình các tháng thấp hơn bình thường, ở phía Bắc chịu ảnh hưởng nhiều hơn phía nam.

4. Bão

Trong những năm El Nino, do trung tâm đối lưu sâu dịch chuyển xa về khu vực trung tâm TBD, số cơn bão trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta ít hơn bình thường khoảng 27%.

Trong những năm La Nina, số cơn bão trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta nhiều hơn bình thường khoảng 28%.

Mùa bão trong những năm El Nino kết thúc sớm hơn bình thường, trong khi mùa bão trong những năm La Nina kết thúc muộn hơn bình thường

5. Lượng mưa
Mức thâm hụt lượng mưa trong từng đợt ENSO được định nghĩa là hiệu số giữa tổng lượng mưa thực tế trong từng đợt ENSO với tổng lượng mưa trung bình nhiều năm của cùng thời kỳ, ở một địa điểm nào đó, biểu thị bằng % (DR). Kết quả nghiên cứu cho thấy, hầu hết các đợt El Nino gây thâm hụt lượng mưa ở hầu hết các vùng, DR phổ biến từ 25 đến 50%, hầu hết các đợt La Nina gây ra lượng mưa vượt trung bình nhiều năm ở các tỉnh ven biển Trung Bộ và Tây Nam Bộ, nhưng gây ra thâm hụt lượng mưa ở Bắc Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ

Đáng chú ý là, đa số các đợt ENSO gây ra tình trạng hụt mưa, song một số đợt El Nino, La Nina đã cho những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24h và số tháng liên tục hụt mưa ở một số nơi, cho thấy ENSO làm tăng tính biến động của mưa ở Việt Nam.

6. Mực nước biển ở các vùng ven biển và hải đảo
El Nino gây ra hiệu ứng âm (∆h < 0), trái lại La Nina gây ra hiệu ứng dương (∆h > 0) đối với mực nước biển ở ven biển và hải đảo nước ta.

7. Độ mặn nước biển vùng ven biển và hải đảo Việt Nam

Nhìn chung ảnh hưởng của El Nino làm tăng độ mặn, trái lại La Nina làm giảm độ mặn của nước biển ở vùng ven biển và hải đảo nước ta.

8. Dòng chảy sông ngòi ở Việt Nam
Trong nhưng năm El Nino, phần lớn các trạm có dòng chảy năm nhỏ hơn trung bình nhiều năm từ 10% trở lên, những năm El Nino mạnh có thể giảm tới 50-60%. Trong những năm La Nina, dòng chảy năm các sông thường lớn hơn trung bình nhiều năm, có năm, ở một số sông, lớn hơn tới 80-100%. Đối với dòng chảy mùa lũ cũng có đặc điểm tương tự. Tuy nhiên, tính biến động của đặc trưng này trong điều kiện ENSO rất lớn, không loại trừ có năm El Nino, dòng chảy mùa lũ lớn hơn dòng chảy trung bình nhiều năm, ngược lại, trong những năm La Nina, dòng chảy mùa lũ nhỏ hơn dòng chảy trung bình nhiều năm.

Dòng chảy mùa cạn, trong những năm El Nino, lượng dòng chảy 3 tháng liên tục nhỏ nhất ở hầu hết các trạm đều nhỏ hơn trị số trung bình nhiều năm của thời kỳ tương ứng và đạt khoảng 80-90%, trái lại, trong những năm La Nina - lớn hơn trị số trung bình nhiều năm và đạt 101-140%. Đối với dòng chảy tháng nhỏ nhất cũng có tình hình tương tự.

9. Sản lượng thuỷ điện
Quan hệ giữa lưu lượng nước trung bình năm với sản lượng năm của 4 nhà máy thuỷ điện là Hoà Bình, Thác Bà, Trị An, Đa Nhim là đồng biến, với hệ số tương quan 0,5-0,8. Do đó, có thể thấy ảnh hưởng của El Nino có thể làm giảm sản lượng thuỷ điện, trong khi ảnh hưởng của La Nina góp phần thuận lợi cho việc tăng sản lượng thuỷ điện của các nhà máy nêu trên.

10. Sản xuất nông nghiệp:
Trong điều kiện El Nino, năng suất lúa bình quân của vụ Đông Xuân giảm so với vụ trước đó, nhất là ở vùng trung du Bắc Bộ, trái lại năng suất lúa vụ mùa tăng, nhất là ở vùng Bắc Trung Bộ.
- Trong điều kiện La Nina, năng suất lúa bình quân vụ Đông Xuân và vụ mùa đều tăng so với vụ trước đó, trong đó vụ Đông Xuân rõ nhất ở đồng bằng Bắc Bộ, vụ mùa rõ nhất ở đồng bằng sông Cửu Long.
- Trong điều kiện ENSO, diện tích cà phê cho thu hoạch và sản lượng cà phê đều tăng so với vụ trước: những năm La Nina, diện tích cà phê lớn hơn những năm El Nino, song sản lượng cà phê những năm El Nino cao hơn những năm La Nina.

11. Đời sống và sức khoẻ con người
Theo thống kê, từ 1997 đến 2000, tổng số người bị chết và mất tích do thiên tai là 14.962, trong đó xảy ra vào những năm ENSO chiếm 64% (El Nino 43%, La Nina 21%). Tỷ lệ số người mắc bệnh sốt xuất huyết trên 100.000 người trong thời kỳ 1976-1998 có quan hệ với hiện tượng El Nino với hệ số tương quan từ 0,4 đến 0,6. Riêng đợt El Nino 1997-1998, cả nước có 51 tỉnh, thành phố có dịch sốt xuất huyết với tỷ lệ bình quân 306/100.000 người.

BỘ NÃO CON NGƯỜI LƯU TRỮ KÍ ỨC NHƯ THẾ NÀO?

Trí nhớ là một trong những khối xây dựng của não bộ. Nó có thể giúp chúng ta an toàn (ví dụ như giúp ta nhớ đừng chạm vào bếp khi còn nóng), tạo nền tảng cho danh tính và những câu chuyện kể về cuộc sống của chúng ta.

Vậy não bộ lưu trữ ký ức và lấy chúng ra như thế nào?

Theo nhà báo chuyên về bộ não và hành vi của con người Stephanie Pappas tại bang Colorado (Mỹ), câu trả lời đơn giản nhất là bộ não con người tự định hình lại với mỗi ký ức mới. Điều này xảy ra thông qua các hoạt động của khớp thần kinh, hoặc những khoảng trống nhỏ giữa các tế bào não.

Tế bào não, hoặc tế bào thần kinh, giao tiếp với nhau thông qua một hệ thống điện hóa. Sự thay đổi điện tích của một tế bào sẽ kích hoạt giải phóng các chất hóa học, được gọi là chất dẫn truyền thần kinh, thông qua các khớp thần kinh. Sau đó, các chất truyền dẫn thần kinh này được tế bào thần kinh ở phía bên kia khoảng trống tiếp nhận. Đây là nơi chúng kích hoạt các thay đổi điện trong tế bào đó.
"Cuối cùng, ký ức sẽ được mã hóa trong các mạch thần kinh. Đó là những gì thay đổi trong não bộ khi một ký ức được tạo ra" - Don Arnold, chuyên gia khoa học thần kinh tại Đại học Nam California, cho biết.

Khi một tế bào thần kinh này liên tục kích thích tế bào thần kinh khác, kết nối của chúng sẽ tăng cường, có nghĩa là chúng sẽ dễ dàng kích thích lẫn nhau hơn theo thời gian. Ở cấp độ cơ bản nhất, bộ não có thể lưu trữ ký ức bằng cách tăng cường kết nối giữa các mạng lưới tế bào thần kinh.

Ký ức được lưu trữ ở đâu trong não bộ?

Ký ức của con người được lưu trữ ở một số vùng não, quan trọng nhất là hồi hải mã. Những vùng này rất quan trọng đối với sự hình thành trí nhớ ban đầu và đóng vai trò then chốt trong việc chuyển ký ức từ nơi lưu trữ ngắn hạn sang lưu trữ dài hạn.

Trí ngớ ngắn hạn chỉ tồn tại khoảng 20 hoặc 30 giây trước khi biến mất. Ví dụ, bạn có thể nhớ một số điện thoại mới trong khoảng thời gian cần thiết để quay số đó. Tuy nhiên, nếu bạn không luyện tập nhớ các con số đó thì những mạch thần kinh hình thành nên bộ nhớ ngắn hạn sẽ ngừng hoạt động cùng nhau và trí nhớ sẽ dần mất đi.

Khi bạn luyện tập lại thông tin hoặc cố gắng ghi nhớ nó thì vùng hồi hải mã sẽ hoạt động để củng cố các mạch. Theo thời gian, những ký ức dài hạn được chuyển đến tân vỏ não, phần nhăn bên ngoài của não chịu trách nhiệm cho phần lớn trải nghiệm có ý thức của chúng ta.
Hạch hạnh nhân (Amygdala - một vùng hình quả hạnh trong não người, có chức năng giúp xử lý các cảm xúc như sợ hãi) cũng đóng vai trò nhất định trong trí nhớ. Nhà thần kinh học Avishek Adhikari tại Đại học California, bang Los Angeles (Mỹ) cho biết, cảm xúc là một thành phần quan trọng trong việc tạo ra trí nhớ. Những tình huống có cảm xúc, dù tích cực hay tiêu cực, đều được ghi nhớ tốt hơn sự kiện trung lập. Nguyên nhân có thể là do bản năng sinh tồn: Điều quan trọng là bạn phải nhớ những điều rất tốt hoặc rất tệ cho bản thân.

Ông Adhikari cho hay, não tiết ra một số chất dẫn truyền thần kinh với nồng độ cao hơn trong các tình huống cảm xúc cao, sự hiện diện của các chất dẫn truyền thần kinh này có thể củng cố các mạch ghi nhớ ở vùng hồi hải mã.

Các vùng khác liên quan đến trí nhớ là hạch nền và tiểu não (những nơi xử lý bộ nhớ vận động cần thiết để chơi một bản nhạc piano) và vỏ não trước trán, giúp tạo ra "trí nhớ hoạt động" liên quan tới việc bạn cần lưu giữ thông tin trong đầu đủ lâu để vận dụng nó, chẳng hạn như khi giải một bài toán.

Những bí ẩn của trí nhớ

Sự hình thành các tế bào thần kinh mới cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ ký ức, ngay cả đối với não của người trưởng thành.

Các nhà khoa học từng nghĩ rằng bộ não sẽ ngừng sản xuất các tế bào thần kinh mới sau tuổi vị thành niên, nhưng nghiên cứu trong hai thập kỷ qua đã chỉ ra rằng, bộ não của người trưởng thành không chỉ tạo ra các tế bào thần kinh mới, mà những tế bào này còn là chìa khóa để học tập và ghi nhớ. Một nghiên cứu năm 2019 trên tạp chí Cell Stem Cell cho thấy vùng hồi hải mã tiếp tục tạo ra tế bào thần kinh mới ngay cả ở những người độ tuổi 80 và 90.
Thật khó để quan sát quá trình hình thành và xử lý trí nhớ trong một bộ não đang hoạt động. Các khớp thần kinh rất nhỏ và rất nhiều (khoảng 1 nghìn tỷ khớp thần kinh trong não người trưởng thành), đồng thời rất khó để chụp ảnh bên ngoài bề mặt não.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh cũng cần tránh can thiệp vào chức năng của não. Tuy nhiên, hiện nay, công nghệ phát triển đang cho phép những khám phá mới. Ví dụ, để quan sát não cá ngựa vằn trong lúc nó học cách liên kết ánh sáng nhấp nháy với cảm giác khó chịu, chuyên gia Arnold và các đồng nghiệp đã tác động tới bộ gen của cá để nó hiển thị các protein huỳnh quang trên khớp thần kinh. Sau đó, nhóm nghiên cứu có thể sử dụng một kính hiển vi chuyên dụng để chụp ảnh các khớp thần kinh này và theo dõi sự thay đổi của chúng.

Hiểu được cách thức hoạt động của trí nhớ là điều quan trọng để tiến tới điều trị các bệnh như Alzheimer. Hiểu một số biểu hiện kỳ quặc của trí nhớ cũng có thể giúp cải thiện trí nhớ. Ví dụ, hồi hải mã không chỉ tham gia vào việc củng cố trí nhớ mà còn điều hướng tới các địa điểm. Điều này rất có ý nghĩa khi xét tới tầm quan trọng của việc bạn phải nhớ xem mình đang/đã ở đâu.

Những người đạt được kỳ tích đáng kinh ngạc về khả năng ghi nhớ (như ghi nhớ hàng chục nghìn chữ số) thường mượn khả năng ghi nhớ không gian của hải mã để làm điều đó. Họ sẽ liên tưởng từng mục mình muốn ghi nhớ với một vị trí ở một nơi tưởng tượng – thủ thuật này được gọi là cung điện ký ức. Người thực hành kỹ thuật này có thể ghi nhớ một lượng lớn thông tin.

TẠI SAO NGÓN TAY LẠI NHĂN NHEO SAU KHI TẮM HOẶC BƠI LÂU?

Da là một cơ quan tuyệt vời và kỳ lạ. Là cơ quan lớn nhất của cơ thể, nó có nhiệm vụ bảo vệ bạn khỏi ánh nắng Mặt Trời, hóa chất, vi trùng... Và nó thực hiện tất cả những điều này trong khi vẫn giữ nước bên trong cơ thể bạn và tạo ra cảm giác khi chạm vào.

Guy German, Phó Giáo sư Kỹ thuật Y sinh, Đại học Binghamton, Đại học Bang New York cùng nhóm của mình đang cố gắng hiểu rõ hơn về cơ chế và chức năng của các mô sinh học mềm.

Chúng ta biết da có nếp nhăn khi bạn già đi hoặc khi bạn véo nó. Tuy nhiên, vẫn có một điều bí ẩn là tại sao da lại nhăn nheo và thậm chí đôi khi đổi màu sau khi bạn tắm hoặc ở bể bơi quá lâu.

Mọi người thường cho rằng những nếp nhăn này hình thành do da hấp thụ nước, khiến da sưng lên và mất đi độ đàn hồi.

Nhưng các nhà nghiên cứu vào những năm 1930 đã phát hiện ra rằng đối với những người bị tổn thương dây thần kinh ở ngón tay, cơ thể họ sau khi tắm sẽ không hình thành những nếp nhăn.
Để giải thích điều gì đang xảy ra, trước tiên bạn cần biết một chút về hệ thống thần kinh tự trị. Các chức năng như thở, chớp mắt, tim đập hay co đồng tử dưới ánh nắng đều diễn ra mà bạn không cần phải kiểm soát chúng một cách có ý thức nhờ vào hệ thống thần kinh tự trị.

Nó cũng tự động kiểm soát sự giãn nở và co lại của các mạch máu của bạn. Thông thường, nhiệt độ, thuốc men hoặc những gì bạn ăn hoặc uống có thể khiến mạch máu giãn nở hoặc co lại.

Sự co lại của các mạch máu cũng là nguyên nhân khiến da nhăn nheo sau khi bơi dài.

Khi bàn tay và bàn chân của bạn tiếp xúc với nước trong một vài phút, các ống dẫn mồ hôi trên da sẽ mở ra, cho phép nước chảy vào mô da. Nước bổ sung này làm giảm tỷ lệ muối bên trong da. Các sợi thần kinh gửi thông điệp về mức muối thấp hơn tới não của bạn và hệ thống thần kinh tự trị sẽ phản ứng bằng cách co các mạch máu.
Sự thu hẹp của các mạch máu làm cho thể tích tổng thể của da giảm đi, khiến da nhăn lại thành những nếp nhăn rõ rệt này. Nó giống như việc một quả nho căng mọng bị biến thành một quả nho khô và vẻ ngoài của nó sẽ trở nên nhăn nheo - thể tích mất đi nhiều hơn so với diện tích bề mặt.

Sự co thắt mạch máu này cũng khiến da trở nên nhợt nhạt hơn - điều này trái ngược với những gì xảy ra khi da bạn đỏ hơn trong lúc bạn tắm nước quá nóng, do mạch máu giãn ra. Sự thay đổi màu sắc sẽ trở nên rõ ràng hơn một chút ở những người có nước da sáng hơn.

Tuy nhiên, với những người bị tổn thương thần kinh, sự co thắt này không xảy ra. Các mạch máu không bao giờ bị thu hẹp lại, vì vậy các nếp nhăn không bao giờ xảy ra ngay cả khi bạn ngâm mình trong bồn tắm trong một thời gian rất dài.
Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng làn da nhăn nheo có khả năng bám dưới nước tốt hơn so với làn da không nhăn. Độ bám tốt hơn cho phép bạn nắm bắt đồ vật chắc chắn hơn. Nó làm cho việc đi dọc theo bề mặt dưới nước trở nên dễ dàng hơn và ít có khả năng bị trượt hơn. Các nhà khoa học cũng cho biết người có ngón tay nhăn nheo thì truyền vật nhanh hơn 12% so với người dùng ngón tay bình thường trong điều kiện ẩm ướt.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu của Guy German đã thực hiện các nghiên cứu để xem xét những thay đổi trong cấu trúc và chức năng của da khi ngâm mình trong nước trong thời gian dài chứ không phải nghiên cứu về nếp nhăn. Họ quan tâm đến các phân tích da có thể được thực hiện để hỗ trợ các nhà điều tra pháp y sau một vụ án hoặc thảm họa. Các nhà khoa học cũng muốn tìm hiểu thêm về hội chứng ngâm chân – tổn thương da do làm việc trong môi trường ẩm ướt trong thời gian dài. Chúng có xu hướng ảnh hưởng đến quân nhân hoặc nông dân trồng trọt trên các cánh đồng ngập nước, chẳng hạn như cánh đồng lúa.

Ngâm lâu trong nước khiến da dễ bị gãy hơn, nhưng sự suy yếu này có thể phải mất vài tuần mới xuất hiện.

NHỮNG THỦ THUẬT TẨY NÃO CỦA KẺ LỪA ĐẢO VÀ 99% NGƯỜI BỊ LỪA TIỀN LÀ PHỤ NỮ.

Đang có rất nhiều người bị lừa mất tiền, tẩy não là một trong những thủ thuật mà kẻ lừa đảo sử dụng, mọi người có thể tìm hiểu thêm về tẩy não bằng âm nhạc trong bài viết tôi mới đăng trên Art Station. Mỗi khi mọi người cần đến một số tiền lớn, hay có những quyết định quan trọng trong cuộc đời, tôi mong mọi người hãy nghĩ đến bài viết này của tôi, hãy xem xét lời khuyên của tôi, tôi hi vọng nhiều người sẽ không bị lừa!
Trong tuần này tôi nghe được câu chuyện của 3 người bị lừa tiền.

Một chị dân kinh tế kết bạn với kẻ lừa đảo qua FB rồi hùn vốn làm ăn mất hơn 3 tỉ, một chị khác làm kế toán trưởng công ti lớn có chồng bị hack FB chuyển tiền mất 23 triệu, một chị nữa làm kế toán viên cho một công ti nhỏ bị lừa thu âm giọng đọc mất 280 triệu.

99% người bị lừa tiền là phụ nữ.

Có thể phụ nữ mất tiền xót quá sẽ than vãn, còn đàn ông âm thầm chịu đựng, nên hầu hết những người bị lừa mà chúng ta thấy đều là phụ nữ, nhưng cũng có thể con gái dễ bị lừa hơn con trai.

Lừa đảo qua mạng đang mọc lên như nấm, vì lợi nhuận cao hơn gấp nhiều lần buôn bán he**in, trong khi rủi ro gần như = 0, cảnh sát rất khó bắt, luật cũng không có án tử hình và án số thường chỉ vài năm. Mặc dù ngành an ninh đã ra tay rất mạnh, nhưng đến nay mới chỉ bắt được 3-4 vụ kẻ lừa đảo ở trong nước, còn lại hầu hết chúng ở nước ngoài nên không thể điều tra và đương nhiên không thể bắt được, cả thế giới đang phải chịu thua loại tội phạm này.

Vấn đề tôi muốn đặt ra là, nhiều nạn nhân bị lừa đảo qua mạng là con gái, tại sao lại như vậy?

Thứ nhất, những cô gái đang yêu có chỉ số IQ = 0.

Bản chất phụ nữ rất lãng mạn. Các cô thường mơ ước, sau này lấy chồng sẽ gặp được bạch mã hoàng tử, còn mình trở thành nàng công chúa xinh đẹp trong giày thuỷ tinh. Với những cô mê phim Hàn Quốc, mê đến mức bị tẩy não, thì sẽ tưởng tượng ra các oppa là hoàng tử trong giấc mơ của mình. Nhưng càng trải nghiệm cuộc đời, các cô càng nhận ra đàn ông thật tầm thường khi đi giữa đám đông, không thể hào hoa phong nhã như diễn viên nam chính phim thần tượng. Lấy chồng thì sẽ thật thảm hoạ, người chồng với đủ thói hư tật xấu, các cô chỉ có thể ôm những vướng bận, phiền muộn nhỏ nhoi tích tụ dần ở trong lòng, cứ để nỗi buồn gặm nhấm trái tim. Nhưng giấc mơ cô gái Lọ Lem vẫn còn đó. Thế là các cô bắt đầu dành thời gian cho những cuộc làm quen trên Internet. Một đêm nọ, xuất hiện chàng trai dùng app đẹp hơn cả siêu diễn viên điện ảnh Hollywood, ăn nói lại dễ mến hơn cả trai Hàn trên phim, tự dưng làm quen bắt chuyện. Mặt trời còn ở rất xa, bóng tối thì bao trùm, người chồng bên cạnh thì sau vài hiệp thể dục trên giường, xong xuôi không chịu tắm rửa, nằm vật ra cạnh vợ há mồm ngáy o o. Và người đàn ông trên màn hình điện thoại bắt đầu chào hỏi, nói vài câu chuyện bâng quơ, rồi dặn dò cô ngủ sớm để giữ sức khoẻ và sắc đẹp, không quên nói lời chúc ngủ ngon. Nhưng các cô làm sao có thể ngủ dễ như thế được. Sau khi xem những bức ảnh, đọc vài dòng trạng thái, thấy người đàn ông khá ổn. Càng xem càng bị cuốn. Rõ ràng đó là người năng động, lại giỏi quản lí tiền bạc, điều kiện cũng khá tốt. Trong suy nghĩ của các cô, gặp chàng trai như vậy giống như bắt được kim cương. Khi chưa kịp thiếp vào giấc ngủ thì các cô đã nhận được lời chào buổi sáng. Và cứ thế, các cô nhận được lời chúc ngủ ngon trước khi thiếp đi vào mỗi đêm, nhận được những nụ cười mỗi buổi sáng thức dậy. Thế rồi bắt đầu yêu nhau. Ngày đêm quên hết, chỉ muốn được trò chuyện, muốn bàn về một ngày mai tươi sáng. Tuy chưa bao giờ gặp mặt, không biết nhau ngoài đời, thông tin địa chỉ cũng không rõ ràng, nhưng các cô sẵn sàng gửi những bức ảnh riêng tư, thậm chí gửi luôn cả clip… mây mây & vân vân. Các cô từng bước bị đưa vào vực thẳm đầu tư. Sau khi mất hết tiền bạc, các cô vay của bạn bè và người thân, thậm chí vay lãi ngân hàng; rồi phía bên kia đột ngột tắt lời chào, biến mất không tung tích, để lại các cô bơ vơ cùng thế giới Lọ Lem với một đống nợ.

Thứ hai, các cô gái thường tốt bụng, dễ mủi lòng, nghĩ đơn giản.

Bắt đầu là những cái tên Martin, David, Steve… rất men lì, chỉ nghe đến thôi đã sướng tê cả người. Bao giờ họ cũng là binh sĩ, hoặc bác sĩ trong lực lượng gìn giữ hoà bình, thuộc biên chế của quân đội Mỹ. Các cô tha hồ tưởng tượng về sự nghiệp của họ. Nhưng tất cả họ đều có chung đặc điểm, vợ chết vì ung thư, có một đứa con gái nhỏ 7 – 9 tuổi theo bố, làm nhiệm vụ đặc biệt ở Afganistan, sống một mình trong căn biệt thự độc lập.

Mấy ngày đầu, các cô được gieo vào tâm trí đó là người đàn ông hào hoa, có chất lượng cuộc sống cao với “rất nhiều tiền & thiếu tình yêu”.

Những ngày tiếp theo, công việc của người đàn ông là cứu con gái tổng thống bị bắt cóc, chống lại những kẻ khủng bố để duy trì hoà bình thế giới. Điều các cô quan tâm sẽ là đứa con gái nhỏ. Sau khi nghe những câu chuyện long trời lở đất như vậy, các cô không khỏi lo lắng cho người đàn ông, rồi bắt đầu đồng cảm và yêu. Các cô thấy đứa bé thật đáng thương, chỉ lo trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ, lo sự an toàn cho đứa nhỏ. Cuộc tình xuyên biên giới bắt đầu chớm nở. Người đàn ông thề nguyện giao hết tài sản và đứa bé cho các cô. Rồi một ngày, người đàn ông bị phản bội trên chiến trường, sẽ bị tịch thu tài sản và bị lưu đày. Vì thế mà những tài sản quý giá như vàng, bạc, kim cương, những bức tranh hay tác phẩm điêu khắc có giá hàng triệu đô la, cần phải nhanh chóng đóng gói chuyển đến Việt Nam cho các cô giữ. Email gửi đến cho các cô, để nhận được kiện hàng thì phải đóng phí hải quan, phí vận chuyển. Thế là các cô xuống tiền. Khi kiện hàng đến Dubai, các cô lại nhận được email của hải quan sẽ mở kiện hàng ra kiểm tra, nếu không muốn bị kiểm tra thì phải đóng phí.

Thứ ba, các cô gái nhận thức chưa đầy đủ về phòng tránh thai, nhưng lại quá tự tin.

Nhiều cô gái, đặc biệt là những cô gái đang học đại học, hay những cô thuộc dân kinh tế rất tự tin với khả năng của mình, một số làm ngành nghề khác nhưng giấu chồng bỏ ra vài chục triệu để theo học những khoá dạy làm giàu online, rồi các cô muốn kiếm tiền. Vì vậy, các cô tìm một công việc bán thời gian trên Internet. Bản thân các cô luôn cảm thấy mình có khả năng kiếm tiền, thậm chí những cô từng học cách làm giàu nhanh chóng sẽ luôn tự ám thị mình kiếm dễ dàng, từ đó các cô rơi vào trò lừa đảo làm việc bán thời gian.

Tất nhiên, kẻ lừa đảo sẽ đánh vào tâm lí các cô kiếm được tiền thì muốn kiếm được nhiều hơn nữa, chúng sẽ khiến các cô phải đầu tư rất nhiều tiền. Đã lỡ chuyển tiền, lỡ đầu tư lên tới vài trăm triệu, thậm chí vài tỉ, thì không thể lãng phí vô ích, các cô muốn kiếm lại, muốn gỡ gạc. Khi người thân nhắc nhở bị lừa, các cô sẽ không tin, mà cho rằng không ai có thể lừa được mình. Làm sao kế toán trưởng của công ti lớn lại để bị lừa. Làm sao một người đã từng kinh doanh thành công lại có thể bị lừa. Và mọi người đều thấy, kẻ lừa đảo đã bắt các cô phải đi vay ngân hàng và bạn bè, chúng không để các cô dừng lại.

Thứ tư, các cô gái thường dễ sợ hãi, nói đến pháp luật là dúm dó hết người lại.

Sợ hãi là một cảm xúc mang tính nguyên thuỷ, có ở tất cả các loài vật, sợ hãi bảo vệ chúng ta không vượt qua ranh giới của sự nguy hiểm. Phụ nữ khi sợ hãi IQ = 0. Kẻ lừa đảo gọi điện thông báo bố mẹ hay chồng con bị tai nạn, đang cấp cứu rất nặng, phải chuyển tiền thì bác sĩ mới chỉ định mổ. Thế là các cô lập tức chuyển khoản. Thực tế không có những trường hợp này, báo chí cũng viết rất nhiều, bác sĩ chúng tôi cũng nói rất nhiều, nhưng các cô vẫn cứ bị lừa mất hàng trăm triệu.

Đa số công dân đều tuân thủ pháp luật.

Khi nghe thấy những thông tin đe doạ, ví dụ kẻ lừa đảo đe doạ bản thân các cô hay chồng con liên quan đến một vụ án, hoạt động rửa tiền, tham ô tham nhũng, hoặc liên quan đến các vấn đề tín dụng; chưa biết đầu cua tai nheo ra sao các cô đã hoảng hốt. Ngay lập tức các cô chứng minh, tìm mọi cách nói rằng không liên quan, kẻ lừa đảo chỉ đợi hiệu ứng này. Chỉ cần một lời đe doạ rằng đã có giấy triệu tập của công an, của toà án, thế là các cô thần hồn nát thần tính. Trong đầu các cô liên tưởng đến bắt bớ. Lo sợ quãng đời trong trắng bị huỷ hoại. Vì vậy, các cô yêu cầu kẻ lừa đảo kiểm tra rõ ràng thông tin, bản thân các cô cũng ngoan ngoãn hợp tác, ngay lập tức xuống tiền để giải quyết sự việc.

Quá trình thực hiện lừa đảo, bản chất là kẻ lừa đảo tẩy não nạn nhân, bằng những chiến thuật tâm lí đưa các cô vào một cái hộp. Chỉ có nạn nhân và kẻ lừa đảo nói chuyện với nhau. Đây là cơ sở để tẩy não. Trong một không gian đóng kín, thông tin bên ngoài không thể vào, thông tin bên trong không thể ra, khi kẻ lừa đảo giao tiếp với các cô, chúng không ngừng nhấn mạnh, hướng dẫn, tác động tâm lí, điểm yếu tâm lí của các cô sẽ bị kẻ lừa đảo phóng đại, bắt buộc các cô phải phụ thuộc kẻ lừa đảo.

Bốn tình huống tôi phân tích ở trên, có thể giải thích tại sao hầu hết những người bị lừa là phụ nữ, tất nhiên đàn ông cũng bị nhưng anh em giấu diếm nhiều. Đây là những trò lừa đảo tôi gặp thường xuyên, bao gồm yêu đương rồi góp vốn cùng nhau làm ăn, đóng giả lính Mỹ, đóng giả cảnh sát hay toà án, làm công việc bán thời gian. Còn rất nhiều trò lừa đảo khác, như giới thiệu chứng khoán, cờ bạc trực tuyến, cho vay lãi suất cao, nhiều lắm tôi không thể kể ra hết được, nạn nhân chủ yếu là chị em.

Cứ thế, các cô nộp tiền và đóng phí hàng tỉ đồng, nhưng chẳng có chiếc hộp quan trọng nào được chuyển đến, cũng chẳng có người lính Mỹ nào cả, mà chỉ có một trò lừa đảo làm các cô thấy cay đắng bẽ bàng.

Tại sao bị BÓNG ĐÈ lại khiến bạn nhìn thấy MA QUỶ?

Hãy tưởng tượng bạn thức dậy trong bóng tối tê liệt từ đầu đến chân. Bạn cố hét lên nhưng không thể. Đột nhiên bạn nhận ra có một bóng ma với những chiếc răng nanh đẫm máu đang lởn vởn xung quanh bạn. Trước khi bạn nhận biết nó là gì, sinh vật này tấn công bạn một cách dữ dội.

Mặc dù điều này nghe có vẻ giống như trong phim kinh dị, nhưng những trải nghiệm như thế này được gọi là tê liệt khi ngủ, còn dân gian gọi là bóng đè, là khá phổ biến như được chỉ ra trong nghiên cứu của chúng tôi ở hơn sáu quốc gia.

Bóng đè—tê liệt khi ngủ hoặc thức dậy—ảnh hưởng đến khoảng 1/5 dân số. Nếu bị tê liệt khi thức dậy vẫn chưa đủ ớn lạnh, một số người trên toàn thế giới đã tưởng tượng thấy những kẻ đột nhập phòng ngủ đầy khủng bố, từ phù thủy phép thuật và ác quỷ cho đến ma cà rồng hút máu. Những ảo giác siêu thực này có thể được mô tả tốt nhất như một cơn ác mộng sống dậy trước mắt bạn.

Nhưng tại sao hiện tượng bóng đè lại xảy ra và điều quan trọng là tại sao nó lại đi kèm với những hình ảnh kỳ lạ này? Mặc dù khoa học đằng sau sự tê liệt cơ thể hiện đã được hiểu rõ, nhưng lý do tại sao bạn có thể nhìn thấy ma quỷ vẫn là một bí ẩn.

Hiện tượng bóng đè/tê liệt khi ngủ xảy ra ở giai đoạn chuyển tiếp giữa trạng thái tỉnh táo và giấc ngủ mắt chuyển động nhanh (REM). Trong giai đoạn này của giấc ngủ, bạn có những giấc mơ sống động như thật. Để ngăn cơ thể bạn thực hiện những giấc mơ này và làm tổn thương chính mình, bộ não của bạn tạm thời làm tê liệt toàn bộ cơ thể bạn. Quá trình chuyển đổi này được kiểm soát chặt chẽ bởi các hóa chất giúp bạn chuyển qua lại giữa trạng thái ngủ và thức. Nhưng đôi khi bạn thức dậy trong khi vẫn đang chịu “ảnh hưởng” của trạng thái tê liệt, khiến bạn bị mắc kẹt. Theo một nghĩa nào đó, sự tỉnh táo và thế giới giấc mơ đã xung đột với nhau.

Dựa trên hơn một thập kỷ nghiên cứu, chúng tôi đã phát triển một lý thuyết để giải thích cách bộ não của bạn tạo ra những hình ảnh hấp dẫn này. Thay vì những cuộc gặp gỡ hoành tráng với các thực thể ở thế giới khác, những tầm nhìn này phản ánh sự gián đoạn tự nhiên đối với khả năng tạo ra cảm giác thống nhất về bản thân của bộ não bạn; cảm giác mà tất cả chúng ta đều có khi được treo cứng ở đây và bây giờ trong cơ thể của mình. Tôi cảm thấy xương thịt của chính mình chứ không phải cơ thể của ai khác (tôi cảm thấy cánh tay của mình thuộc về tôi chứ không phải của bạn, chẳng hạn). Cảm giác hiện thân này phát sinh trong não. Những hiện tượng như thế này cung cấp những hiểu biết sâu sắc về cách ý thức về bản thân của bạn hình thành và cảm giác này có thể mong manh như thế nào.

Tình trạng bóng đè có thể gây ra cảm giác ma quái như lơ lửng bên ngoài cơ thể bạn hoặc bạn đang nhìn chằm chằm xuống chính bạn từ trần phòng ngủ. Nhiều nền văn hóa như ở Ai Cập và một số vùng của Ý, tin rằng hiện tượng bóng đè có bản chất siêu nhiên. Trải nghiệm xuất vía thường được mô tả như một kiểu “du hành trên cõi trung giới”, trong đó bản thân rời khỏi cơ thể vật chất để du hành vào một chiều không gian song song. Nhưng chứng nghiệm xuất vía có thể tái tạo một cách đáng tin cậy trong phòng thí nghiệm. Chúng tôi chỉ đơn giản là phá vỡ một vùng não gọi là “điểm nối thái dương” ở thùy đỉnh (phần trên-giữa). Khu vực này giúp xây dựng “hình ảnh cơ thể” của bạn và rất quan trọng đối với khả năng phân biệt giữa “bản thân” và “người khác”. Thông thường nó bị tắt trong giấc ngủ REM, đó là lý do tại sao ý thức về bản thân của bạn được nới lỏng trong giấc mơ. Bạn có thể nhìn thấy chính mình từ góc nhìn của người thứ ba (như một bộ phim của Netflix), nhưng cũng có lúc bạn bị đẩy vào cơ thể của một người khác.

Nhưng kinh hoàng hơn cả việc trở thành “ma” là gặp phải một con ma! Theo nghiên cứu của chúng tôi, khoảng 40% trong số tất cả những người trải qua tình trạng bóng đè báo cáo bị ảo giác trong suốt giai đoạn đó. Chúng thường bao gồm việc nhìn thấy những bóng ma đáng sợ. Những “sinh vật” giống như bóng đen thường ẩn nấp trong góc phòng ngủ, từ từ tiếp cận người đang ngủ, trước khi bóp cổ và bóp nghẹt anh ta một cách thô bạo cũng như bóp nát ngực anh ta. Những người bị bóng đè thậm chí còn báo cáo bị con ma quỷ này quấy rối tình dục.

Đồng nghiệp của tôi, VS Ramachandran, và tôi lập luận rằng những cái nhìn sống động này thực sự là kết quả của các cơ chế não đi thẳng về phía trước.

Trong khi ngủ, rối loạn cảm giác về bản thân (hoặc “hình ảnh cơ thể”) có thể xảy ra trong khi ngủ. Ý tưởng này một phần được khơi dậy bởi quan sát rằng những người sinh ra với một cánh tay bị mất có thể trải nghiệm các chi "ma", nghĩa là cảm thấy sự hiện diện mạnh mẽ của cánh tay bị mất của họ. Nghiên cứu về chân tay giả cho thấy tất cả chúng ta đều có một bản đồ cơ thể “được cài cứng” trong não. Nói một cách đơn giản, khi một người sinh ra không có tay gặp phải cánh tay ảo, họ cảm thấy sự hiện diện của cánh tay đó là một phần của khuôn mẫu cơ thể bên trong của họ (“homunculus”). Bản đồ cơ thể này có thể được kết nối với các trung tâm cảm xúc và thị giác trong não của bạn, chỉ ra sức hấp dẫn bẩm sinh của bạn đối với các hình dạng con người (chứ không phải đối với hình dạng con mèo hay con ngựa, ít nhất là đối với hầu hết chúng ta!).

Khi bạn nhận ra rằng mình bị tê liệt, vỏ não vận động trong não của bạn (liên quan đến việc bắt đầu chuyển động) sẽ gửi tín hiệu cho cơ thể để di chuyển—nhằm thoát khỏi tình trạng tê liệt. Nó cũng gửi các thông điệp bổ sung đến các thùy đỉnh (giống như email cc khi chúng ta gửi chúng đến một người nhận bổ sung). Vùng não này giám sát các tế bào thần kinh bắn tín hiệu để di chuyển, nhưng không phát hiện ra bất kỳ chuyển động thực sự nào ở tay chân của bạn, vốn tạm thời bị tê liệt.

Những thông điệp không phù hợp như vậy ảnh hưởng đến cách bộ não của bạn tạo ra ý thức về bản thân. Đói khát thông tin đầu vào từ cơ thể bạn, bộ não của bạn sẽ cố gắng giải quyết sự nhầm lẫn bằng cách xây dựng hình ảnh cơ thể cho bạn—điền vào chỗ trống kiểu như “Google tự động điền”. Điều này có thể dẫn đến những ảo giác kỳ lạ như nhìn thấy mình xoay tròn trong không trung như một cơn lốc xoáy hoặc chìm xuống giường như thể đang chìm trong cát lún. Hoặc cơ thể bạn có thể phóng chiếu “chạy ra khỏi đó” trong không gian—và bạn có trải nghiệm xuất vía.

Nói cách khác, bộ não là một cỗ máy dự đoán luôn làm nhiệm vụ tạo ra các mô hình bên trong về thế giới và những gì cơ thể bạn có thể sẽ làm tiếp theo, đồng thời sẽ cố gắng đáp ứng những kỳ vọng đó.

Vì vậy bạn có thể đặt câu hỏi: cơ chế này làm thế nào để khiến bạn nhìn thấy ma quỷ? Chúng tôi đã đề xuất ba cơ chế chính mà chúng tôi tin rằng có vai trò nhất định.

Đầu tiên, chúng tôi đã đề xuất rằng các dây thần kinh quan trọng nhằm hiểu ý định của người khác có thể đã làm ra chuyện này. Thông thường, khi bạn “nhìn” thế giới từ góc nhìn của một người khác, bạn không thực sự cảm thấy như mình đang rời khỏi cơ thể của mình—bạn không có trải nghiệm xuất vía. Điều này là do hoạt động của các mạch này được kiểm soát bằng phản hồi cảm giác từ cơ thể và vùng não trước của bạn.

Nhưng trong giấc ngủ REM, không có phản hồi nào từ cơ thể bạn và vùng não trước hoạt động chậm chạp. Trên thực tế, các tế bào thần kinh giúp bạn phân biệt giữa bản thân và những người khác trở nên quá tích cực, khiến cho rào cản giữa bản thân và người khác bị phá vỡ—giống như trong giấc mơ. Theo đó, chỉ cần tưởng tượng về một “cơ thể ảo” (kẻ đột nhập phòng ngủ) có thể biểu hiện như một cơ thể thực sự (ảo giác) với khả năng tự hành động và ý đồ nào đó.

Thứ hai, bộ não của bạn là một cỗ máy thống kê và là người kể chuyện bậc thầy. Nó có xu hướng liên kết các sự kiện xung quanh bạn với nhau. Tình trạng tê liệt, áp lực đè nặng lên ngực và cảm giác nghẹt thở, những tàn dư đáng tiếc của giấc ngủ REM, có thể được bộ não lồng ghép một cách thuận tiện thành một câu chuyện mạch lạc. Bộ não của bạn nghĩ “xác suất của những sự kiện này đồng thời xảy ra một cách ngẫu nhiên là bao nhiêu? Có lẽ là không! Do đó, hẳn là phải có một kẻ nào đó đang đột nhập vào phòng ngủ của ta.” Tại thời điểm này, bộ não của bạn sẽ lấy dữ liệu từ các vùng ký ức để hoàn thành nốt câu chuyện, "Tôi bị một con ma ngồi trên ngực tôi. Nó đè xuống và bóp cổ tôi!"

Nhìn không phải là một hoạt động thụ động của bộ não nhận tín hiệu từ thế giới bên ngoài mà còn xảy ra từ trong ra ngoài—bộ não của bạn luôn cố gắng đoán chính xác nhất những gì đang diễn ra ở thế giới bên ngoài.

Thứ ba, những dao động hóa học thần kinh trong não của bạn có thể tạo ra môi trường phù hợp cho những hình ảnh ma quái này. Serotonin, nổi tiếng trong việc cải thiện chứng trầm cảm, được não bộ sử dụng để đánh thức một người đang ngủ. Nhưng trong trạng thái bóng đè, sự xâm chiếm ồ ạt của sự tỉnh táo vào giấc ngủ REM, thay vào đó, có thể khiến não bạn tràn ngập chất hóa học này. Điều này có thể kích hoạt cái gọi là “thụ thể serotonin 2a”, một cánh cửa mà qua đó serotonin “nói chuyện” với não. Thụ thể này cũng bị kích thích bởi các loại thuốc gây ảo giác như L*D và psilocybin, gây ra “những trải nghiệm tâm linh”. Việc kích thích dữ dội cơ quan thụ cảm này sẽ khiến bạn có xu hướng gán ý nghĩa cho những thứ “vô nghĩa” và gây ra nỗi sợ hãi không thể cưỡng lại. Nó tạo ra loại cocktail hóa học phù hợp để cho ma quỷ phát triển — biến một trải nghiệm sinh lý như bóng đè thành một cuộc chạm trán đầy ớn lạnh với các thế lực siêu nhiên.

Cuối cùng, việc tại sao mọi người có xu hướng nhìn thấy những sinh vật bóng tối không có khuôn mặt (bóng) khi bị bóng đè vẫn còn là một bí ẩn lớn. Điều này chắc chắn làm tăng thêm sự bí ẩn của trải nghiệm này. Thật khó để tự bảo vệ mình trước một con quỷ biến hình khó nắm bắt—như người ta vẫn nói, “con người sợ nhất những gì họ không thể nhìn thấy.” Trí tưởng tượng của bạn tha hồ chạy hết công suất.

Vậy tại sao việc này lại xảy ra?

Tôi đã đề xuất rằng chúng ta có thể cảm ơn bản chất “lười biếng” của hệ thống thị giác của chúng ta đối với những con quái vật bóng tối vô danh này. Như Ramachandran và Blakeslee đã nói, “một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong tầm nhìn là nó cố gắng xử lý càng ít càng tốt để hoàn thành công việc.” Thị giác luôn luôn đi tắt đón đầu.

Tạo một bản phác thảo hoạt hình thô sơ về con ma đòi hỏi sức mạnh tính toán của bộ não ít tốn kém hơn so với việc tạo ảo giác về một sinh vật chi tiết, với các đặc điểm khuôn mặt, màu sắc và chiều sâu. Về mặt khái niệm, điền vào những chi tiết đó sẽ yêu cầu bộ não phải sử dụng các mạng lưới thần kinh rộng hơn và chuyên biệt hơn, như vỏ não liên kết thị giác và thùy thái dương trung gian.

Khi bị tê liệt và đối mặt với kẻ săn mồi trong trạng thái bóng đè, sẽ hợp lý hơn nếu bộ não sử dụng khả năng tính toán hạn chế của nó cho các nhiệm vụ cấp bách hơn để giúp đảm bảo sự sống còn của bạn “tại đây và bây giờ”—chẳng hạn như xác định hình dạng và kích thước thô của con ma, không gian vị trí, giải mã ý định của nó và khảo sát căn phòng để tìm lối thoát.

Thật vậy, việc xử lý hình ảnh toàn diện không mang lại lợi thế thích ứng. Bộ não có thể xử lý các phép tính đơn giản hơn nhiều—dựa vào các trung tâm thị giác ở giai đoạn đầu—và vẫn “hoàn thành công việc”. Trên thực tế, những lối tắt nhận thức như vậy có thể dẫn đến việc mọi người nhìn thấy những sinh vật bóng tối không có khuôn mặt trong khi bị bóng đè/tê liệt khi ngủ.

Nhìn chung, lý thuyết của chúng tôi phù hợp với những quan sát trước đây. Khi điểm nối thái dương bị phá vỡ bằng cách sử dụng một dòng điện, thay vì có trải nghiệm xuất vía, bạn lại cảm thấy một hình bóng mờ. Người ta cho rằng “hình ảnh bản sao giống ma quỷ” này đứng sau lưng bạn, bắt chước các tư thế của bạn. Tương tự như vậy, có một sự tương đồng nổi bật giữa ảo giác bóng đè và ảo giác do thuốc gây ảo giác gây ra, cho thấy cơ chế sinh học thần kinh là như nhau trong cả hai trường hợp.

Nhưng như mọi khi trong khoa học, các thí nghiệm, chẳng hạn như việc chụp ảnh não, sẽ xác minh việc này.

Những cảnh tượng ma quỷ chắc chắn đã khiến những khán giả khiếp sợ và bối rối trong suốt lịch sử. Nhưng giờ đây, chúng ta đang lần đầu tiên bắt đầu khám phá điều gì có thể xảy ra bên trong bộ não của bạn khi bạn nhìn thấy một con ma. Không còn nghi ngờ gì nữa, bộ não bí ẩn hơn rất nhiều so với những gì tôi có thể tưởng tượng ra.