24/07/2021
“LỜI BÓNG BẨY - Ý NGHÈO NÀN”
Câu nói trên mình nhặt được từ chia sẻ của một người bạn, và ghi nhớ đến tận bây giờ. Bởi lẽ, trong giao tiếp hằng ngày (nói và viết), điều quan trọng nhất là cốt làm sao cho người nhận (người nghe và người đọc) hiểu được hay nắm bắt được thông điệp mà người gửi (người nói và người viết) muốn gửi đi. Trong giao tiếp, ngôn ngữ là công cụ quan trọng nhất. Sử dụng ngôn ngữ như thế nào để đạt được hiệu quả giao tiếp mà vẫn giữ được cá tính, bản sắc riêng của người sử dụng cũng là vấn đề cần phải bàn. Trong bài thi môn Ngữ văn, ngoài việc viết cho rõ ý, diễn đạt sao cho mạch lạc, cũng cần chú ý đến cái hay/ cái thu hút của bài viết. Mà cái quy chuẩn của hay/chưa hay, thu hút/ kém thu hút lại khác nhau ở từng người, từng hoàn cảnh cụ thể. Với bài thi môn Ngữ văn (thuộc kì thi THPT chẳng hạn), chúng mình nghĩ có vài điều sau đây mà bài viết của một học sinh cần đạt được, xét ở khía cạnh diễn đạt tức sử dụng ngôn ngữ của học sinh.
#1 Diễn đạt trong sáng, mạch lạc
#2 Hiểu và tin những điều mình viết
#3 Đúng trọng tâm vấn đề (ở đây là yêu cầu của đề bài)
Trở lại với câu “lời bóng bẩy, ý nghèo nàn” đầu bài viết, câu này dùng để chỉ những trường hợp người nói/viết chú trọng vào hình thức mà lấn át mất nội dung. Nói cho cụ thể hơn, người viết sử dụng nhiều thuật ngữ đa nghĩa, phức tạp; các cấu trúc câu trúc trắc, uốn éo. Các đoạn văn thiếu mạch lạc, thiếu liên kết với nhau khiến cho bài viết trở nên rối rắm hay “tối mù về nghĩa”. “Ý nghèo nàn” để nói rằng với một hình thức phức tạp như thế nhưng ý nghĩa thì lại cũ kĩ, không có gì mới. Thậm chí, có khi đọc xong cả đoạn người đọc vẫn không thể hiểu được điều mà người viết đề cập đến là gì. Vì vậy, khi dạy học, chúng mình luôn dặn dò và cố gắng hướng dẫn học trò trước hết nên viết cho trong sáng. Các bạn phải diễn đạt lại được chính những điều mình viết hoặc nói, giải thích được ý tưởng của mình trước rồi hẵng nghĩ đến việc sáng tạo một hình thức độc đáo hơn.
Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta phải luôn luôn viết làm sao cho giản dị và trong sáng. Một số ngữ cảnh nhất định đòi hỏi người viết phải viết khác đi (như các văn bản triết học hay các bài viết có tính chất lý thuyết chẳng hạn). Tại sao có những văn bản chứa các cấu trúc câu vô cùng phức tạp, ý nghĩa vô cùng phong phú mà vẫn thu hút người đọc qua hàng trăm hay thậm chí hàng ngàn năm? Theo tụi mình, bởi vì các văn bản đó có khả năng khơi gợi đối thoại từ các người đọc khác nhau, ở các nền văn hoá khác nhau, hay còn được gọi là “giàu ý nghĩa”. Ở các văn bản đó, vấn đề được đề cập thường hết sức phức tạp, và người viết luôn ý thức kết nối những điều được viết ra một cách chặt chẽ. Để đạt đến cấp độ đó không phải dễ dàng, nếu không cẩn thận người viết có thể rơi vào trường hợp “vị thần ngôn ngữ, kẻ đồ tể của ngôn từ”. Vậy theo bạn, làm thế nào để chúng ta đạt được mức cân bằng khi viết một bài văn? Hãy chia sẻ cùng tụi mình và đón đọc It’s Lit trong những bài viết tiếp theo!
Mời mọi người follow thêm kênh instagram của It's lit: https://www.instagram.com/itslit.erature21/
