12/11/2025
SERIES "BÓC TÁCH" THUẬT NGỮ
#01 KHỞI NGHĨA vs KHÁNG CHIẾN
Trong quá trình học Lịch sử, có thể bạn đã nghe tới các cụm từ như: khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 - 43 sau Công nguyên), khởi nghĩa Lý Bí (542 - 603) hay như là Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975). Vậy hai cụm từ “khởi nghĩa” - “kháng chiến” có sự khác nhau như thế nào?
📍Lưu ý: bài viết dành cho những ai thực sự kiên nhẫn và muốn…
- - - -
Theo Từ điển tiếng Việt, “khởi nghĩa” (insurrection) chỉ hành động nổi dậy, chống lại một chế độ, một quyền lực đang nắm giữ.
Từ “khởi” có nghĩa là bắt đầu, khởi xướng, còn “nghĩa” có thể hiểu là lý do, mục đích. Khi kết hợp lại, “khởi nghĩa” ám chỉ đến việc bắt đầu một cuộc nổi dậy có mục đích, thường là nhằm chống lại sự áp bức hoặc bất công.
Hình thức đấu tranh cao nhất của giai cấp hay dân tộc bị áp bức đứng lên cầm vũ khí đánh đổ kẻ thù để lập ra một chế độ xã hội mới, tiến bộ hơn. Ví dụ như: Cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (1940). Hay cầm vũ khí đứng lên đánh đổ chế độ áp bức: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ khởi nghĩa ở Tây Sơn (cuối thế kỉ XVIII).
- - - -
Bên cạnh đó, “kháng chiến” (resistance) là động từ chỉ hành động chống lại sự áp bức, xâ.m lư.ợc từ một thế lực nào đó, thường là quân đội ngoại bang hoặc các chính quyền đ.ộ.c tài. Ví dụ: Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975) hay Kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)...
Kháng chiến không chỉ đơn thuần là việc chiến đấu vũ trang mà còn có thể bao gồm các hình thức đấu tranh chính trị, kinh tế và văn hóa. Từ “kháng” trong tiếng Hán có nghĩa là chống lại, còn “chiến” có nghĩa là chiến tranh, chiến đấu. Do đó, kháng chiến có thể hiểu là “chống lại chiến tranh” hoặc “đấu tranh chống lại sự xâm lược”.
Nếu bạn cảm thấy vẫn đang khó hiểu và chưa rút ra được điểm mấu chốt thì hãy tiếp tục đọc để có thể phân biệt nhé!
- - - -
Có thể hiểu đơn giản rằng:
🔥Khởi nghĩa: khi ta chưa có chính quyền, vẫn còn đặt dưới ách thống trị của ngoại bang (quân xâm lược). Vậy nên, ta khởi nghĩa để giành lại chính quyền.
🔥Kháng chiến: là khi đã thành lập chính quyền tự chủ. Nếu như có quân xâm lược đem quân tấn công, ta kháng chiến để bảo vệ chính quyền.
Như vậy, điểm mấu chốt để phân biệt sự khác nhau giữa hai khái niệm này là có hay chưa có chính quyền tự chủ.
- - - -
📌 Tuy nhiên, lại có ý kiến cho rằng: Trong "kháng chiến" lại có "khởi nghĩa" và "chiến tranh"?
Bạn nghĩ sao về vấn đề này? Hãy cho Mentor History biết thêm tại phần com.ment nha…