29/05/2025
CHIM GÕ KIẾN – TIẾNG GÕ MÕ RỪNG XANH
Ở giữa rừng sâu, nếu bạn nghe thấy tiếng gõ cộc cộc vọng lại từ thân cây mục, đừng vội tưởng là ai đang đóng đinh dựng nhà hoặc thầy chùa nào đó đang ngồi giữa rừng gõ mõ. Đó là công việc thường ngày của một sinh vật nhỏ nhưng cứng đầu đến mức thiên nhiên phải bó tay... theo nghĩa đen: chim gõ kiến, thợ đục không lương, chiến binh đầu thép của cánh rừng già.
Loài chim này không có vuốt sắc như đại bàng, không có tốc độ như chim ưng, cũng không giỏi ẩn nấp săn mồi. Nhưng chúng lại sở hữu một vũ khí lợi hại đến mức khiến kỹ sư mũ bảo hiểm thời hiện đại cũng phải tò mò học hỏi: một chiếc mỏ như dùi đục bê tông và một cơ chế bảo vệ não độc nhất vô nhị. Mỗi ngày, một con chim gõ kiến có thể đập đầu vào thân cây hàng ngàn lần với lực đập mạnh gấp 1000 lần trọng lực Trái Đất (1.000G), điều mà nếu là con người thì chỉ cần 1/10 con số đó thôi cũng đủ ngất xỉu hoặc… thành cây hương.
Nhưng làm sao nó không chết? Câu trả lời nằm ở cái lưỡi, nghe đơn giản nhưng lại cực kỳ cao cấp. Lưỡi của chim gõ kiến không chỉ dùng để chọt sâu vào thân cây kéo ấu trùng ra ngoài như trò xiên thịt, mà còn có một nhiệm vụ thầm lặng: quấn quanh sau hộp sọ như một chiếc đai bảo hiểm, vừa giữ đầu ổn định, vừa giảm chấn động mỗi lần gõ. Cộng thêm hộp sọ xốp đàn hồi, cơ cổ khoẻ, và màng nhĩ có khả năng đóng lại như chống ồn, bạn sẽ thấy chim gõ kiến là sinh vật duy nhất trên hành tinh này gõ đầu vào tường cả đời mà vẫn sống vui sống khoẻ. Vì thế cái lưỡi trong đời sống hàng ngày loài nào cũng quan trọng cả.
Nhưng cái hay chưa dừng ở đó. Không giống như vài đứa chuyên đi phá nhà hàng xóm, chim gõ kiến tuy đục cây nhưng lại… cứu cây. Chúng là nỗi ám ảnh của lũ sâu đục thân, kiến gỗ, ấu trùng bọ khoét cây, những sinh vật phá hoại từ bên trong mà mắt thường không thấy. Khi chim gõ kiến phát hiện ra ổ côn trùng, chúng đục vào, thò cái lưỡi dài ra chọc cho bằng sạch. Cây bị đục một vài lỗ nhỏ, nhưng đổi lại thoát được cả một đội quân phá hoại đang âm thầm ăn dần từ lõi. Giống như bác sĩ mổ khối u, đôi khi phải rạch một đường mới cứu được bệnh nhân, chim gõ kiến cũng thế.
Ở Việt Nam, bạn có thể bắt gặp một số loài như gõ kiến đầu đỏ hay gõ kiến xanh, sống rải rác từ Tây Bắc đến Tây Nguyên. Có con chuyên gõ để kiếm ăn, có con khoét lỗ làm tổ, có con thậm chí còn dùng tiếng gõ vang xa để… thả thính các nàng chim mái. Sau mùa sinh sản, tổ cũ bị bỏ lại sẽ trở thành nơi ở cho cú, dơi, sóc hoặc các loài chim nhỏ khác. Vậy nên một cú gõ của gõ kiến không chỉ cứu cây mà còn mở ra chỗ ở cho hàng xóm, đúng kiểu "đục một lỗ, lợi ngàn loài".
Chỉ có một vài loài gõ kiến "cá biệt" như sapsucker thích hút nhựa cây có thể khiến thân cây yếu đi nếu bị đục liên tục, nhưng nhìn chung, chim gõ kiến là đồng minh của rừng, là tay thợ đục tài hoa, là bác sĩ đa khoa kiêm kỹ sư xây dựng. Tiếng mõ cần mẫn hàng ngày trong cánh rừng, cũng y như một máy farm công đức trong tự nhiên.
Nguồn: sưu tầm