20/11/2025
RỐI LOẠN CẢM NHẬN Ở TRẺ TỰ KỶ LÀ GÌ?
Rối loạn cảm nhận (Sensory Processing Disorder – SPD) là tình trạng não bộ không xử lý thông tin giác quan một cách bình thường, khiến trẻ phản ứng quá mức, phản ứng thiếu, hoặc tìm kiếm kích thích.
Đây là một trong những đặc điểm phổ biến ở trẻ tự kỷ và ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi, học tập, giao tiếp và cảm xúc.
1. Vì sao lại có rối loạn cảm nhận?
Ở trẻ tự kỷ, đường dẫn truyền thần kinh xử lý giác quan có thể:
Quá nhạy (Hyper) → não nhận tín hiệu mạnh hơn thực tế.
Kém nhạy (Hypo) → não nhận tín hiệu yếu hoặc chậm.
Mất cân bằng giữa các giác quan → dẫn đến rối loạn điều hợp cảm giác.
Điều này xảy ra ở các hệ:
Thính giác (âm thanh)
Xúc giác (chạm, bề mặt)
Thị giác
Khứu giác & vị giác
Tiền đình (thăng bằng, chuyển động)
Cảm nhận cơ thể – propriocetion
Nội cảm (cảm nhận bên trong cơ thể)
2. Biểu hiện thường gặp
Tuỳ vào từng loại, trẻ có thể:
🟥 Quá nhạy (Hyper)
Bịt tai khi nghe tiếng ồn, sợ tiếng máy hút bụi, tiếng còi.
Ghét bị chạm vào, ghét cắt tóc – cắt móng.
Dễ giật mình, dễ căng thẳng.
🟦 Kém nhạy (Hypo)
Không phản ứng khi gọi tên.
Không biết đau hoặc ít phản ứng khi đau.
Muốn nhảy, xoay, đập mạnh để cảm nhận cơ thể.
🟧 Tìm kiếm kích thích (Sensory seeking)
Nhảy liên tục, xoay vòng, chạy quanh lớp.
Cắn, gặm, đập đồ vật.
Chà tay vào tường, thích chạm chất liệu mạnh.
3. Rối loạn cảm nhận ảnh hưởng thế nào đến trẻ tự kỷ?
Khó tập trung → vì não bận xử lý cảm giác.
Hành vi bùng nổ hoặc tự kích thích.
Học ngôn ngữ chậm → vì nền tảng cảm giác không ổn định.
Khó khăn trong kỹ năng xã hội.
Khó ngủ, kén ăn, sợ tắm, sợ chải tóc.
=> Giác quan chính là cái gốc. Nếu không ổn định giác quan, các can thiệp nhận thức – ngôn ngữ – hành vi sẽ rất khó tiến triển.
4. Can thiệp rối loạn cảm nhận như thế nào?
Tùy từng dạng rối loạn, trẻ cần:
✔ Tăng khả năng điều hợp giác quan
Thông qua các bài tập:
Tiền đình: đu đưa, lắc nhẹ, xoay có kiểm soát
Xúc giác: chạm vật liệu, chà bàn chải, chơi cát – nước
Cơ thể: kéo đẩy, mang vật nặng, ép sâu (deep pressure)
Thính giác: nghe phân tầng, lồng ghép âm thanh dễ – khó
✔ Giảm nhạy cảm
Tiếp xúc từng bước, tăng dần mức độ
Sử dụng áp lực sâu để giảm lo âu
Tạo môi trường an toàn về âm thanh, ánh sáng
✔ Tăng nhận biết nội cảm
Bài tập nhận biết nhịp tim, hơi thở
Yoga – thiền – Sa Ta Na Ma
Theo dõi trạng thái cơ thể (đói, khát, mệt)
5. Khi nào cần can thiệp chuyên sâu?
Trẻ có hành vi nguy hiểm: đập đầu, xoay mạnh, lao vào tường
Trẻ không thể sinh hoạt bình thường: không ăn, không ngủ, sợ tắm
Trẻ học chậm, kém tập trung dù IQ tốt
Trẻ có rối loạn cảm xúc kèm theo: lo âu, hoảng loạn.
Mối liên hệ với hành vi và ngôn ngữ
* Hệ cảm giác không ổn định → nền thần kinh không ổn → vùng chú ý – ngôn ngữ không hoạt động tối ưu*.
Tóm lại là:
"Giác quan ổn – hành vi ổn – học tập tốt." Không ổn định giác quan → khó phát triển nhận thức – ngôn ngữ.