23/08/2026
KHUYẾN HỌC
Người quân tử nói: " việc học không thể dừng được".
Màu xanh lấy ra từ cây chàm; nhưng lại xanh hơn cây chàm; băng đo nước tạo ra, nhưng lạnh hơn nước. Khúc gỗ thẳng trúng với dây mực, hơ nóng cho cong để làm bánh xe; độ cong của nó hợp với khuôn tròn. Dù có mang ra phơi cho khô cũng không làm thẳng lại được, đó là vì hơ cong khiến nó ra như thế vậy. Vì thế nên gỗ vì dây mực mà thẳng, đao kiếm đặt vào đá mài thì bén. Người quân tử học rộng mà mỗi ngày phải điểm lại mình thì trí tuệ mới sáng suốt và hành vi sẽ không có lỗi lầm. Cho nên không lên núi cao thì không biết được trời cao; không đi đến khe sâu thì không biết được đất dày. Không nghe lời truyền lại của các bậc Tiên Vương thì không biết được sự lớn rộng của việc học. Những đứa con của nước can, nước Việt, dân Di, dân Mạch khi sinh ra có cùng tiếng khóc như nhau, nhưng lớn lên tập tục lại khác nhau là do sự giáo hóa khiến chúng như thế.
Ta thường suốt ngày suy nghĩ không đâu chẳng bằng được sự học trong khoảnh khắc. Ta thường nhón gót để nhìn xa, chẳng bằng sự thấy rộng khi lên chỗ cao. Lên cao mà vẫy tay gọi, tay không phải dài hơn, nhung người ở xa cũng trông thấy được. Xuôi theo chiều gió mà la lớn, âm thanh không đi nhanh hơn, nhưng người ở xa vẫn nghe được rõ. Người nhờ vào ngựa xe, không phải họ đi đường giỏi nhưng có thể đi xa đến ngàn dặm. Người nhờ vào thuyền chèo không phải là giỏi bơi lội nhưng có thể vượt qua sông ngòi. Tính của người quân tử không phải lạ hơn người khác chỉ vì họ khéo nhờ vào vật bên ngoài mà thôi...
Gom đất thành núi, mưa gió mới nổi lên từ đó; chứa nước thành vực, Giao Long mới sinh ra ở đó; tích lũy điều thiện Thành Đức tốt thì tinh thần mới đạt cảnh giới cao, trí tuệ mới phát triển, tư tưởng của thánh nhân mới đủ ở trong đó. Cho nên không góp những nửa bước (bước ngắn) lại thì không thể đi đến ngàn dặm; không chứa những dòng nước nhỏ thì không thể thành sông, biển. Ngựa kỳ ngựa ký một lần nhảy không thể xa đến 10 bước; ngựa hèn kéo xe đi trong 10 ngày cũng thành công nhờ chỗ đi mãi không dừng. Khắc nửa chừng rồi bỏ thì gỗ mục cũng không thể đứt; nếu khắc mãi không dừng thì đá cứng cũng khắc được. Con giun đất không có móng vuốt bén nhọn và gân cốt cứng chắc nhưng trên thì ăn được bùn đất dưới thì uống được nước suối vàng là do dụng tâm của nó chuyên nhất. Con cua có 6 ngoe và hai càng nhưng nếu không có hang rắn hang lươn thì cũng không có chỗ gửi thân là vì dụng tâm của nó nông nổi vậy...
TUÂN TỬ