Ở đây, tôi viết

Người từ vô tận tái sinh
Đi qua trần thế mang tình nhân gian.
-Nhà thơ Bùi Giáng-

Một ngày nọ tôi thấy bóng lưng cha
Rảo từng bước, mà sao thấy nặng nề
Ai hiểu được thế giới của một người
Khi mỗi người là một thế giới riêng.
(Thương nỗi buồn cha lắm, cha ơi!)
-Tôi viết-

The mind is everything.
What you think
you become.
-Buddha-

Về cái "khổ",

Con người tồn tại 2 loại "khổ", khổ tâm và khổ thân.

Khổ tâm ấy là khi không thể giải phóng được tâm trí, suy nghĩ của mình, cái áp lực vô hình đó đến từ người khác hoặc đến từ chính bản thân mình.
Tôi từng chứng kiến nhiều người quanh tôi như thế, một trong số đó là mẹ tôi, khi tôi đủ lớn, tôi nhận ra bà đang bị giam cầm bởi cái gọi là "khổ tâm" nặng nề đến thế nào. Bà nghĩ về những chuyện quá khứ, lời nói trong quá khứ, các mối quan hệ trong quá khứ, cho đến cả hiện tại nữa, và chẳng có cái gì trong số đó là tích cực cả. Tôi nghĩ rằng mẹ tôi đang phải chịu đựng cái khổ lớn nhất của loài người và ước gì mình có thể giải phóng được tâm trí của bà.
Vậy ta có thể gọi khổ tâm chính là "khổ tinh thần".

Về cái khổ thứ 2, khổ thân.
Ấy là khi những nhu cầu của bản thân không được đáp ứng đến mức thỏa mãn. Ví dụ như loài người đang sống trong một thế giới vận hành bằng tiền, thì thiếu tiền sẽ khiến họ chịu cái khổ thân. Vì không có tiền họ không thể mua đồ ăn, không có chỗ ở,...
Khổ thân không có mức chung, nó phụ thuộc vào mỗi người, vì mỗi người có một mức độ thỏa mãn khác nhau. Cứ khi ta cảm thấy mình thiếu thốn một cái gì đó, mà lại không thể có được nó, thì ta sẽ "khổ thân". Nôm na khổ thân sẽ là "khổ vật chất".
Vậy muốn bớt khổ thân, chỉ có một cách, đó là giảm nhu cầu vật chất lại, học buông bỏ chính là bước đầu tiên.

Không khổ tâm, không khổ thân, con người sẽ từng bước tiến đến tự do và hạnh phúc. Còn một trong 2 cái khổ, thì xem ra "tự do" vẫn ở cuối con đường.

Đã bao giờ bạn hỏi,
"Tôi là ai?".
Đã bao giờ bạn cảm thấy,
giữa vũ trụ này,
tất cả mọi thứ,
là chẳng thứ gì...

Photo: James Webb