04/04/2025
Bí kíp nhạc cổ điển: nắm vững 4 khái niệm này sẽ giúp bạn trở thành một 'người nghe siêu cấp'
Bạn thích kiệt tác sonata Ánh Trăng đến mức nào? Cá là rất thích nhưng bạn sẽ cảm thụ được nhiều tầng thú vị hơn nữa từ nó, với sự trợ giúp của bốn điểm kiến tạo âm nhạc thiết yếu này.
Đọc bốn khái niệm nền tảng (và dễ hiểu) dưới đây sẽ giúp bạn hiểu ra nhiều điều từ âm nhạc bạn nghe. Tất nhiên, niềm vui của âm nhạc là vô cùng riêng tư và sâu sắc; nhưng hiểu được bốn ý tưởng chính này sẽ nâng cao khả năng cảm nhận của bạn và tăng sự mật thiết cho mối liên hệ của bạn với loại hình nghệ thuật tuyệt vời nhất này.
1. Hình thức
Hình thức trong âm nhạc là gì?
Hình thức là cấu trúc hoặc kiến trúc tổng thể của một tác phẩm âm nhạc, quyết định cách các phần khác nhau của một tác phẩm được tổ chức và lặp lại.
Tại sao nó lại quan trọng?
Nếu không có hình thức, nói một cách thẳng thắn, âm nhạc sẽ được coi là một mớ hỗn độn: một mớ âm thanh rời rạc, không có sự tiến triển hay phát triển. Hình thức cho phép các nhà soạn nhạc tạo ra một tác phẩm mạch lạc và có ý nghĩa bằng cách phân chia tác phẩm thành các phần riêng rẽ có liên quan đến nhau, giúp người nghe dễ dàng theo dõi và cảm thụ âm nhạc hơn. Theo cách này, chúng ta có thể ví hình thức âm nhạc với cách kể chuyện trong một tác phẩm hư cấu. Nó cung cấp cho một tác phẩm âm nhạc cùng một cảm giác mong đợi và giải quyết như một tiểu thuyết hoặc một truyện ngắn.
Có những loại hình thức nào?
Trong số những hình thức phổ biến nhất trong nhạc Cổ điển là hình thức sonata, bao gồm ba phần chính: mở đầu (giới thiệu các chủ đề chính); phát triển (khám phá và chuyển đổi các chủ đề); và tái hiện (quay lại các chủ đề chính). Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất về điều này là chương đầu tiên của Bản giao hưởng số 5 của Ludwig van Beethoven.
Hình thức tam đoạn, bao gồm phần mở đầu (A), phần tiếp theo (B) và sau đó là phần lặp lại của phần mở đầu, cũng khá phổ biến, một ví dụ về điều này là bản Polonaise cung La trưởng của Frédéric Chopin.
Ngoài ra còn có dạng Rondo, trong đó một chủ đề lặp lại được xen kẽ với các phần tương phản, như trong Rondo alla Turca của Mozart.
Sau đó là hình thức Chủ đề và Biến tấu (ví dụ như trong chương thứ tư của Trout Quintet của Franz Schubert), hoạt động chính xác theo cách bạn mong đợi: đặt ra một chủ đề ban đầu trước khi trình bày chi tiết về chủ đề đó trong một loạt các biến tấu.
2. Hòa âm
Hòa âm là gì?
Hòa âm là sự kết hợp của các nốt nhạc khác nhau được chơi hoặc hát cùng lúc, thường tạo thành hợp âm. Một số tổ hợp hợp âm nhất định được gọi là tiến trình hợp âm.
Tại sao nó lại quan trọng?
Sự hòa âm làm tăng thêm sự phong phú và bối cảnh cho giai điệu, khiến âm nhạc nghe đầy đặn và đa dạng hơn. Các kết hợp hợp âm khác nhau cũng gợi lên nhiều cảm xúc khác nhau, như vui, buồn, căng thẳng, hồi hộp, cao trào hoặc giải quyết, cho phép âm nhạc kể một câu chuyện.
Có những loại hòa âm nào?
Hòa âm có đủ mọi sắc thái và phong cách nhưng ở cấp độ vĩ mô, chúng có thể được chia thành một số nhóm cơ bản:
Hòa âm diatonic, thường được sử dụng trong nhạc pop, nhạc rock và nhạc dance, sử dụng các nốt và hợp âm từ cùng một cung nhạc. Được ví như vani trong các loại hòa âm, hòa âm diatonic mang lại cảm giác thoải mái và tương đối dễ đoán.
Hòa âm phi diatonic sử dụng các nốt từ các thang âm khác ngoài cung nhạc. Thường thấy trong nhạc cổ điển thế kỷ 20 và nhạc đương đại, hòa âm phi diatonic tạo thêm sự căng thẳng, màu sắc và yếu tố khó đoán cho âm nhạc. Một trong những tông đồ của hòa âm phi diatonic là Arnold Schoenberg, người có phong cách hào nhoáng được thể hiện rõ trong các tác phẩm như Verklärte Nacht, một tác phẩm string sextet mơ màng và đầy biểu cảm.
Hòa âm thuận nghe êm dịu và hòa hợp tự nhiên với tai, thường bao gồm các nốt cách nhau một quãng ba, sáu, bốn, năm hoặc một quãng tám.
Trong khi đó, hòa âm nghịch nghe chói tai - một số người thậm chí còn nói rằng nó nghe "sai" - và sử dụng các quãng như quãng hai trưởng và thứ, và quãng bảy trưởng và thứ. Một ví dụ nổi bật khác về hòa âm nghịch là quãng ba cung, còn được gọi là 'diabolus trong âm nhạc' hoặc 'ác quỷ trong âm nhạc'.
Đối với hòa âm vô điệu: bạn có thể gọi nó là tự do cho tất cả, trong đó cung hoặc giọng hoàn toàn biến mất. Được đặc trưng bởi âm thanh ngẫu nhiên rõ ràng (mặc dù thực tế nó được cấu trúc chặt chẽ), hòa âm vô điệu bắt đầu xuất hiện từ đầu thế kỷ 20.
Đó là lúc Schoenberg và các đồng nghiệp Anton Weber và Alban Berg mở ra phong cách 12 cung, trong đó tất cả 12 nốt của thang âm bán cung được sử dụng như nhau trong suốt một tác phẩm. Trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất theo phong cách này là Violin Concerto năm 1935 của Alban Berg và vở ballet Agon của Igor Stravinsky những năm 1950.
3. Nhịp điệu
Nhịp điệu là gì?
Nhịp điệu là khuôn mẫu âm thanh, sự im lặng và sự nhấn mạnh trong một bản nhạc. Nó liên quan đến việc các nốt nhạc được chơi trong bao lâu và với cường độ như thế nào. Khi một số khoảng thời gian nhất định của các nốt nhạc được lặp lại, thì điều này được gọi là khuôn mẫu nhịp điệu.
Tại sao nó lại quan trọng?
Thành phần thiết yếu này trong nhạc cổ điển giúp thiết lập tâm trạng, nhịp độ và đặc trưng, tạo cảm giác trôi chảy và hân hoan. Nó cũng giúp các nhạc công đồng bộ với nhau.
Có những loại nhịp điệu nào?
Vâng, trước tiên là nhịp đều, trong đó các yếu tố được lặp lại chính xác theo một cách sắp xếp cách đều. Một số trong số này bao gồm Waltz (một nhịp điệu ba nhịp đặc trưng bởi nhịp điệu 3/4) và March (một nhịp điệu mạnh, thường ở nhịp 2/4 hoặc 4/4, được thiết kế để đi kèm với hành quân).
Sau đó là nhịp Gavotte bắt nguồn từ Pháp (đặc trưng bởi một mô hình thường bắt đầu ở nhịp thứ ba của một ô nhịp, thường ở nhịp 4/4, mang lại cho nó cảm giác "lạc quan" độc đáo) và Gigue (một nhịp điệu "cách đoạn" sống động, đặc biệt, thường đặc trưng bởi nhịp điệu kép, như 6/8 hoặc 9/8, và được tìm thấy trong nhạc khiêu vũ.)
Trong nhịp điệu syncopated, nhịp phụ được nhấn mạnh nhiều hơn nhịp chính. Những điều này đặc biệt đặc trưng trong nhạc jazz, nhưng nhạc cổ điển cũng có nhiều tác phẩm, từ đoạn hornpipe trong Water Music của Handel đến Piano Concerto cung Sol của Maurice Ravel.
Một kỹ thuật thường được sử dụng khác là ostinato - một nhịp điệu âm nhạc được lặp lại liên tục. Trong số tất cả các nhà soạn nhạc cổ điển lớn của thế kỷ 20, Stravinsky có lẽ là người gắn liền nhất với phương pháp này, đặc biệt là trong tác phẩm hợp xướng và dàn nhạc tân cổ điển Symphony of Psalms của ông.
Nhịp progressive là nhịp điệu thay đổi đôi chút mỗi lần lặp lại, cuối cùng tạo ra một nhịp điệu mới. Nhà soạn nhạc người Mỹ đương đại John Adams là bậc thầy về nhịp điệu này, ông sử dụng nó để tạo ra hiệu ứng chói lọi trong tác phẩm piano ngắn China Gates của mình, cùng với nhiều tác phẩm khác.
Trong khi đó, đa nhịp là khi hai hoặc nhiều nhịp điệu được chơi cùng một lúc, tạo ra một kết cấu phức tạp.
4. Cường độ
Cường độ trong âm nhạc là gì?
Cường độ là những thay đổi về âm lượng trong một bản nhạc.
Tại sao chúng lại quan trọng?
Hãy tưởng tượng ai đó đang đọc một bài phát biểu mà không có sự thay đổi về trọng âm hoặc âm lượng. Bạn sẽ ngủ thiếp đi và thậm chí nếu bạn không ngủ, bạn có thể sẽ phải vật lộn để nắm bắt những gì đang được truyền đạt. Tương tự như vậy đối với một bản nhạc. Cường độ giúp truyền tải cảm xúc, đồng thời mang lại sự đa dạng, thú vị và thường là kịch tính.
Chúng cũng hỗ trợ cảm giác kể chuyện, giúp nhấn mạnh quá trình xây dựng đến cao trào và thậm chí, ở quy mô nhỏ hơn, củng cố dòng chảy của từng đoạn nhạc: một đoạn cao trào dẫn đến tông chính của đoạn nhạc có thể đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt ý định âm nhạc.
Có những loại động lực nào?
Rất nhiều! Nhưng các thuật ngữ chính - thường được viết bằng tiếng Ý - là forte hoặc f, (to), piano hoặc p (nhẹ), crescendo (to hơn) và diminuendo (nhẹ hơn). Một số nhà soạn nhạc thích đưa những điều này đến mức cực hạn. Ví dụ, trong The Planets của Gustav Holst, ffff (rất, rất, rất to) xuất hiện hai lần ở Mars và một lần ở Uranus, được nhấn mạnh bằng đàn organ.
Trong chương thứ ba của Bản giao hưởng số 7, một Gustav khác, Mahler, đã đưa nó tiến xa hơn một bước, tạo cho đàn cello và đàn contrabass một dấu hiệu động là fffff (thực sự rất, rất, rất, rất to), kèm hướng dẫn "gảy dây đàn mạnh đến mức nó chạm vào gỗ".
Kết luận
Vậy là bạn đã có: bốn khái niệm cốt yếu chắc chắn sẽ giúp bạn trở thành người nghe tỉ mỉ, tinh tế hơn và tăng thêm sự thích thú mà bạn nhận được từ âm nhạc. Tất nhiên, niềm vui của âm nhạc là một cảm giác rất chủ quan và thường rất mạnh mẽ: tuy nhiên, nắm bắt được bốn ý tưởng âm nhạc chính này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn, và do đó, tình yêu của bạn đối với hình thức biểu đạt cơ bản nhất nhưng cũng đẹp nhất của con người này. Chúc bạn nghe nhạc vui vẻ!
28/05/2025
05/05/2025
14/04/2025
06/04/2025
24/03/2025
04/12/2024
03/12/2024