Being 101

Danh tính và Nghề nghiệp

Thật kì lạ khi con người được (phần nào) định nghĩa bằng công việc mà họ làm. Kiểu như khi hỏi nhà bạn của mình nuôi loại chó gì chẳng hạn, thì người ta quan tâm giống chó gì, bao nhiêu tuổi, có thuần chủng hay không; nhưng khi hỏi một người thì ta thường tự động quan tâm xem họ làm công việc gì.

Công việc bạn làm để kiếm sống không chỉ là một chức danh, một dạng hoạt động đặc thù, một nghề nghiệp, mà gắn theo nó là hàng loạt những định kiến và những cái mác dường như cả ta và những người xung quanh mặc nhiên thừa nhận.

Nghề nghiệp không chỉ được đo lường qua số tiền (hoặc bất cứ dạng thành quả nào) nó đem lại cho bạn, mà nó còn gắn liền với vị trí của một con người trong xã hội. Hơn thế nữa, gắn với nghề nghiệp còn là những “đặc tính”, đôi khi đến mức đặc thù, kèm theo đó là những kỳ vọng của họ về việc bạn tệp khít với cái khung được dựng sẵn đó (nghề này kiếm được nhiều tiền, nghề này được trọng vọng, nghề này chắc phải học giỏi lắm, nghề này phải khéo tay,…). Nói cách khác, nghề nghiệp không chỉ mang tính vật chất (bạn làm bao nhiêu tiếng một ngày, bạn kiếm được bao nhiêu tiền, bạn tác động đến những đối tượng nào, bạn làm ra sản phẩm gì,…) mà nó còn mang tính tinh thần (bạn quan trọng như thế nào, bạn có thể thay đổi được những gì trong xã hội, bạn và những người xung quanh cảm thấy bạn có những tố chất, đức tính gì,…) Nhìn theo hướng như vậy, danh tính của một người, trong bối cảnh xã hội, được quyết định phần lớn bởi nghề nghiệp mà họ làm.

Khi ta còn nhỏ, ta ước mơ về bản thân, dẫu có những sự “định hướng” nhất định từ những người xung quanh và môi trường văn hoá từ nhỏ, nhưng nhìn chung có thể nói những ước mơ này phát sinh theo cách khá ngây thơ, chất phác. Chúng ta mơ ước mà chẳng quan tâm nhiều đến vấn đề danh tính và kì vọng. Đơn giản chỉ một ngày nọ, một ước mơ bật sáng trong đầu óc của bạn, và bạn vật chất hoá nó bằng một tuyên ngôn ngây ngô, nhiều khi sát quá ước và mơ khiến người lớn bật cười. Hay ít ra trong đầu óc thực tế của những người lớn đã tìm được một danh tính rõ ràng trong xã hội, họ thấy đó là điều viển vông và hão huyền.

Có bao nhiêu người có một ước mơ “thực tế” từ bé, và lớn lên trở thành đúng con người mà mình từng mường tượng về bản thân ấy?

Artist: Aaron Jasinski “Design Commitee”

"Vậy thì, liệu ta có nên hành xử như những người khác? Liệu rằng sự phân biệt giữa ta và thế giới là không cần thiết?"
Ồ, câu hỏi rất tuyệt. Hãy để họ tự mình nhận ra ta khác biệt khi họ nhìn thật kĩ. Khi đến nhà thăm ta, họ nên ngưỡng mộ ta, thay vì ngôi nhà và những vật dụng trong đó. Tuyệt vời là khi ta dùng đĩa đất nung như thể chúng là đĩa bạc, nhưng cũng không kém phần vĩ đại khi ta có thể dùng đĩa bạc như thể chúng làm từ đất nung. Không có khả năng chống chịu được sự giàu sang là dấu hiệu của một tâm trí bất định."

"Well then, shall we act like other men? Shall there be no distinction between ourselves and the world?"
Yes, a very great one; let men find that we are unlike the common herd, if they look closely. If they visit us at home, they should admire us, rather than our household appointments. He is a great man who uses earthenware dishes as if they were silver; but he is equally great who uses silver as if it were earthenware. It is the sign of an unstable mind not to be able to endure riches.

Lucius Seneca - On the Philosophy's Mean

Art: Admiring Glances. Enoch Fairhurst (British, 1874-1945). Watecolour.

Đọc các phần trước tại

Chương 2. Siêu hệ thống (Meta-system)

Một siêu hệ thống cung cấp lý do làm một việc gì đó [mà bản thân nó] không nằm trong tình huống trước mắt

Siêu hệ thống là một hệ thống cao hơn, nằm bên ngoài hệ thống ngay-trước-mắt mà trong đó ta [thấy mình đang] tình cờ vận hành. Có lẽ ví dụ ấn tượng nhất cho sự vận hành siêu hệ thống đầy quyền năng là cách mà các giáo sĩ Công giáo hát về cái chết của họ ở Colosseum, Rome và nhiều nơi khác trong hàng năm trời. Siêu hệ thống của họ quá đỗi quyền năng, đến mức họ chấp nhận từ bỏ mạng sống: một siêu hệ thống đòi hỏi một hệ thống vận hành phải dừng lại. Một siêu hệ thống không thể đưa ra yêu cầu nào cao hơn thế. Những ví dụ không khác biệt lắm có thể được tìm thấy ở lòng nhiệt thành của những vệ binh Thổ Nhĩ Kì (ND: Đội bảo vệ Sultan thế kỉ 14) và những chiến binh Hồi giáo ném mình vào các trận tử chiến, không màng đến an nguy cá nhân của chính mình. Họ biết rằng một khi thánh chiến nổ ra, chết trên chiến trường là lối đi tắt đến thiên đường.

Ngược lại với những người Công giáo tử đạo hay các chiến binh Hồi giáo là các ví dụ đối nghịch: những kẻ tự sát hay kết liễu đời mình mà không thông qua quá trình vận hành của một siêu hệ thống mà ngược lại, thiếu vắng hoàn toàn một siêu hệ thống. Cần phải bỏ ra ngoài trường hợp tự kết liễu mang tính nghi thức như hara-kiri của người Nhật (ND: hình thức mổ bụng tự sát của các samurai.) - vốn là một ví dụ của sự vận hành của một siêu hệ thống đầy quyền lực (mặc dù ở trong trường hợp này, siêu hệ thống chỉ ở mức xã hội loài người và không bao hàm sự tưởng thưởng trên cõi thiên đường). Tôi biết nhiều người cố gắng tự tử và một vài trong số đó đã thành công. Nếu tôi bỏ sang một bên cách thức tự tử thì có vẻ như có hai loại cơ thế. Cơ chế thứ nhất là một dạng điên loạn, phẫn uất hay giận dữ tạm thời hướng đến cuộc sống và đặc biệt là hướng đến chính con người ấy. Mặc dù kết cục có sự khác biệt, nhưng quá trình diễn ra của nó thì không khác gì sự bùng nổ của một cơn thịnh nộ có tính phá huỷ. Cơ chế còn lại là một dạng trống rỗng, thiếu hụt ý chí sống. Dường như không có gì để hướng tới và cũng không có điểm gì khiến người ta cảm thấy cuộc đời này níu kéo được họ. Tinh thần biểu lộ ra như đã chết, và cơ thể chỉ còn nước đi theo. Đáng buồn thay, đó là đặc điểm của sự trầm cảm, khi ở nơi tận cùng của nó, người ta cảm thấy rằng việc bất cứ thứ gì tốt đẹp hơn hay thay đổi được đều là không thể. Cũng không có vẻ gì cho thấy rằng người ta có khả năng tận hưởng sự vui thích trong bất cứ điều gì. Không cần biết người ta có lên trầm xuống bổng bao lần, mỗi lần trầm xuống, người đó không tin rằng cơn trầm cảm sẽ qua đi. Sự trầm cảm tồn tại xuyên suốt, trong mỗi khoảnh khắc. Không có một siêu hệ thống nào cho phép anh ta thoát ra khỏi chính mình và khoảnh khắc của mình. Hình minh hoạ (figure 2) cho thấy bằng cách nào mà trong những khoảng khắc trầm cảm, một siêu hệ thống có thể cung cấp niềm hi vọng và sự tiếp diễn cần thiết [cho chủ thể của nó].

Siêu hệ thống là một dạng công cụ phản ứng với những điều nằm ngoài những sự kiện đang diễn ra ngay trước mắt của một người nào đó. Một đứa trẻ không có sự giám sát có thể sẽ ăn một loại trái mọng (hay thuốc) có độc chỉ bởi chúng có màu đỏ và nom ngon mắt. Những đứa trẻ loài người sẽ gặp rất nhiều khó khăn nếu thiếu đi siêu hệ thống của cha mẹ mình - những người cung cấp sự chỉ dẫn vượt lên trên sự thoả mãn trong khoảnh khắc. Tuy nhiên, một con chim tránh được trái độc vì bản năng của nó được lập trình để tránh được loại quả như vậy. Bản năng cung cấp một thứ siêu hệ thống cố hữu - ngoại trừ một điểm là con chim ngay từ đầu có lẽ đã không hề cảm thấy bị hấp dẫn bởi quả độc bởi nó không tự do trong việc [lựa chọn] cảm thấy bị hấp dẫn, trừ khi bản năng của nó được lập trình để cảm thấy bị hấp dẫn [bởi những thứ như vậy.]

“There is always some madness in love. But there is also always some reason in madness.” - Friedrich Nietzsche

Chúng ta, dù ngạo mạn, ngông cuồng và bất cần đến đâu, cuối cùng rồi cũng sẽ biết yêu.
Sự điên cuồng khi yêu của ta thật khó hiểu.
Người ngoài nhìn vào sẽ không thể hiểu được vì lý gì mà ta lại mất đi lý trí đến thế khi yêu, vì sao lại hết mình đến thế, đau khổ và hạnh phúc, những cười nói và đau buồn, ta làm mọi thứ một cách thật bản năng nhưng cũng thật nồng nàn.

Bất chấp những ánh nhìn và sự suy đoán, dị nghị của người đời, ta cứ hết mình vì tình yêu, bất kể những vấp váp và cay đắng mà nó đem lại. Đó là cái lý của kẻ yêu. Chẳng kẻ nào có thể lí giải, cũng không ai có thể nói thay lời kẻ yêu.

Câu trích dẫn của Nietzsche, tưởng như đang nói về sự nồng nhiệt của tình yêu đôi lứa nhưng nếu đặt trong bối cảnh của đoạn văn, ta sẽ thấy đây là những dòng ông viết về việc yêu cuộc sống. Dẫu đã đọc bao lần, những phân đoạn Nietzsche về tình yêu với cuộc đời cũng đều khiến tôi rùng mình. Phải say sưa và căng tràn, phải bứt rứt và ôm đồm đến mức nào mới có thể viết về tình yêu cuộc đời đắm đuối như ông…

Valentine, nếu bạn đang có một người mà bạn rất thương, hãy vì họ mà điên cuồng. Còn nếu như bạn chưa có, thì cũng đừng lo, hãy như Nietzsche, bạn còn ti tỉ thứ khác để trở nên điên cuồng và tràn ngập yêu thương ;)

Being 101

Ta có điều gì chung với nụ hồng run rẩy vì hạt sương mai nặng trĩu trên thân hình mảnh khảnh của nó?
Hẳn rồi: ta yêu cuộc đời không phải bởi ta quen thuộc với cuộc đời này, mà bởi ta quen với tình yêu.

Luôn có chút gì điên cuồng trong tình yêu. Nhưng cũng luôn có chút lý tính ẩn trong sự điên cuồng.

Và kể cả với tôi, một kẻ yêu thích cuộc sống, dường như cánh bướm chập chờn hay những b**g bóng xà phòng mong manh, hay bất cứ người nào thuộc dạng như vậy, cũng đều biết về hạnh phúc nhiều hơn cả.

Nhìn ngắm những linh hồn nhỏ bé, nhẹ bẫng, ngây ngô và tinh tế như vậy bay lượn chập chờn – đó là điều khiến Zarathustra ứa nước mắt và quyến rũ ông cất lời ca.

What have we in common with the rosebud that trembles because a drop of dew lies on its body?
It is true: we love life not because we are accustomed to life but because we are accustomed to love. There is always some madness in love. But there is also always some reason in madness. And even to me, one who likes life, it seems butterflies and soap bubbles and whatever is of their kind among human beings know most about happiness.

To see these light, foolish, delicate, sensitive little souls fluttering – that seduces Zarathustra to tears and songs.

Thus Spake Zarathustra - Friednich Nietzsche

Vậy là Give Away thứ hai của Being 101 đã kết thúc.
Dù hơi muộn màng, nhưng chúc mừng hai thành viên là Nguyễn Cao Minh Ngọc và Nguyễn Thị Hà Trang đã may mắn nhận được cuốn sách "Mèo và Triết lý nhân sinh".

Các bạn vui lòng liên hệ team Being 101 để nhận được phần quà nhé!

Đôi khi, vuột mất thứ đã nằm trong lòng bàn tay không đau đớn bằng việc chỉ còn một chút nữa nhưng vẫn không bao giờ có thể chạm được đến thứ mình hằng khao khát.

𝐁𝐞𝐢𝐧𝐠 𝟏𝟎𝟏 2nd give away!!!

*******
Chúng mình xin dành tặng 02 cuốn sách “Mèo và Triết lý nhân sinh” của tác giả John Gray (bản bìa cứng có áo bìa) cho hai thành viên may mắn của cộng đồng Being 101.

Chắc hẳn các bạn đã quen với một số cuốn sách nổi tiếng của John Gray như Đàn ông sao Hoả đàn bà sao Kim, hướng dẫn sử dụng nửa kia, v.v.. Đến cuốn sách này, Gray chỉ ra sự khác biệt cơ bản giữa chúng ta và loài mèo: Ta luôn cố gắng thoát khỏi chính mình, trong khi loài mèo luôn hạnh phúc với bản chất mèo của mình mà không hề hoài nghi về bản thân dù chỉ một chút. Chúng kiêu hãnh là chính mình.

Đây có thể coi là một cuốn nhập môn triết học khá thú vị, bởi tác giả đã bàn đến rất nhiều tư tưởng của các triết gia nổi tiếng, nhưng không khô cứng, nặng nề mà đầy hóm hỉnh, quan trọng nhất là lấy trọng tâm vào loài mèo!
-------------------------
📍📍📍 Thể lệ give away như sau:
⏰ Thời gian: tính từ 13/12/2021 đến hết 24/12/2021
🍾 Nhận quà đơn giản chỉ với 3 bước sau:
- B1: Like page Being 101
- B2: Tag tên ít nhất 3 người bạn bất kì bên dưới post này
- B3: Like và Share post này ở chế độ công khai trên tường nhà bạn kèm hashtag
Vào đúng 23h59 ngày 24/12/2021, Being 101 sẽ chọn ngẫu nhiên 2 bạn may mắn nhận phần quà này và thông báo trên fanpage.
Quá đơn giản để rinh về một cuốn sách cực đỉnh đúng không nào?!

Về ý nghĩa cuộc đời

---------------

Thật ra, tạo ra ý nghĩa cho cuộc đời là việc mà chúng ta làm một cách rất bản năng. Trong nhiều trường hợp, ta sống khá yên bình với những ý nghĩa đã được định sẵn ngay cả trước khi ta sinh ra. Thậm chí là ta còn có thể sống tốt và vui vẻ mà không mảy may một lần tự hỏi ý nghĩa của cuộc đời này là gì. Ấy vậy mà kể từ khi các triết gia "tìm ra" rằng cuộc đời này thực chất không có nghĩa gì cả, và rằng những ý nghĩa do kẻ khác tạo ra cho ta cũng vô nghĩa không kém, thi thoảng lại nhấn mạnh tầm quan trọng của ý nghĩa cuộc đời mà mỗi cá nhân phải tự tạo ra, chúng ta lại đâm ra... khủng hoảng.

Bỗng chốc được trao quyền và bị đòi hỏi phải chịu trách nhiệm trước những quyết định mình đưa ra, được yêu cầu phải làm thứ mà ta chưa từng làm trước đây, lại còn ánh nhìn của những bậc lão làng đang dõi theo, chỉ chực chỉ trích nếu ta đi sai bước, ta bỗng chốc thấy nặng trĩu trên vai gánh nặng chưa từng mang vác trong đời: Gánh nặng hiện sinh.

Và thế là ta âu lo.

Ta âu lo khi nhận ra rằng ý nghĩa cần phải được tạo ra một cách có ý thức, âu lo khi thấy mình vẫn chưa tìm ra ý nghĩa đời mình, âu lo phải tạo/ tìm ra nó càng sớm càng tốt, âu lo từng phút từng giờ của sinh mạng mình trôi qua vô nghĩa. Ta đơn giản là dành quá nhiều thời gian để âu lo, vướng mắc trong mớ tơ vò suy tư, những câu hỏi quá dài xoắn bện vào nhau, rối tung lên, mắc dính đến không thể gỡ bỏ.

Và thế là ta không chỉ sống vô nghĩa, mà còn sống đầy âu lo....

Nếu như bạn vẫn chưa thực sự tìm được ý nghĩa sống cho cuộc đời mình, dưới đây có vẻ là một gợi ý khá hay ho để bắt đầu suy tư: "Mục đích của cuộc sống là để hiểu mình, yêu mình, tin tưởng vào bản thân mình, và là chính mình."

Còn thế nào là hiểu, yêu, tin, và là chính mình, chắc hẳn bạn phải tự tìm con đường cho mình thôi... Ôi, thật đáng âu lo....

Being 101



Ảnh và trích dẫn: livingforgoldmoments

Cuộc va chạm giữa những thế giới quan

****

Hôm qua quả là một ngày khó khăn đối với cộng đồng yêu chó mèo. Buồn đau, thương tiếc, và cả tức giận – có lẽ những cảm xúc này sẽ không trào dâng mạnh mẽ đến thế nếu chúng ta không có những hình ảnh chân thật đến vậy, những dữ liệu trực quan đánh thẳng vào nhận thức của chúng ta, khiến những nỗi đau càng thật hơn nữa.

Vẫn như mọi khi, bên cạnh những người ở thế trung gian không can thiệp, trên mạng xã hội chia thành hai phe đối lập nhau căng thẳng. Một bên cho rằng, tiêu huỷ 16 súc vật để bảo đảm an toàn cho xã hội là chẳng có gì sai, vì dẫu sao thì dịch dã cũng chẳng ai có tiền của công sức đâu mà chăm lo cho đám đó. Tiêu huỷ đi là nhanh nhất, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền của. Những kẻ lên án lựa chọn đó rõ là ấu trĩ, ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng, chẳng phải chuyện của mình còn lo bao đồng, xong làm quá lên. Bên còn lại, chưa từng gặp những sinh vật đó mà chỉ theo dõi qua những hình ảnh được lan truyền trên cộng đồng mạng, bi phẫn vô cùng. Họ tự đặt mình vào vị thế của hai người chủ đã vạn dặm đường xa, cất công đưa 16 thú cưng ấy về tận nhà, để rồi chúng bị giết hại cả, khi mà chính họ cũng không hề hay biết. Họ đau buồn, vì những chú chó mặc áo mưa nằm rất ngoan trên chiếc xe máy ngày hôm ấy, dẫu vô tội, nhưng vẫn bị giết bỏ không thương tiếc bởi những kẻ độc ác, vô tâm, làm việc quan liêu,…

Những ngôn từ đối lập trên mô tả hai thế giới quan rất khác nhau. Ai đúng ai sai? Thực ra chẳng có ai đúng ai sai cả. Đó đơn thuần là cuộc đụng độ của những thế giới quan khác xa nhau. Trong thế giới quan của những người ủng hộ giết 16 con vật kia, chúng vĩnh viễn ở vị trí thấp kém hơn so với con người. Vị trí và vai trò của chúng trong thế giới của họ thấp đến độ họ thấy kì lạ khi thấy có những kẻ than khóc vì chúng, và cho rằng những kẻ đó đang làm quá lên. Họ nói thế là đạo đức giả, rằng mạng sống của con người thì quan trọng hơn. Nhưng họ cũng không hiểu (và cũng chẳng cố công để hiểu) rằng, ở phe còn lại, những người kia không hề đặt những thú vật đó lên trên mạng sống của con người. Họ đặt ngang, hoặc kém một chút thôi, và họ có thể thương tiếc cho cả động vật cũng như loài người. Việc thương tiếc cho những chú chó, không đối lập, cũng không triệt tiêu lòng thương cảm mà họ dành cho loài người. Cái họ cần, thật ngây thơ nhưng cũng thật đẹp đẽ, đó là một sự suy xét có cân nhắc đến quyền sinh tồn của thú vật – thứ mà những người ở phe còn lại không thể hình dung nổi. Bị kích thích bởi cảm xúc, họ có xu hướng lên án những người ủng hộ hành động trên là vô đạo đức, và dù đáng buồn nhưng vẫn phải nói rõ ràng, họ đang làm điều vô nghĩa. Ta không thể mong chờ người khác tuân theo những giá trị đạo đức của ta. Những gì họ làm cũng tuân thủ những giá trị đạo đức nghiêm ngặt, nhưng đó là một nền đạo đức khác ta, được điều hướng bởi chính những giá trị trong thế giới quan mà họ đang mang trong mình, được bộc lộ qua suy nghĩ và hành động.

Cuộc đối thoại giữa hai thế giới quan ấy thật gian nan, bởi những giá trị trong mỗi thế giới quan ấy được sắp xếp theo những thứ tự rất khác nhau. Điều đáng buồn hơn cả, là như dầu với nước, hai bên thường không thể hiểu được nhau. Những mâu thuẫn cứ dâng lại chìm, chỉ cần một sự kiện đúng lúc xảy đến là những cuộc đụng độ đầy căng thẳng nổ ra, nhưng ta dường như vĩnh viễn không thế hoá giải được những thế giới quan ấy. Những cuộc đối thoại thiếu đi sự thấu cảm và sẵn sàng tiếp nhận thì đều vô ích cả.

Có lẽ xét cho cùng, chúng ta đau buồn, không phải là vì họ ghét bỏ hay coi thường những sinh mạng ấy. Chúng ta đau buồn, vì lựa chọn hợp lý và hiệu quả nhất với họ, vô hình chung, lại là lựa chọn vô tâm và tàn nhẫn nhất đối với chúng ta.

(Ảnh sưu tầm)

Đọc sách triết, bắt đầu từ đâu?

---------------------------------

Bằng một cách nào đó, thật tuyệt vời, năng lượng vũ trụ khiến bạn chợt muốn tìm hiểu sâu hơn về triết học và các triết gia não to xem họ có gì hay ho mà triết thuyết của họ sống dai có khi cả nghìn năm vẫn chưa bị ném đi.

Bạn hồ hởi, hí hửng, hào hứng mở một cuốn sách triết ra, đọc trong nỗi tò mò và háo hức mong được “khai sáng” bởi ánh sáng chói loá của trí tuệ, nhưng hỡi ôi,…chả hiểu gì. Rõ ràng đọc từng từ thì vẫn hiểu, nhưng cả câu chụm lại lại không hiểu gì cả.
Bạn gấp cuốn sách lại và quyết định sẽ không đụng đến sách triết học nữa, vì “không dành cho mình.”

Chào mừng bạn đến với ngõ cụt mà rất nhiều kẻ lao vào!

Những tips trong bài viết dưới đây sẽ chỉ đường dẫn lối giúp bạn tránh được ngõ cụt triết học này và tìm được cách tiếp cận với những tri thức triết học hiệu quả hơn. Những tips dưới đây cũng có thể được áp dụng với bất cứ ai muốn tìm hiểu các kiến thức học thuật, chuyên ngành ở các lĩnh vực khác, như Tâm lý học, Xã hội học, Vật lý học,…

Tại sao sách triết lại hay gây khó hiểu?

Hãy nhớ rằng, dù có hay và sát sườn nhất với những ý tưởng triết học của các triết gia, đại đa số sách triết học do chính các triết gia viết ra thường…. khá khó hiểu. Họ sử dụng những thuật ngữ chuyên ngành mà bạn chưa từng tiếp xúc, các thuật ngữ không chỉ xa lạ mà đôi khi còn được dùng với nghĩa kế thừa từ cả một bề dày truyền thống đòi hỏi bạn có tri thức để theo đuôi được quá trình hình thành và phát triển của nó.

Một số triết gia, dường như thấy thế còn chưa đủ độ khó, họ còn dùng các thuật ngữ này với nghĩa rất…. quái dị, tự tạo ra để làm rõ triết học của mình (mà thường chỉ các triết gia khác hoặc các nhà nghiên cứu giàu kinh nghiệm mới hiểu nổi ý họ thực ra là gì.)

Có những triết gia, như Plato chẳng hạn, viết những tác phẩm nhìn chung khá dễ đọc thì việc hiểu các khái niệm không quá khó khăn, nhưng ta lại thường rơi vào tình trạng: “Thế rốt cuộc ông này muốn nói về cái gì? Cứ bàn qua tán lại thế thôi à?” vì không quen với việc tổng hợp thông tin và đúc rút các luận điểm triết học. Còn ti tỉ các vấn đề khác như bản dịch khó đọc, dung sai ngôn ngữ, chú thích không đủ rõ ràng,…. Cũng ảnh hưởng đến vấn đề đọc hiểu một tác phẩm triết học.

Hãy cứ tưởng tượng, nếu như bạn đang chơi game, thì tác phẩm của triết gia sẽ giống như trùm cuối vậy. Vì vậy đừng vì quá háo hức mà chạy ngay ra hiệu sách mua tác phẩm chính chủ vội. Cách làm thông minh hơn là hãy tự trang bị cho mình những kiến thức nền, mang tính tổng quát trước khi tiến đến trùm cuối này.

Vậy thì chúng ta nên trang bị như thế nào?

1> Khoanh vùng những cuốn phù hợp với level

Cùng là sách triết, nhưng mỗi trường phái, học thuyết và thời kì lại có những đặc trưng khái nhau, dẫn đến việc các cuốn sách triết học có độ khó hiểu khác khác nhau.

Nhìn chung, hãy bắt đầu với sự lựa chọn an toàn là những cuốn sách triết từ thời cổ đại trước tiên, bất kể bạn đang muốn tìm hiểu về triết học phương Đông hay phương Tây.

Các cuốn sách triết học phương Tây thời Hi Lạp hay La Mã thường bàn về những vấn đề cơ bản, cách đặt vấn đề đơn giản hơn, nhưng không có nghĩa chúng không còn giá trị gì cho đến ngày nay. Chẳng hạn như học thuyết của Plato, Aristotle, hay chủ nghĩa Khoái lạc, chủ nghĩa Khắc kỷ.

Nếu bạn muốn tìm hiểu về các triết gia hiện đại hơn, hãy cân nhắc kĩ càng hơn và tốt nhất là hỏi những người có kinh nghiệm đọc các dòng sách triết học. Họ sẽ tư vấn cho bạn cuốn phù hợp với khả năng của bản thân. Being 101 gợi ý triết học Hiện sinh vì các triết gia thuộc chủ nghĩa này viết rất nhiều các tác phẩm văn học mà bạn có thể tiếp cận dễ dàng hơn rất nhiều, các chủ đề của họ cũng gần gũi và dễ chịu với các bạn.

Các tác phẩm triết học phương Đông, quen thuộc hơn với chúng ta là các học thuyết về Nho – Phật – Đạo đã có khá nhiều bản dịch với ghi chú, chú giải chi tiết. Tuy nhiên những cuốn sách này vẫn sẽ khó nhằn nếu như chúng ta không có kiến thức nền tảng từ trước.

Vì vậy, sau khi khoanh vùng được triết gia/ tác phẩm bạn muốn đọc, Being 101 đề xuất bạn không nên vội lao vào đọc ngay, mà nên có vài bước chuẩn bị tiếp theo.

2> Bắt đầu từ Sách/ bài viết nhập môn cho người mới bắt đầu

Các bạn có thể dễ dàng tìm kiếm các thông tin giới thiệu khái quát về các học thuyết triết học hoặc giới thiệu cuộc đời, tác phẩm, tư tưởng chính của các triết gia ở nhiều nơi. Các trang web, blog cá nhân, hay báo mạng, thậm chí có khá nhiều kênh truyền thông như Facebook chẳng hạn, cũng có những bài viết về các triết gia.
Sách phổ cập triết học cũng không quá khó tìm, chẳng hạn như dạo gần đây chủ nghĩa Khắc kỷ rất được quan tâm và có nhiều đầu sách ra đời đáp ứng nhu cầu của bạn đọc về lĩnh vực này. Nếu như bạn vẫn chưa biết nên bắt đầu từ đâu, album Tủ sách triết học do Being 101 giới thiệu dưới đây có lẽ sẽ giúp bạn phần nào
https://www.facebook.com/media/set/?vanity=being101tobeornottobe&set=a.125462515970266

3> Xem các series, video trên mạng xã hội

Cách hiệu quả và đỡ nhàm chán hơn để trang bị thêm cho bản thân kiến thức về triết học nói chung cũng như về một triết gia cụ thể nào đó.
Một trong những kênh có tiếng nhất trong việc sản xuất các nội dung chất lượng về triết học có lẽ là Tedx (chắc hẳn nhiều bạn đã quá quen thuộc) hoặc một kênh khác mang tên The School of life (https://www.youtube.com/c/theschooloflifetv.) Bạn cũng có thể đi trực tiếp đến series về Triết học Phương Tây của The School of Life tại đây
(https://www.youtube.com/playlist?list=PLwxNMb28XmpeypJMHfNbJ4RAFkRtmAN3P).
Rất nhiều các nội dung nay đã có phụ đề tiếng Việt (đặc biệt là TedX) nên các bạn có thể tự tin xem các video này dù khả năng ngoại ngữ chưa tốt.

Đơn giản là hãy vào youtube hoặc google video gõ search tên triết gia/ chủ nghĩa, bạn sẽ tìm được những video khá thú vị đấy.

Các kênh youtube hữu ích cho việc tìm hiểu triết học sẽ được Being 101 tổng hợp đầy đủ hơn trong post tới nhé.

4> Tìm một người dẫn dắt

Đây có lẽ là cách hữu dụng và truyền động lực nhất, nhưng vừa khó vừa dễ.
Một người có kiến thức đủ để trao đổi, truyền đạt cho bạn những vấn đề triết học một cách vừa khái quát, vừa dễ hiểu có lẽ không có sẵn ở bên bạn. Nếu bạn may mắn có một người như vậy quanh mình, đừng ngần ngại rủ họ đi cafe để trò chuyện cho mở mang thêm. Bạn cũng có thể cùng rủ thêm một người bạn nào đó, dẫu không có kiến thức chuyên môn nhưng cũng có cùng hứng thú với vấn đề bạn đag quan tâm và cùng nhau tìm hiểu. Có người cùng học cùng bao giờ cũng vui hơn nhiều.

Tuy nhiên, nếu bạn không có may mắn đó, đừng lo lắng quá. Hãy thử join vào các group, page (chỉ cần gõ Philosophy hay Triết học là bạn sẽ tìm được khá nhiều nơi hay ho để tham gia), hoặc tham gia các buổi workshop về chủ đề triết học. Đây sẽ là một môi trường lí tưởng để bắt đầu tìm kiếm và xin ý kiến, sự trợ giúp từ những người biết nhiều hơn mình.

5> Ghi chép lại

Đừng chỉ đọc và tìm hiểu không. Trong quá trình này, hãy note lại những ý chính về cuộc đời, quan điểm, tư tưởng chính của triết gia, hay đơn giản là một thứ gì đó hay ho thú vị như chuyện phiếm về cuộc đời của họ chẳng hạn. Khi đã tự tin có đủ kiến thức nền để hiểu hơn và mạnh dạn đọc vào tác phẩm do chính triết gia viết nên, bạn sẽ thấy những gì đã note lại rất hữu dụng đó. Bạn có thể đối chiếu lại những kiến thức khái quát đã thu lượm được với những gì đọc được trong sách, so sánh, thậm chí đào sâu hơn và phản bác lại nếu muốn, bởi bạn đã tiến rất xa khỏi mốc ban đầu rồi.

Trên đây là một số bước khá cơ bản để chuẩn bị cho việc đọc một cuốn sách triết học thực sự. Khi bạn có một số khái niệm bao quát rồi, mọi chuyện sẽ, nếu nói một cách tích cực, dễ dàng hơn cho bạn. Lúc ấy, hãy bắt đầu mạnh dạn mở cuốn sách triết học đầu tiên của mình, bạn chắc chắn sẽ không còn bị choáng ngợp nữa.

Dấn thân vào con đường này không dễ dàng, nhưng nếu nỗ lực đúng cách, bạn chắc chắn sẽ bất ngờ về những gì bạn đạt được trong quá trình này.

Being 101

Kumarajiva (Cưu Ma La Thập), sống ở thế kỉ thứ 5, một trong những dịch giả vĩ đại nhất của các văn bản Phật giáo [từ tiếng Phạn] sang tiếng Hán đã từng nói việc dịch giống như đi nhai cơm để mớm cho người khác vậy. Nếu một người không thể tự nhai, người đó phải nhận phần cơm đã được nhai sẵn ấy. Tuy nhiên, sau khi ăn rồi chắc chắn sẽ thấy đồ ăn nhạt nhẽo hơn cả về mùi và vị so với ban đầu.

Vậy nên hiểu ý là một chuyện, để thực sự đắm mình vào sự kì diệu của tri thức của những bậc lão thành thì phải học ngoại ngữ, không thì ăn cơm mớm cả đời các bạn ạ 😅