DTed - Trung tâm ôn thi HSG Sinh học

📣 DTED REFERRAL – RỦ BẠN DỰNG MÓNG, NHẬN QUÀ TRI THỨC CÙNG KHÓA HỌC DTED_NỀN TẢNG 📣
---------------------------------------------
Bạn đang là học viên của DTed và đang trên hành trình nỗ lực chinh phục kỳ thi Học sinh giỏi (HSG) Sinh học? Bạn muốn rủ thêm “cạ cứng” cùng đồng hành và nhận về những bộ tài liệu cực chất?
Chương trình “DTed Referral – Rủ bạn dựng móng, nhận quà tri thức” chính thức ra mắt, với loạt phần thưởng đặc quyền xoay quanh hệ sinh thái sách và học bổng nội bộ siêu giá trị!

Khóa học DTed_Nền tảng – Nơi bắt đầu của những giải thưởng HSG Khóa học DTed_Nền tảng được thiết kế đặc biệt dành riêng cho các bạn học sinh 2K11 có mục tiêu ôn thi HSG Sinh học các cấp. Với triết lý “Cơ bản = móng nhà, Nâng cao = tầng lầu”, khóa học cung cấp lộ trình bài bản qua 6 chuyên đề cốt lõi: Tế bào học, Vi sinh vật, Sinh lý Thực vật, Sinh lý Động vật, Sinh học Phân tử và Quy luật Di truyền. Việc rủ thêm đồng đội cùng học không chỉ giúp các bạn có người thi đua, mà còn rinh ngay những phần quà tri thức để tăng tốc trên đường đua HSG.

🔍 ĐỘT NHẬP LỚP HỌC DTED-4
Một buổi tối nữa của DTed-4 vẫn diễn ra rất đều nhịp: lớp học đông đủ, các bạn vào lớp nghiêm túc và giữ được sự tập trung đến cuối buổi. 📚
Điều đáng quý nhất không chỉ là số lượng học viên, mà là không khí học thật: có lắng nghe, có phản hồi, có những khoảnh khắc cùng dừng lại để hiểu sâu hơn một vấn đề. 💭✨
Một lớp học chỉ thật sự có sức sống khi người học không đứng ngoài bài giảng, mà cùng tham gia vào quá trình tư duy. Và đó cũng là tinh thần mà DTed-4 đang duy trì qua từng buổi học. 🌱
DTed-4 vẫn tiếp tục chào đón các bạn học viên mới muốn học Sinh học một cách nghiêm túc, bài bản và có chiều sâu. 🚀
DTed-4 — học đều, hiểu sâu, tiến bộ từng buổi. 💚

NGHỈ hè 🐧🐧🐧

Dưới góc độ sinh học, "chim Lạc" không phải là một danh pháp loài (species) hay chi (genus) có thực. Nó là một hình tượng văn hóa, một biểu tượng totem của cư dân Đông Sơn cổ đại được khắc trên trống đồng.

Tuy nhiên, nếu chúng ta coi những hình khắc trên trống đồng là các bản ghi chép "hình thái học" (morphology) của người xưa, chúng ta hoàn toàn có thể dùng các nguyên tắc sinh học để đối chiếu và truy tìm nguyên mẫu thực tế của loài chim này.

nguồn: google Gemini 😊

dted chỉ còn lại những đầu sách này thui ạ (tất cả còn lại đã hết) 😋
🥰 dành cho các bạn theo đuổi các kì thi HSG môn sinh nè

GIỚI HẠN CỦA MÔ HÌNH 1 LOCUS: QUÉT CHỌN LỌC VÀ BÁM CÀNG DI TRUYỀN
----------------------------------------------------------------

Trong mô hình di truyền quần thể đơn giản, người ta thường xét một locus duy nhất và theo dõi sự thay đổi tần số của các alen tại locus đó dưới tác động của chọn lọc tự nhiên. Ví dụ, nếu tại một locus có alen có lợi là A₁, alen này giúp cá thể có sức sống hoặc khả năng sinh sản cao hơn, thì chọn lọc định hướng sẽ làm cho tần số alen A₁ tăng dần qua các thế hệ. Nếu lợi thế chọn lọc đủ mạnh, alen có lợi có thể tiến tới cố định trong quần thể, nghĩa là hầu hết hoặc toàn bộ cá thể đều mang alen đó.

Tuy nhiên, mô hình 1 locus có một giới hạn quan trọng: trong thực tế, các locus không tồn tại độc lập hoàn toàn. Các gen nằm gần nhau trên cùng một nhiễm sắc thể có xu hướng được di truyền cùng nhau, đặc biệt khi khoảng cách giữa chúng nhỏ và tần số tái tổ hợp thấp. Vì vậy, khi chọn lọc tác động mạnh lên một alen có lợi tại một locus, nó không chỉ làm thay đổi tần số alen tại locus đó, mà còn có thể làm thay đổi biến dị di truyền ở các locus lân cận. Hiện tượng này được giải thích bằng hai khái niệm quan trọng: quét chọn lọc và bám càng di truyền.

1. 𝑸𝒖𝒆́𝒕 𝒄𝒉𝒐̣𝒏 𝒍𝒐̣𝒄 𝒍𝒂̀ 𝒈𝒊̀?

Quét chọn lọc, hay selective sweep, là hiện tượng một alen có lợi xuất hiện trong quần thể và được chọn lọc tự nhiên làm tăng nhanh tần số cho đến khi trở nên rất phổ biến hoặc cố định. Khi một alen có lợi mới phát sinh do đột biến, nó không tồn tại riêng lẻ, mà nằm trên một nhiễm sắc thể cụ thể. Nhiễm sắc thể đó mang nhiều locus khác nhau, trong đó có cả những alen trung tính hoặc gần như trung tính ở vùng lân cận.

Nếu alen có lợi làm tăng mạnh khả năng sống sót hoặc sinh sản của cá thể, chọn lọc sẽ ưu tiên giữ lại và nhân rộng những cá thể mang alen đó. Kết quả là không chỉ alen có lợi tăng tần số, mà cả đoạn nhiễm sắc thể chứa alen có lợi cũng tăng theo. Nói cách khác, chọn lọc như đang “quét” qua một vùng trên nhiễm sắc thể, làm cho một kiểu haplotype nhất định trở nên phổ biến trong quần thể.

2. 𝑩𝒂́𝒎 𝒄𝒂̀𝒏𝒈 𝒅𝒊 𝒕𝒓𝒖𝒚𝒆̂̀𝒏 𝒍𝒂̀ 𝒈𝒊̀?

Bám càng di truyền, hay genetic hitchhiking, là hiện tượng các alen ở những locus lân cận “đi nhờ” cùng alen có lợi khi alen có lợi được chọn lọc làm tăng tần số.

Các alen đi nhờ này bản thân có thể không có lợi thế chọn lọc. Chúng có thể là alen trung tính, thậm chí đôi khi hơi bất lợi. Tuy nhiên, do chúng nằm gần alen có lợi trên cùng một nhiễm sắc thể, chúng có xu hướng được di truyền cùng với alen có lợi. Nếu tái tổ hợp không kịp tách chúng khỏi alen có lợi, thì các alen lân cận này cũng sẽ tăng tần số trong quần thể.

Ví dụ:

Ban đầu, một nhiễm sắc thể mang tổ hợp: A* – B – C – D

Trong đó A* là alen có lợi đang bị chọn lọc dương, còn B, C, D là các alen trung tính ở gần đó. Khi A* tăng nhanh tần số do chọn lọc, các alen B, C, D cũng có thể tăng theo, không phải vì chúng có lợi, mà vì chúng nằm trên cùng một đoạn nhiễm sắc thể với A*. Đây chính là hiện tượng bám càng di truyền.

3. 𝑺𝒖̛̣ 𝒌𝒊𝒆̣̂𝒏 𝒏𝒂̀𝒚 𝒂̉𝒏𝒉 𝒉𝒖̛𝒐̛̉𝒏𝒈 𝒕𝒉𝒆̂́ 𝒏𝒂̀𝒐 đ𝒆̂́𝒏 𝒃𝒊𝒆̂́𝒏 𝒅𝒊̣ 𝒅𝒊 𝒕𝒓𝒖𝒚𝒆̂̀𝒏 𝒐̛̉ 𝒄𝒂́𝒄 𝒍𝒐𝒄𝒖𝒔 𝒍𝒂̂𝒏 𝒄𝒂̣̂𝒏?

Khi xảy ra quét chọn lọc, biến dị di truyền ở vùng xung quanh locus chịu chọn lọc thường bị giảm mạnh. Nguyên nhân là vì một kiểu nhiễm sắc thể mang alen có lợi được nhân rộng nhanh chóng trong quần thể, trong khi các kiểu nhiễm sắc thể khác không mang alen có lợi bị giảm tần số hoặc bị loại bỏ. Kết quả là tại các locus gần alen có lợi, nhiều alen khác nhau ban đầu có thể bị mất đi. Vùng nhiễm sắc thể xung quanh alen có lợi trở nên đồng nhất hơn về mặt di truyền. Nói cách khác, chọn lọc định hướng không chỉ làm tăng tần số alen có lợi tại một locus, mà còn kéo theo sự giảm đa dạng di truyền ở các locus lân cận.

4. Vai trò của khoảng cách di truyền và tái tổ hợp

Mức độ ảnh hưởng của quét chọn lọc phụ thuộc rất lớn vào khoảng cách giữa locus chịu chọn lọc và các locus lân cận. Nếu các locus nằm rất gần nhau, tần số tái tổ hợp giữa chúng thấp. Khi đó, các alen lân cận khó bị tách khỏi alen có lợi, nên chúng dễ bị kéo theo. Vì vậy, biến dị di truyền ở vùng gần locus chịu chọn lọc sẽ giảm mạnh. Ngược lại, nếu các locus nằm xa nhau, tái tổ hợp có thể xảy ra thường xuyên hơn. Tái tổ hợp có thể tách các alen lân cận khỏi alen có lợi. Khi đó, ảnh hưởng của chọn lọc lên các locus lân cận sẽ yếu hơn, và biến dị di truyền được duy trì tốt hơn. Vì vậy, quét chọn lọc thường tạo ra một vùng có đa dạng di truyền thấp xung quanh locus chịu chọn lọc. Vùng này thường rộng hơn khi chọn lọc mạnh và tái tổ hợp thấp, nhưng hẹp hơn khi tái tổ hợp cao.

[Sinh học 11] Tuần hoàn - Làm thử nào người đẹp 🤣🤣

Toa thuốc của daika nào rơi ra nhận nèe 🙂

🫀 HỒI LƯU TĨNH MẠCH
I. 🌍 TỔNG QUAN CHUNG VỀ HỒI LƯU TĨNH MẠCH
1. 🩸 Hồi lưu tĩnh mạch là gì?
🔹 Hồi lưu tĩnh mạch là lượng máu từ hệ tĩnh mạch trở về tim phải trong một đơn vị thời gian.
Nói dễ hiểu:
👉 Máu sau khi được tim bơm đi khắp cơ thể sẽ đi qua mao mạch để trao đổi oxy, chất dinh dưỡng và chất thải. Sau đó, máu theo hệ tĩnh mạch quay trở về tim phải. Quá trình máu quay trở về tim phải đó gọi là hồi lưu tĩnh mạch.
Trong điều kiện bình thường:
🫀 Cung lượng tim ≈ 5 L/phút
🩸 Hồi lưu tĩnh mạch ≈ 5 L/phút
📌 Điều này xảy ra vì hệ tuần hoàn là một vòng kín. Tim bơm ra bao nhiêu máu thì về lâu dài, lượng máu quay trở lại tim cũng phải tương ứng bấy nhiêu.

II. 🎯 VAI TRÒ CỦA HỒI LƯU TĨNH MẠCH
1. 🧲 Hồi lưu tĩnh mạch quyết định tiền gánh
🔹 Máu tĩnh mạch trở về tim phải càng nhiều thì tim càng được đổ đầy tốt hơn.
Chuỗi cơ chế có thể hiểu như sau:
🩸 Máu về tim nhiều
➡️ Tăng thể tích cuối tâm trương
➡️ Tăng tiền gánh
➡️ Sợi cơ tim bị kéo dài hơn trong giới hạn sinh lý
➡️ Tim co bóp mạnh hơn
➡️ Tăng thể tích nhát bóp
📌 Đây chính là cơ chế Frank–Starling.
👉 Tim giống như một “dây chun sinh học”. Trong giới hạn bình thường, càng được kéo căng vừa phải thì khi co lại, lực co càng mạnh. Vì vậy, hồi lưu tĩnh mạch tăng sẽ làm tim đổ đầy tốt hơn và giúp tim bơm máu hiệu quả hơn.

2. 🫀 Hồi lưu tĩnh mạch ảnh hưởng trực tiếp đến cung lượng tim
Nếu hồi lưu tĩnh mạch giảm:
🔻 Tim nhận được ít máu
🔻 Thể tích cuối tâm trương giảm
🔻 Thể tích nhát bóp giảm
🔻 Cung lượng tim giảm
🔻 Huyết áp có thể giảm
🔻 Mô bị giảm tưới máu
Ví dụ:
🩸 Mất máu cấp làm giảm thể tích máu tuần hoàn. Khi đó, áp lực đẩy máu về tim giảm, hồi lưu tĩnh mạch giảm, tim không đủ máu để bơm ra, dẫn đến tụt huyết áp và có thể gây sốc giảm thể tích.
Ngược lại:
⚠️ Nếu hồi lưu tĩnh mạch tăng nhưng tim không đủ sức bơm đi, máu sẽ bị ứ lại trước tim.
III. ⚙️ CƠ CHẾ TẠO RA HỒI LƯU TĨNH MẠCH
1. 📌 Nguyên tắc chung: máu chảy theo chênh lệch áp lực
🔹 Máu luôn chảy từ nơi có áp lực cao đến nơi có áp lực thấp.
👉 Máu chỉ có thể trở về tim nếu áp lực trong hệ tĩnh mạch ngoại biên cao hơn áp lực nhĩ phải.
Nói cách khác:
🩸 Áp lực tĩnh mạch ngoại biên cao ➡️ Máu được đẩy về tim phải ➡️ Hồi lưu tĩnh
2. 🧮 Công thức hồi lưu tĩnh mạch
Công thức quan trọng:
VR = (Psf − PRA) / RVR
Trong đó:
🔹 VR: hồi lưu tĩnh mạch
🔹 Psf: áp lực làm đầy hệ thống trung bình
🔹 PRA: áp lực nhĩ phải
🔹 RVR: sức cản hồi lưu tĩnh mạch
Từ công thức này có thể rút ra:
📈 Psf tăng ➡️ Hồi lưu tĩnh mạch tăng
📈 PRA tăng ➡️ Hồi lưu tĩnh mạch giảm
📈 RVR tăng ➡️ Hồi lưu tĩnh mạch giảm
📌 Như vậy, chênh lệch Psf − PRA càng lớn thì lực đẩy máu về tim càng mạnh, làm hồi lưu tĩnh mạch càng tăng.
👉 Cùng làm 1 bài tập nhỏ về hồi lưu tĩnh mạch nha bạn iuuuuu