Trung Tâm Nghiên Cứu Và Hỗ Trợ Happy Kids

NHÓM KHÓ KHĂN PHÁT TRIỂN - TÂM LÝ - HÀNH VI Ở TRẺ EM 💚
💥 ĐIỀU cần lưu ý : 5 nhóm này không hoàn toàn cùng một loại rối loạn.
⭐️Tự kỷ và ADHD: thường thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh.
⭐️Hội chứng Down: là rối loạn di truyền/nhiễm sắc thể, thường đi kèm chậm phát triển.
⭐️Tâm thần phân liệt thời thơ ấu: thuộc nhóm rối loạn tâm thần nặng/loạn thần.
⭐️ODD: là rối loạn hành vi chống đối thách thức.
❄️❄️PHÂN BIỆT ĐÚNG ĐỂ HỖ TRỢ ĐÚNG ❄️❄️

Bạn có từng gặp tình huống trẻ chỉ đi đúng một con đường, chỉ dùng đúng một chiếc bát quen thuộc hoặc nổi giận khi kế hoạch thay đổi? Nhiều người nghĩ rằng trẻ đang bướng hoặc cố tình chống đối, nhưng thực tế không hẳn như vậy. Với nhiều trẻ tự kỷ, sự thay đổi khiến trẻ cảm thấy mất an toàn vì não bộ thường thích những điều quen thuộc và dễ đoán trước. Khi mọi thứ diễn ra khác đi, trẻ có thể lo lắng, phản ứng mạnh hoặc từ chối hợp tác. Điều quan trọng là khả năng linh hoạt hoàn toàn có thể rèn luyện được, nhưng không phải bằng cách ép trẻ thay đổi quá nhanh. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ như đổi vị trí ngồi, thay đổi thứ tự trò chơi hoặc cho trẻ lựa chọn giữa hai phương án quen thuộc. Khi trẻ cảm thấy an toàn với thay đổi nhỏ, khả năng thích nghi sẽ dần được hình thành.

MUỐN TRẺ TƯƠNG TÁC – HÃY BẮT ĐẦU TỪ ĐIỀU TRẺ THÍCH

Nhiều cha mẹ mong con nhìn mình, gọi tên thì quay lại, ngồi học hay chơi cùng. Nhưng thực tế, rất nhiều trẻ tự kỷ chưa thấy việc tương tác với người khác là “thú vị” bằng đồ vật hoặc hoạt động yêu thích của mình.

Vì vậy, bước đầu tiên để tăng tương tác không phải là bắt trẻ “ngồi ngoan”, mà là đi vào thế giới của trẻ trước.

Hãy quan sát xem con thích gì: quay bánh xe, xếp hình, b**g bóng, nhảy, chạy, đồ ăn hay bài hát nào đó. Sau đó, cha mẹ trở thành một phần của hoạt động ấy.

Ví dụ: nếu trẻ thích b**g bóng, đừng thổi liên tục. Hãy thổi vài cái rồi dừng lại, chờ con nhìn, đưa tay hoặc có dấu hiệu muốn thêm. Nếu trẻ thích xe ô tô, hãy giữ một chiếc xe và chơi qua lại cùng con.

Điều quan trọng là: cha mẹ trở thành “nguồn vui” thay vì người chỉ đưa yêu cầu.

Tương tác không bắt đầu bằng ép học. Tương tác bắt đầu từ cảm giác: “Ở cùng bố mẹ cũng vui đấy.”

TRẺ TỰ KỶ BỊT TAI KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG LÀ “HƯ”

Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy con thường xuyên bịt tai ở nơi đông người, siêu thị hoặc khi nghe tiếng động lớn. Có người nghĩ rằng trẻ đang làm quá hoặc cố tình né tránh. Nhưng thực tế, một số trẻ tự kỷ có hệ thần kinh rất nhạy với âm thanh.

Âm thanh mà người lớn cảm thấy bình thường đôi khi lại giống như “quá tải” với trẻ. Khi đó, trẻ có thể bịt tai, khóc lớn, chạy đi hoặc cáu gắt để tự bảo vệ mình khỏi cảm giác khó chịu.

Thay vì ép trẻ “phải quen”, phụ huynh có thể hỗ trợ bằng cách chuẩn bị trước môi trường, giảm tiếng ồn, cho trẻ nghỉ giữa các hoạt động hoặc sử dụng tai nghe chống ồn khi cần thiết.

Khi cảm giác được điều hòa tốt hơn, trẻ thường sẽ dễ hợp tác, giao tiếp và tham gia hoạt động cùng mọi người hơn rất nhiều.

VÌ SAO TRẺ TỰ KỶ THÍCH NHẢY, XOAY VÒNG HOẶC CHẠM VÀO MỌI THỨ?

Một số trẻ tự kỷ rất thích chạy liên tục, xoay người, leo trèo hoặc sờ chạm nhiều đồ vật. Người lớn thường nghĩ trẻ tăng động hoặc nghịch quá mức. Nhưng đôi khi đây là cách trẻ tìm kiếm cảm giác để cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn.

Có trẻ cần nhiều kích thích vận động hơn để giữ sự tỉnh táo và tập trung. Có trẻ lại cần cảm giác ép, ôm chặt hoặc va chạm để cảm thấy an toàn. Những hành vi này không phải lúc nào cũng “xấu”, quan trọng là hiểu mục đích phía sau.

Thay vì chỉ ngăn cấm, phụ huynh có thể hướng trẻ sang các hoạt động phù hợp hơn như vận động thô, nhảy đệm, kéo đẩy đồ vật nhẹ, chơi bóng hoặc các trò chơi cảm giác an toàn.

Khi nhu cầu cảm giác được đáp ứng đúng cách, trẻ thường giảm bớt các hành vi lặp lại và dễ tham gia học tập hơn.

RỐI LOẠN CẢM GIÁC Ở TRẺ TỰ KỶ KHÔNG PHẢI LÀ “KHÓ TÍNH”

Có những trẻ rất sợ tiếng máy hút bụi, tiếng còi xe hoặc chỉ cần người khác chạm nhẹ cũng khó chịu, bật khóc. Nhưng cũng có trẻ lại thích nhảy mạnh, xoay vòng, đập tay hoặc tìm cảm giác va chạm liên tục. Đây có thể liên quan đến rối loạn cảm giác – một khó khăn khá phổ biến ở trẻ tự kỷ.

Não bộ của trẻ có thể đang xử lý âm thanh, ánh sáng, xúc giác hoặc chuyển động theo cách khác với người bình thường. Vì vậy, điều khiến chúng ta thấy “bình thường” lại có thể quá khó chịu hoặc quá ít kích thích với trẻ.

Khi hiểu điều này, phụ huynh sẽ bớt trách mắng và thay vào đó là quan sát kỹ hơn: con đang né tránh điều gì, tìm kiếm cảm giác gì và cần được hỗ trợ ra sao.

Việc hỗ trợ cảm giác phù hợp có thể giúp trẻ bình tĩnh hơn, dễ tập trung hơn và giảm nhiều hành vi khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày.

VÌ SAO NHIỀU TRẺ TỰ KỶ THÍCH XOAY, NHẢY HOẶC CHẠY LIÊN TỤC?

Nhiều phụ huynh thấy con thường chạy qua chạy lại, xoay vòng, nhảy liên tục hoặc thích đu đưa cơ thể và lo rằng đó là hành vi “xấu”. Nhưng trên thực tế, đôi khi trẻ đang cố tìm cảm giác mà cơ thể mình cần.

Một số trẻ tự kỷ có nhu cầu cảm giác cao hơn bình thường nên trẻ tìm kiếm các hoạt động vận động để cơ thể cảm thấy dễ chịu và ổn định hơn. Đó cũng là lý do nhiều trẻ thích bật nhảy, lăn người, leo trèo hoặc chơi các trò vận động mạnh.

Thay vì chỉ ngăn cản, người lớn có thể hỗ trợ trẻ bằng cách tạo cơ hội vận động phù hợp và an toàn. Ví dụ: nhảy trên đệm mềm, kéo đẩy vật nhẹ, chơi vượt chướng ngại vật hoặc tập các bài vận động có hướng dẫn.

Khi nhu cầu vận động của trẻ được đáp ứng đúng cách, nhiều trẻ sẽ bình tĩnh hơn, tập trung tốt hơn và giảm bớt các hành vi lặp lại không phù hợp.

ĐÔI KHI TRẺ CHẬM NÓI CẦN “KHOẢNG CHỜ” HƠN LÀ NHỮNG CÂU NHẮC LIÊN TỤC

Trong cuộc sống hằng ngày, nhiều phụ huynh có thói quen hỏi trẻ liên tục: “Con muốn gì?”, “Nói đi!”, “Trả lời mẹ nào!”. Nhưng với một số trẻ chậm nói, việc phải phản hồi quá nhanh có thể khiến trẻ căng thẳng và thu mình lại.

Nhiều trẻ cần thêm thời gian để xử lý thông tin, hiểu yêu cầu rồi mới tìm cách phản hồi. Nếu người lớn nói quá nhiều hoặc làm thay quá nhanh, trẻ sẽ mất cơ hội chủ động giao tiếp.

Hãy thử tạo ra những khoảng chờ ngắn khi chơi hoặc sinh hoạt cùng con. Ví dụ, cầm món đồ trẻ thích và chờ vài giây trước khi đưa, hoặc dừng lại giữa bài hát quen thuộc để đợi trẻ phát ra âm thanh hay nhìn về phía mình. Những khoảng chờ nhỏ này sẽ giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp của mình có giá trị và có thể tạo ảnh hưởng đến người khác.

Dạy trẻ chậm nói không chỉ là dạy phát âm, mà còn là giúp trẻ cảm thấy an toàn và tự tin khi muốn kết nối với thế giới xung quanh.

TRẺ TỰ KỶ KHÔNG THÍCH VẬN ĐỘNG… HAY ĐANG GẶP KHÓ KHĂN?

Có những trẻ rất ngại chạy nhảy, sợ leo cầu thang, né tránh trò chơi vận động hoặc dễ té ngã hơn các bạn cùng tuổi. Nhiều người nghĩ rằng trẻ “lười vận động”, nhưng đôi khi nguyên nhân lại đến từ việc trẻ gặp khó khăn trong phối hợp cơ thể.

Một số trẻ tự kỷ có thể gặp vấn đề về giữ thăng bằng, phối hợp tay chân hoặc xử lý cảm giác. Vì vậy, những hoạt động tưởng chừng đơn giản với người lớn lại khiến trẻ cảm thấy lo lắng và thiếu an toàn.

Thay vì ép trẻ tham gia ngay các hoạt động khó, phụ huynh có thể bắt đầu từ những vận động nhẹ nhàng như đi trên đường thẳng, chuyền bóng, bò qua gối ôm hoặc chơi trò bắt chước động tác.

Khi trẻ cảm thấy mình “làm được”, sự tự tin sẽ tăng dần. Và đôi khi, chỉ cần một môi trường an toàn cùng sự kiên nhẫn của người lớn, trẻ đã có thể chủ động vận động nhiều hơn mỗi ngày.

DẠY TRẺ CHẬM NÓI KHÔNG NHẤT THIẾT PHẢI BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG BÀI HỌC PHỨC TẠP

Nhiều phụ huynh rất chăm chỉ mua thẻ học, sách nói hoặc cho con học phát âm liên tục. Tuy nhiên, với nhiều trẻ chậm nói, điều cần trước tiên lại là tăng khả năng chú ý và tương tác với người khác.

Một đứa trẻ khó ngồi cùng người lớn, ít nhìn mặt hoặc không hứng thú chơi chung sẽ rất khó học ngôn ngữ hiệu quả. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào việc “dạy từ”, hãy bắt đầu bằng việc xây dựng kết nối với trẻ. Chỉ cần mỗi ngày dành thời gian chơi cùng con bằng những hoạt động đơn giản như thổi b**g bóng, xếp hình, chơi đuổi bắt hoặc hát cùng nhau cũng đã là cơ hội học rất tốt.

Khi trẻ thích được chơi cùng người khác, trẻ sẽ dần chú ý hơn đến nét mặt, âm thanh và lời nói xung quanh. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp ngôn ngữ phát triển bền vững và tự nhiên hơn theo thời gian. 🌈

VẬN ĐỘNG KHÔNG CHỈ LÀ “CHO TRẺ CHẠY NHẢY”

Nhiều phụ huynh nghĩ rằng vận động chỉ giúp trẻ tiêu hao năng lượng. Nhưng với trẻ tự kỷ, vận động còn là cách để trẻ học cách điều hòa cảm xúc, chú ý tốt hơn và kết nối với môi trường xung quanh.

Một số trẻ sau khi được vận động phù hợp sẽ giảm la hét, giảm chạy lung tung và hợp tác học tập tốt hơn. Những hoạt động đơn giản như bò qua chướng ngại vật, nhảy tại chỗ, đẩy vật nặng nhẹ, tung bắt bóng… đều có thể hỗ trợ hệ thần kinh xử lý thông tin cơ thể hiệu quả hơn.

Điều quan trọng không phải là tập thật nhiều, mà là lựa chọn hoạt động phù hợp với khả năng và nhu cầu của trẻ. Có trẻ cần vận động mạnh để giải tỏa năng lượng, nhưng cũng có trẻ cần các hoạt động chậm, đều để ổn định cơ thể.

Khi hiểu đúng về vận động, chúng ta sẽ thấy đây không chỉ là “cho trẻ chơi”, mà là một phần rất quan trọng trong quá trình hỗ trợ trẻ tự kỷ phát triển mỗi ngày.