26/07/2025
✍️ Trong những ngày học sinh và phụ huynh đang hồi hộp chờ đợi điểm chuẩn của các trường, xin được chia sẻ lại với mọi người bài viết của mình thời còn làm dự án hướng nghiệp:
🎯 CHUYỆN CHỌN TRƯỜNG - CHỌN NGÀNH - CHỌN NGHỀ
Trong tiểu thuyết “Alice ở xứ sở thần tiên” của tác giả người Anh Lewis Carroll có một đoạn hội thoại khá thú vị:
“… Bạn làm ơn hãy cho tôi biết tôi nên đi theo con đường nào? - Alice hỏi chú mèo.
- Điều đó còn phụ thuộc vào việc cô muốn đi đâu? – Chú mèo đáp.
- Tôi không thực sự quan tâm, đi đâu cũng được! – Alice trả lời
- Vậy cô chọn đi đường nào thì cũng đâu quan trọng. – Chú mèo đáp lại…”
Có lẽ các bạn học sinh cuối cấp đang là những người đồng cảm với Alice nhất, khi phải đứng trước những ngã rẽ, những sự lựa chọn về tương lai, về con đường sự nghiệp của mình. Nhưng cũng đừng quá lo lắng vì đây là điều hoàn toàn bình thường, vì bất cứ ai cũng từng ở trong hoàn cảnh đó.
Từ phía một người hoàn thành các chương trình giáo dục hướng nghiệp và trực tiếp giảng dạy nhiều học sinh, xin được gửi đến các bạn một số lời khuyên như sau:
❌ Hiểu lầm 1: Đánh đồng việc chọn nghề nghiệp với việc chọn trường.
Học phổ thông: 12 năm
Học đại học: 4-6 năm
Học các chương trình khác: 2-5 năm
Đi làm: 35+ năm
Nếu so sánh chuyện đi làm và xây dựng sự nghiệp như một hành trình dài, thì việc học đại học chỉ như một chặng đường nhỏ trong chuyến hành trình này. Chặng đường này tuy không dài nhưng có ý nghĩa rất quan trọng, là phần cuối của quá trình đi học và là phần mở đầu cho quá trình đi làm.
💡Không vì thế mà ta giới hạn việc lựa chọn nghề nghiệp vào việc chọn trường. Vì vậy, nên tránh cách suy nghĩ “Học trường này, ngành này sẽ làm được những công việc gì?”. Thay vào đó nên đặt câu hỏi: “Muốn làm tốt công việc này thì nên học ở đâu, lựa chọn nào là tốt nhất?”
Quan điểm cá nhân của mình đó là chọn nghề - chọn ngành trước và chọn trường - chọn khoa sau.
❌ Hiểu lầm 2: Có nhiều thông tin sẽ giúp lựa chọn chính xác hơn.
Ngược lại, quá nhiều thông tin sẽ khiến ta càng khó lựa chọn, chưa kể việc thông tin đó có đáng tin cậy hay không, có chính xác hay không? Thông tin đó được phân loại như thế nào? Chỉ là cảm tính hay có con số cụ thể, ví dụ: “Ngành A đang hot” là một nhận xét định tính nhưng: “Ngành A có tỉ lệ xin được việc ngay sau khi tốt nghiệp lên đến 90% tại HN và TP HCM” thì lại là một nhận xét định lượng và đáng tin cậy hơn (vẫn cần thêm sự xác thực).
💡Vì vậy, cần một quá trình xử lí thông tin để có thể lựa chọn, bao gồm: liệt kê, phân loại, phân tích, tổng hợp và ra quyết định. Hãy đưa ra những tiêu chí và sắp xếp theo thứ tự ưu tiên cùng các thang điểm và hệ số (ChatGPT hoàn toàn có thể giúp bạn làm điều này), bạn và gia đình sẽ có một góc nhìn tổng hợp.
QUAN TRỌNG NHẤT: "Hãy lựa chọn nghề nghiệp một cách khoa học và có cơ sở".
Đôi khi lựa chọn tốt nhất lại là khi ta không có lựa chọn nào cả, chỉ có một con đường chính là tiến lên.
❌ Hiểu lầm 3: Tin tưởng vào sự tư vấn, chia sẻ kinh nghiệm của người khác, thiếu sự đánh giá khách quan.
Cần ghi nhận những thông tin tư vấn, chia sẻ kinh nghiệm hữu ích từ người đi trước, nhưng đồng thời cũng cần phải có tư duy phản biện, bởi:
✅ Thông tin đó có thể đúng ở quá khứ hay hiện tại nhưng chưa chắc đã đúng ở tương lai.
✅ Kinh nghiệm hay câu chuyện thành công của người khác có thể đúng với cá nhân họ, hoàn cảnh của họ, tính cách con người họ nhưng không có nghĩa là nó sẽ đúng với bạn.
✅ Thông tin có thể mang tính thiên vị, định kiến và có mục đích đằng sau. Ví dụ thông tin tại các sự kiện tuyển sinh hoặc các chương trình có yếu tố thương mại.
✅ Thông tin từ những người thân thiết, cha mẹ, gia đình. Tương tự như trên, mặc dù gia đình luôn muốn dành cho ta những gì tốt đẹp nhất (công việc nhàn, gần nhà, không vất vả v..v..), nhưng có thể những điều đó không còn đúng ở bối cảnh hiện tại và cũng không phù hợp với chính con người bạn. Ví dụ: Thời bố mẹ thì lý tưởng nhất là vào làm nhà nước, còn hiện nay thì quan điểm làm ở đâu sẽ mở hơn.
✅ Thông tin từ bạn bè cùng tuổi hoặc anh chị hơn một vài tuổi: Đây là loại thông tin bất ổn nhất vì tất cả đều chưa đủ kinh nghiệm sống, kinh nghiệm làm việc để có thể tư vấn cho người khác.
💡Vì vậy, nguyên tắc là không tin tưởng một cách tuyệt đối vào bất kì nguồn thông tin nào mà chỉ coi nó như một sự tham khảo trong quá trình ra quyết định.
Cuối cùng chỉ có mình sẽ là người chịu trách nhiệm với quyết định của mình chứ không phải ai khác.
❌ Hiểu lầm 4: “Hãy theo đuổi đam mê, thành công sẽ đuổi theo bạn”
Một câu nói rất hay tuy nhiên nó chỉ nên dừng ở mức độ truyền cảm hứng, nhấn mạnh tầm quan trọng của niềm đam mê và nhiệt huyết trong công việc.
Trong thực tế thì đam mê hay sở thích thôi là không đủ. Sẽ ra sao nếu bạn có đam mê nhưng không đủ giỏi? Hoặc bạn đủ giỏi và đam mê với một việc nhưng xã hội lại không cần việc đó? Hay thậm chí nếu bạn đủ giỏi, có đam mê, và xã hội cũng cần, nhưng công việc đó lại không mang lại thu nhập cho bạn?
Điều muốn nói ở đây đó là việc lựa chọn nghề nghiệp sẽ dựa trên nhiều yếu tố chứ không dựa vào đam mê hay một yếu tố cụ thể.
Tất nhiên, vẫn sẽ có những người thành công chỉ nhờ vào đam mê, sở thích nhưng điều đó không dành cho số đông.
📌 Tạm kết: Như đã nói trong mục 3, ngay cả bài viết này bạn cũng nên coi chỉ như một nội dung tham khảo. Hãy suy nghĩ, cân nhắc một cách cẩn thận trước mọi nguồn thông tin.
☺️ Chúc các bạn tìm ra được lựa chọn phù hợp nhất, từ đó trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình trong tương lai.
19/01/2026
29/11/2025
15/09/2025
11/09/2025
26/07/2025
08/07/2025