Câu lạc bộ văn học nghệ thuật THPT Nghèn

“CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” – KHI CÁI ĐẸP CỨU RỖI CON NGƯỜI TRONG TẬN CÙNG TĂM TỐI
Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Nguyễn Tuân là người suốt đời đi tìm cái đẹp như một giá trị có khả năng cứu rỗi con người khỏi sự tầm thường và tha hóa. “Chữ người tử tù” là kiệt tác của người nghệ sĩ tài hoa Nguyễn Tuân, thể hiện những suy tư giàu tính triết luận về mối quan hệ giữa cái đẹp, cái thiện và nhân cách. Đặt cuộc gặp gỡ giữa Huấn Cao và viên quản ngục trong không gian ngục tù – nơi tưởng như cái ác ngự trị tuyệt đối – Nguyễn Tuân đã tạo nên một nghịch lí nghệ thuật: chính trong bóng tối tận cùng, ánh sáng của cái đẹp không chỉ tồn tại mà còn bừng lên như một lực lượng đối kháng, đủ sức làm rạn vỡ trật tự tăm tối ấy.
Trước hết, tác phẩm gợi ra một vấn đề mang tính nhân sinh sâu sắc: bi kịch của những con người “nhầm chỗ”. Viên quản ngục – kẻ đại diện cho quyền lực nhà tù – lại mang một tâm hồn nghệ sĩ, “biết kính mến khí phách, biết trọng người có tài”. Sự đối lập giữa vị trí xã hội và bản chất tinh thần đã đặt nhân vật vào một tình thế đầy nghịch lí. Nguyễn Tuân không nhìn quản ngục như một công cụ của bạo quyền mà như một cá thể cô độc đang gìn giữ phần “thiên lương” mong manh giữa môi trường “đầy rẫy những kẻ tiểu nhân”. Chính sự “lạc điệu” ấy khiến nhân vật trở thành một điểm sáng hiếm hoi, nơi cái đẹp chưa bị vùi lấp hoàn toàn.
Ở đây, “nhầm chỗ” không chỉ là sự trớ trêu của số phận, mà còn là phép thử đối với nhân cách. Trong một môi trường có khả năng bào mòn đạo đức, việc giữ được sự trong sạch của tâm hồn đã là một hành động mang ý nghĩa kháng cự. Viên quản ngục, bằng sự kiên trì và lòng thành kính đối với cái đẹp đã âm thầm chống lại sự tha hóa của hoàn cảnh. Đó không phải là một hành động nổi loạn ồn ào mà là một sự bền bỉ gìn giữ bản ngã từ bên trong. Qua đó, Nguyễn Tuân kín đáo khẳng định: phẩm giá con người không hoàn toàn bị quy định bởi hoàn cảnh, mà được xác lập bởi lựa chọn tinh thần của chính họ – ngay cả khi lựa chọn ấy phải diễn ra trong âm thầm và cô độc.
Nếu viên quản ngục là biểu tượng cho “thiên lương” trong hoàn cảnh éo le, thì Huấn Cao lại là hiện thân rực rỡ của sự thống nhất giữa cái tài và cái tâm. Ông không chỉ nổi tiếng với tài viết chữ “rất nhanh và rất đẹp” mà còn là người anh hùng có khí phách hiên ngang. Trong lời nói dứt khoát: “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”, Huấn Cao đã đặt nghệ thuật ra ngoài mọi sự mua chuộc của quyền lực. Ở ông, cái đẹp không phải là thứ để ban phát tùy tiện mà là một giá trị gắn chặt với nhân cách: chỉ khi người nhận xứng đáng, cái đẹp mới thực sự có ý nghĩa. Chính vì thế, việc Huấn Cao đồng ý cho chữ quản ngục không phải là sự “ban ơn” mà là sự thừa nhận một tâm hồn tri âm.
Chính vì vậy, hành động cho chữ của Huấn Cao không đơn thuần là một cử chỉ nghệ thuật mà là một sự kiện mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Trong cảnh cho chữ – “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có”, Nguyễn Tuân đã dàn dựng một cuộc đảo lộn trật tự đầy ám ảnh. Không gian ngục tù “tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián” đối lập gay gắt với ánh sáng của bó đuốc và tấm lụa trắng tinh. Đáng chú ý, chi tiết “tấm lụa trắng tinh” không chỉ là nền cho cái đẹp hiển lộ mà còn mang ý nghĩa biểu tượng: đó là phần trong sạch còn lại của con người, nơi cái đẹp có thể in dấu mà không bị hoen ố. Trong sự đối lập ấy, cái đẹp không bị vấy bẩn mà ngược lại càng trở nên rực rỡ – như một thứ ánh sáng càng bị dồn nén trong bóng tối càng bùng cháy mãnh liệt.
Đáng chú ý hơn, sự đảo lộn không chỉ diễn ra ở bình diện không gian mà còn ở bình diện quyền lực. Người tử tù – kẻ bị tước đoạt tự do – lại trở thành người ban phát cái đẹp, còn viên quản ngục – kẻ nắm quyền sinh sát – lại “khúm núm”, “run run” đón nhận. Những từ ngữ ấy không chỉ miêu tả thái độ mà còn hé lộ một sự chuyển dịch sâu sắc trong ý thức: quyền lực vật chất đã mất đi tính chính danh trước quyền lực tinh thần. Đó không chỉ là sự chiến thắng của cái đẹp, mà còn là khoảnh khắc quyền lực bị tước bỏ ý nghĩa – khi kẻ nắm sinh sát lại phải cúi đầu trước một giá trị không thể cưỡng ép.
Đỉnh cao tư tưởng của tác phẩm kết tinh trong lời khuyên của Huấn Cao dành cho viên quản ngục: “Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững…”. Đây không chỉ là lời khuyên cá nhân mà là một mệnh đề mang tính triết lí: cái đẹp chỉ có thể nảy nở trong môi trường phù hợp với nó. Nếu không, nó sẽ bị bóp méo hoặc hủy hoại. Nói cách khác, cái đẹp không chỉ cần tài năng để tạo ra mà còn cần một không gian đạo đức để tồn tại. Lời khuyên ấy đồng thời khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa cái đẹp và cái thiện – một quan niệm nhất quán trong sáng tác của Nguyễn Tuân.
Từ đó có thể thấy, “Chữ người tử tù” không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi cái đẹp, mà còn đặt ra một vấn đề sâu xa hơn: cái đẹp có khả năng cảm hóa và cứu rỗi con người. Nhưng sự “cứu rỗi” ở đây không phải là cứu rỗi số phận – Huấn Cao vẫn đi đến cái chết mà là cứu rỗi phần người, phần “thiên lương” khỏi nguy cơ bị tha hóa. Viên quản ngục, từ một kẻ sống trong môi trường tăm tối đã tìm thấy ý nghĩa tồn tại của mình trong sự hướng thiện. Còn Huấn Cao, dù ở vào hoàn cảnh cận kề cái chết, vẫn kịp để lại một dấu ấn tinh thần, như một cách khẳng định: cái đẹp có thể bị hủy diệt về hình thức, nhưng không thể bị khuất phục về giá trị.
Có thể nói, bằng bút pháp tài hoa và tư duy nghệ thuật độc đáo, Nguyễn Tuân đã biến một câu chuyện về về người tử tù thành một bản tuyên ngôn về nhân cách. Tác phẩm không chỉ khiến người đọc xúc động trước vẻ đẹp của con người mà còn buộc họ suy ngẫm: trong những hoàn cảnh khắc nghiệt của đời sống, con người không chỉ đối diện với bóng tối bên ngoài, mà còn phải lựa chọn giữ hay đánh mất ánh sáng bên trong mình. Và chính lựa chọn ấy mới là nơi quyết định giá trị đích thực của một con người.
( theo nguồn của cô THU HƯƠNG)
drive.google.com
Huan Cao.mp4

ĐỀ VÀ ĐÁP ÁN GỢI Ý ĐỀ THI HSG TỈNH HÀ TĨNH MÔN NGỮ VĂN 11
NĂM HỌC 2025 - 2026

Phần I: Nghị luận xã hội.
I. MỞ BÀI
- Dẫn dắt từ trải nghiệm phổ quát của con người trong cuộc sống: cùng một sự vật, nhưng mỗi giai đoạn trong cuộc đời lại cho ta một cách nhìn khác nhau.
- Giới thiệu quan điểm của Nguyễn Quang Thiều, khẳng định hai cái nhìn khác nhau về cùng một dòng sông đều đúng, không cái nào phủ nhận cái nào.
- Nêu vấn đề nghị luận: Tính đa chiều của nhận thức và tôn trọng sự khác biệt trong cách nhìn thế giới.
II. THÂN BÀI
1. Giải thích quan điểm
- “Cái nhìn”: không chỉ là thị giác mà còn là nhận thức, cảm xúc, trải nghiệm, hệ giá trị sống.
- Dòng sông không đổi nhưng chủ thể nhận thức thay đổi, dẫn đến cảm nhận thay đổi.
=> Hai cái nhìn đều đúng, bởi:
+ Chân lý không tuyệt đối, mà phụ thuộc góc nhìn, bối cảnh, trải nghiệm sống.
+ Không có cái nhìn nào có quyền phủ nhận cái nhìn khác.
=> Chốt lại vấn đề cốt lõi: Sự khẳng định giá trị của những góc nhìn khác nhau và tính tương đối của nhận thức con người. Ta cần tôn trọng tính khác biệt của các cách nhìn thế giới.
2. Bình luận:
a. Lí giải vì sao?
- Vì sao con người có những cách nhìn khác nhau?
+ Do tuổi tác, trải nghiệm sống, tri thức, hoàn cảnh xã hội.
+ Do tâm thế, cảm xúc, giá trị sống của con người sẽ thay đổi theo thời gian.
+ Do mỗi cá nhân mang một hệ quy chiếu riêng.
- Vì sao thế giới không có chân lí tuyệt đối?
+ Bởi thế giới luôn vận động và biến đổi không ngừng, chân lí không là vĩnh cửu.
+ Chân lí luôn phải được kiểm chứng trong thực tiễn và tuỳ vào các điểm nhìn khác nhau, quan niệm khác nhau của con người.
+ Thế giới chúng ta tồn tại luôn đa dạng, phức tạp, không đơn giản một chiều.
b. Ý nghĩa của sự đa dạng điểm nhìn và tôn trọng góc nhìn khác biệt
- Giúp con người thấu hiểu thế giới sâu sắc hơn, nhân văn hơn.
- Tránh cực đoan, độc đoán, phiến diện.
- Là cơ sở của đối thoại, dân chủ, sáng tạo và tiến bộ.
- Văn học, khoa học, nghệ thuật đều phát triển từ những góc nhìn khác nhau.
- Nếu không tôn trọng các góc nhìn khác nhau thì sẽ dẫn đến tư duy một chiều, áp đặt quan điểm cá nhân như chân lý tuyệt đối; tạo thành kiến thế hệ, định kiến xã hội, bảo thủ tư duy. Ngoài ra còn có thể hình thành ở con người thái độ phủ nhận, không xem trọng trải nghiệm của người khác.
c. Phản biện
- Không phải mọi cái nhìn đều đáng tôn trọng nếu nó đi ngược giá trị nhân văn, đạo đức.
- Tôn trọng khác biệt không đồng nghĩa với dung túng cho sai lệch.
- Cái nhìn cá nhân cần được đặt trong đối thoại, được soi chiếu bằng trách nhiệm và nhân tính.
3. Bài học nhận thức và hành động:
- Người trẻ trong bối cảnh hiện nay đang phải đối mặt với thực trạng mạng xã hội làm con người vội vàng phán xét một chiều, một phía, một cảm xúc tức thời…
- Hệ quả là những cảm xúc cực đoan, tổn thương, đứt gãy đối thoại…
- Bài học cho chúng ta là: hãy học cách sống chậm lại, nhìn đời bằng nhiều “đôi mắt” hơn và không áp đặt trải nghiệm của mình lên người khác.
III. KẾT BÀI: Khẳng định lại vấn đề.

Phần II: Nghị luận văn học.
I. MỞ BÀI
- Dẫn dắt từ nhận định của Bùi Việt Thắng về truyện ngắn: Truyện ngắn tuy dung lượng nhỏ nhưng có sức mạnh đặc biệt, có thể tạo dư chấn tư tưởng lâu dài nơi người đọc.
- Giới thiệu văn bản “Trả lời một câu hỏi”: Một truyện ngắn mang màu sắc phi lí, trào phúng với triết lí sâu sắc.
- Nêu vấn đề nghị luận: Văn bản là minh chứng tiêu biểu cho sức mạnh tư tưởng, tính cô đúc và khả năng ám ảnh của truyện ngắn hiện đại.
II. THÂN BÀI
1. Giải thích ý kiến của Bùi Việt Thắng
a. Giải thích từng vế
- “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi”: Nhấn mạnh đặc trưng dung lượng nhỏ, hình thức ngắn gọn của truyện ngắn.
- “Làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc”: Truyện ngắn có khả năng tạo cú sốc tinh thần, đánh thức suy tư, cảm xúc sâu xa.
- “Khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi”: Tác phẩm không khép lại khi trang sách khép lại, mà tiếp tục sống trong ý thức người đọc.
b. Ý khái quát của cả nhận định: Sức mạnh của truyện ngắn không nằm ở độ dài mà ở mức độ cô đúc tư tưởng, khả năng gợi mở và năng lực tạo ám ảnh tinh thần lâu dài.
2. Bình luận
a. Cơ sở lí luận của nhận định
- Tính hàm súc là đặc trưng cốt lõi của truyện ngắn.
Hàm súc không đơn thuần là viết ngắn mà là ít chữ nhưng nhiều nghĩa, ít chi tiết nhưng mỗi chi tiết đều mang trọng lượng tư tưởng. Truyện ngắn không kể một đời sống trọn vẹn, nó cô đọng đời sống vào một lát cắt, một tình huống, một khoảnh khắc có ý nghĩa bản chất. Chính sự dồn nén ấy tạo nên khả năng “nổ tung trong ý nghĩ người đọc”, như nhận định của Bùi Việt Thắng.
- Ngôn ngữ truyện ngắn là ngôn ngữ hình tượng, không phải ngôn ngữ giải thích.
Văn học không diễn giải chân lí bằng lập luận trực tiếp, nó gợi ra chân lí qua hình ảnh, tình huống và chi tiết. Trong truyện ngắn, một câu nói ngắn, một chi tiết nhỏ, thậm chí một khoảng lặng cũng có thể mang sức gợi lớn hơn cả một hệ thống lí lẽ dài dòng. Vì thế, truyện ngắn thường “đọc đi đọc lại vẫn không chán”, bởi mỗi lần đọc, người đọc lại tự giải mã ở một tầng nghĩa khác.
- Nghệ thuật điển hình hóa giúp truyện ngắn chạm tới bản chất đời sống.
Nhân vật và sự kiện trong truyện ngắn không cần nhiều nhưng mỗi hình tượng đều mang ý nghĩa khái quát cao. Nhân vật văn học không phải cá nhân ngẫu nhiên mà là một kiểu người, một trạng thái tư duy, một nghịch lí tồn tại. Nhờ điển hình hóa, truyện ngắn vượt khỏi câu chuyện cụ thể để chạm tới những vấn đề phổ quát của con người.
- Truyện ngắn hiện đại có xu hướng đặt câu hỏi hơn là đưa ra câu trả lời.
Nhà văn truyện ngắn hiện đại có xu hướng không cung cấp lời giải trọn vẹn hay áp đặt kết luận mà đặt người đọc vào trạng thái bất an tư duy. Vì thế, nhiều truyện ngắn hiện đại kết thúc lửng, kết thúc bằng nghịch lí hoặc bằng một câu hỏi chưa có lời đáp. Chính sự không hoàn tất này tạo nên tính ám ảnh lâu dài cho tác phẩm.
- Mong muốn thể hiện của nhà văn là đánh thức tư duy hơn là trấn an người đọc.
Văn chương không ra đời với mục đích làm người đọc yên tâm bằng những chân lí sẵn có mà đánh thức sự hoài nghi, phá vỡ những điều tưởng như hiển nhiên và buộc con người đối diện với giới hạn của chính mình. Truyện ngắn, với hình thức ngắn gọn, sắc lạnh nhưng giàu dư chấn chính là phương tiện phù hợp để thực hiện kiểu tư duy nghệ thuật ấy.
=> Biểu hiện chung của sức mạnh truyện ngắn (khái quát)
- Truyện ngắn thường bắt đầu từ những điều nhỏ bé, tưởng như tầm thường và kết thúc bằng những câu hỏi lớn về con người và thế giới.
- Sức mạnh của nó nằm ở khả năng gợi hơn tả, đặt vấn đề hơn là giải quyết vấn đề.
- Nhan đề, kết cấu, tình huống, nhân vật, chi tiết, hành văn đầy ẩn ý... là các phương diện biểu hiện của sức mạnh ám ảnh và tính cô đúc của truyện ngắn.
-> Đây là tiền đề để đi vào phân tích cụ thể văn bản “Trả lời một câu hỏi”.
b. Phân tích tính cô đúc, sự dồn nén của truyện ngắn “Trả lời một câu hỏi” (S. Mrożek)
b.1. Từ nhan đề
- Nhan đề của truyện ngắn gọn, tưởng như rõ ràng nhưng ngay từ đầu đã gợi ra nghịch lí khi “trả lời” nhưng thực chất lại không có câu trả lời.
- Nhan đề đặt người đọc vào trạng thái chờ đợi lời giải, để rồi rơi vào bế tắc tư duy khi đi sâu vào tác phẩm.
b.2. Từ tình huống truyện nghịch lí - phi lí
- Câu hỏi trung tâm của truyện là Vì sao con gà không bước ra khỏi vòng tròn phấn?
- Tình huống này phi lí ở bề mặt (vòng phấn vô hại), nhưng hợp lí trong logic nội tại của truyện.
- Ý nghĩa của tình huống: Phơi bày giới hạn của nhận thức con người, đặt dấu hỏi về niềm tin tuyệt đối vào khoa học và lí trí.
b.3. Từ hệ thống nhân vật
- Các nhà khoa học đại diện cho trí tuệ, khoa học, duy lí nhưng lại sa vào hình thức, rơi vào bế tắc.
- Con gà đại diện cho bản năng, sự thật giản dị lại trở thành trung tâm tri thức một cách trào phúng.
- Ở đây có sự đảo chiều vai trò giữa con người - đối tượng, chủ thể - khách thể
=> Tạo nên sức mỉa mai sâu cay.
b.4. Từ chi tiết và hành văn giàu ẩn ý
- Chi tiết con gà trả lời “Em chẳng biết gì cả” là một câu văn đơn giản, thản nhiên nhưng đã làm sụp đổ mọi nỗ lực lí giải của con người.
- Lối viết của truyện ngắn, lạnh, kiệm lời, khách quan nhưng mỗi câu đều hàm chứa tầng nghĩa triết lí sâu sắc.
b.5. Ý nghĩa thông điệp chung
- Truyện đặt ra thông điệp về việc có những sự thật trong cuộc sống không thể giải thích bằng khoa học thuần túy, hiểu biết không đồng nghĩa với trí tuệ.
- Sức mạnh của truyện ngắn này nằm ở việc để lại câu hỏi, không phải câu trả lời. Chính điều đó khiến truyện được đọc đi đọc lại vẫn không cạn nghĩa, ám ảnh lâu dài trong tư duy người đọc.
3. Phản biện, nâng cao ý kiến
- Ý kiến cần được hiểu đúng, tránh tuyệt đối hóa bởi không phải mọi truyện ngắn dung lượng nhỏ đều có khả năng “làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc”. Dung lượng ngắn chỉ là điều kiện hình thức, không phải bảo chứng cho giá trị tư tưởng.
+ Trên thực tế, có những truyện ngắn ngắn về số trang nhưng nghèo ý tưởng, lệ thuộc vào tình huống gây sốc, kết cấu lạ mà thiếu chiều sâu tư tưởng, nên không tạo được dư chấn lâu dài.
+ Ngược lại, vẫn có những truyện vừa, truyện dài hoặc tiểu thuyết có khả năng ám ảnh mạnh mẽ, chứng tỏ sức mạnh văn chương không phụ thuộc tuyệt đối vào thể loại.
- Chỉ những truyện ngắn đạt tới độ cô đúc nghệ thuật cao, có tư duy thẩm mĩ và chiều sâu nhân sinh mới thực sự có khả năng tạo dư chấn tư tưởng lâu dài.
- Nhận định của Bùi Việt Thắng đã có giá trị định hướng quan trọng trong việc đánh giá truyện ngắn hiện đại, đặc biệt là những truyện mang màu sắc triết lí như “Trả lời một câu hỏi”.
4. Bài học cho nhà văn và bạn đọc
- Nhà văn cần ý thức rõ tính chọn lọc và trách nhiệm của từng chi tiết, tin vào sức gợi của hình ảnh, tình huống và khoảng trống nghệ thuật. Một truyện ngắn sẽ thành công khi dám để ngỏ những câu hỏi khiến con người bất an, suy ngẫm và tự soi lại chính mình.
- Người đọc cần tiếp cận truyện ngắn không chỉ bằng cảm xúc trực tiếp mà bằng tư duy phản biện và khả năng giải mã biểu tượng, chấp nhận sự không hoàn tất, không khép kín của tác phẩm.
III. KẾT BÀI
- Khẳng định: “Trả lời một câu hỏi” là minh chứng tiêu biểu cho sức mạnh cô đúc và dồn nén của truyện ngắn hiện đại.
- Mở rộng thực tiễn: Trong một thế giới ngập tràn thông tin và lời giải sẵn có, truyện ngắn giúp con người dừng lại để tự vấn.
- Kết luận mang tính triết lí: Những câu hỏi lớn của nhân loại đôi khi bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhất.

P/s: Đáp án trên chỉ mang tính chất gợi ý do VCMĐ biên soạn, có thể chưa hoàn toàn trùng khớp với đáp án chính thức của Sở GD&ĐT, kết quả bài thi còn phụ thuộc vào đáp án chính thức nữa nha! Một số ý trong đáp án mang tính mở rộng, đào sâu để tham khảo, các em không cần quá lo lắng hay tạo áp lực cho bản thân mình nhé. Bởi trong thời gian làm bài 150 phút, hoàn thành tốt những ý cơ bản, đúng hướng đã là rất đáng khen rồi.

Nguồn: vanchuongmandam

Link sách PDF: https://drive.google.com/file/d/1jmdxbaCKfof81T9StVvzzUdUr7NIEu1g/view?usp=sharing
Link chia sẻ, trao đổi những suy ngẫm về chiến tranh, con người thời hậu chiến, về tín ngưỡng và đời sống tâm linh... của cô Thu Hương- cố vấn CLB VHNT đăng trên Podcasts: https://open.spotify.com/episode/0dcu5vd6zKkIYyWJ9Tbv4O?

CLB Văn học nghệ thuật trường THPT Nghèn xin giới thiệu đến bạn đọc tuyển tập các truyện ngắn xuất sắc và đạt giải từ cuộc thi văn học của tạp chí Văn nghệ Quân đội giai đoạn 2013-2014. Nội dung các tác phẩm rất đa dạng, bao quát từ những ký ức khốc liệt về chiến tranh, cuộc sống người lính cho đến các vấn đề thân phận con người trong xã hội đương đại. Nhiều câu chuyện tập trung khai thác những mảnh đời bất hạnh, tình cảm gia đình gắn liền với làng quê và những biến chuyển tâm lý phức tạp trước nghịch cảnh. Bên cạnh đó, các tác giả còn lồng ghép những yếu tố văn hóa dân gian và lịch sử dân tộc để làm đậm nét giá trị nhân văn của từng trang viết. Đây có thể coi là một bức tranh toàn cảnh về đời sống tinh thần của con người Việt Nam, phản ánh sự giao thoa giữa quá khứ đau thương và khát vọng bình yên. Cuốn sách không chỉ tôn vinh giá trị nghệ thuật của thể loại truyện ngắn mà còn lưu giữ những câu chuyện giàu cảm xúc về tình yêu và lòng vị tha.





Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ Cô Thu Hương- cố vấn CLB Văn học nghệ thuật THPT Nghèn:
📧 Email: [email protected]
☎️ SĐT: 0901711668 (Ms Thu Hương)

Tưởng nhớ 40 năm ngày mất của thi sĩ Xuân Diệu - một người con của quê hương Hà Tĩnh. CLB Văn học nghệ thuật thpt Nghèn xin trân trọng gửi đến bạn đọc bài viết của cô Thu Hương - cố vấn CLB, GV Ngữ văn:

XUÂN DIỆU – TRÁI TIM YÊU CUỘC SỐNG MÃI CÒN Ở LẠI
GIÁ TRỊ THI CA VÀ Ý NGHĨA GIÁO DỤC HÔM NAY

Bốn mươi năm kể từ ngày nhà thơ Xuân Diệu rời cõi tạm (18/12/1985 – 18/12/2025) – một khoảng thời gian đủ dài để nhiều giá trị nghệ thuật từng vang bóng lùi dần vào quá khứ. Nhưng với Xuân Diệu, thời gian dường như đã chọn một cách ứng xử khác: làm lắng lại hình hài con người để làm nổi bật hơn sức sống bền bỉ của di sản tinh thần ông để lại. Thơ ông được đọc, được giảng dạy, được đối thoại, và quan trọng hơn, vẫn khiến người đọc hôm nay rung động, suy tư, thao thức trước thời gian, tuổi trẻ, tình yêu và ý nghĩa của sự sống.
Nhớ Xuân Diệu, không chỉ là hành động tưởng niệm một nhà thơ lớn của dân tộc, mà còn là dịp để chúng ta nhìn lại những giá trị thi ca đã vượt qua thử thách của thời gian, đồng thời suy ngẫm về ý nghĩa giáo dục sâu xa mà di sản ấy mang lại cho con người hiện đại, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong phạm vi bài viết này, tôi xin tiếp cận Xuân Diệu từ ba phương diện gắn bó hữu cơ: nguồn cội – thi ca – giáo dục.

1. Xuân Diệu – từ nguồn cội quê hương đến khát vọng sống mãnh liệt

Xuân Diệu sinh ra tại Gò Bồi (Bình Định), nhưng cội nguồn gia đình lại gắn bó sâu nặng với mảnh đất Hà Tĩnh – vùng đất giàu truyền thống hiếu học, văn chương và chiều sâu nhân văn. Chính sự giao thoa giữa nắng gió khắc nghiệt của miền Trung và mạch nguồn văn hóa Bắc Trung Bộ đã góp phần hình thành nên một Xuân Diệu rất riêng: nồng nàn mà không nông nổi, say mê mà luôn tỉnh thức.
Ngay từ những sáng tác đầu tay, Xuân Diệu đã xuất hiện trên thi đàn với một cái tôi mạnh mẽ, dám đối diện trực diện với thời gian và sự hữu hạn của kiếp người. Ông không chọn lối sống an phận, cũng không chấp nhận sự bằng lòng dễ dãi. Với Xuân Diệu, sống là phải sống hết mình, yêu là phải yêu đến tận cùng, bởi thời gian không chờ đợi ai:
“Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già…”
(Trích “Vội vàng” Xuân Diệu)
Thơ Xuân Diệu, vì thế, không chỉ là thơ tình theo nghĩa thông thường, mà là thơ của ý thức sinh tồn. Đó là tiếng nói của một con người sớm nhận ra rằng bi kịch lớn nhất của đời người không phải là khổ đau, mà là sự trôi chảy không thể níu giữ của thời gian. Đây là một ý thức hiện sinh tích cực, nơi con người yêu cuộc đời sâu sắc hơn chính vì biết nó hữu hạn. Từ đó hình thành nên một trái tim yêu sống đến cuồng nhiệt nhưng không hời hợt; say mê nhưng luôn đau đáu về ý nghĩa của sự tồn tại – để con người phải yêu cuộc sống nhiều hơn, sâu hơn và có trách nhiệm hơn.
Có thể nói, Xuân Diệu là nhà thơ đã đưa ý thức về thời gian hữu hạn trở thành trung tâm của cảm quan nghệ thuật hiện đại, qua đó biến thơ tình cá nhân thành một diễn ngôn nhân văn sâu sắc về sự sống của con người.

2. Xuân Diệu – bậc thầy của cảm xúc và ngôn từ trong phong trào Thơ mới

Trong phong trào Thơ mới, nếu mỗi thi sĩ là một thế giới riêng, thì Xuân Diệu xuất hiện như nhà thơ của trần thế – của tình yêu, tuổi trẻ và sự sống hữu hạn. Ông đưa cái đẹp từ cõi mộng xa xăm trở về với đời sống con người, với thân xác, cảm giác, nhịp tim và hơi thở.
Đóng góp lớn lao của Xuân Diệu không chỉ nằm ở sự cách tân hình thức nghệ thuật, mà sâu xa hơn là cách tân cảm quan sống. Ông khẳng định con người cá nhân là một giá trị đáng trân trọng; hạnh phúc trần thế là điều có thật và cần được nâng niu. Ngôn từ thơ Xuân Diệu giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh, giàu sức truyền cảm, khiến những rung động cá nhân trở thành nỗi niềm chung của nhiều thế hệ. Chính từ sự chuyển dịch cảm quan ấy, Xuân Diệu không chỉ làm mới thi ca Việt Nam giai đoạn Thơ mới, mà còn đặt nền móng cho việc xác lập cái tôi cá nhân như một giá trị thẩm mỹ và nhân văn bền vững.
Sau Cách mạng tháng Tám, Xuân Diệu tiếp tục chứng tỏ bản lĩnh của một nghệ sĩ lớn: biết đổi mới mình để hòa vào vận mệnh dân tộc. Từ thơ tình riêng tư đến thơ ca ngợi Tổ quốc, Nhân dân và cách mạng, giọng điệu nồng nàn, chân thành của ông vẫn được giữ nguyên – giọng điệu của một trái tim luôn hướng về con người và sự sống.

3. Thơ Xuân Diệu trong nhà trường phổ thông – di sản sống cho thế hệ trẻ

Từ thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy Xuân Diệu là một trong số ít nhà thơ mà học sinh hôm nay vẫn có thể đồng cảm sâu sắc, nếu được tiếp cận bằng con đường phù hợp. Trong những giờ học Vội vàng, Đây mùa thu tới hay Thơ duyên, khi học sinh được mời gọi chia sẻ cảm giác sợ thời gian trôi nhanh, nỗi lo tuổi trẻ qua đi, hay khát vọng được yêu thương và sống có ý nghĩa, các em nhận ra: Xuân Diệu đang nói hộ chính những băn khoăn rất hiện đại của các em hôm nay.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều áp lực, gấp gáp và không ít đứt gãy cảm xúc, thơ Xuân Diệu giúp học sinh học lại những bài học căn bản nhưng thiết yếu của đời sống tinh thần:
- Trân trọng thời gian và sự sống,
- Biết yêu cái đẹp, yêu con người,
- Sống mãnh liệt nhưng có trách nhiệm, say mê nhưng không buông thả.
Đó chính là giá trị giáo dục bền vững mà di sản thi ca Xuân Diệu mang lại cho nhà trường và cho thế hệ trẻ hôm nay.

KẾT LUẬN
Bốn mươi năm Xuân Diệu đi xa, nhưng trái tim yêu sống, yêu người, yêu cuộc đời của ông vẫn còn ở lại – không chỉ trong những trang sách đã in, mà trong từng giờ học, từng suy tư lặng lẽ của người đọc khi đối diện với thời gian hữu hạn của chính mình. Thơ Xuân Diệu nhắc chúng ta rằng: sống không chỉ là tồn tại, mà là ý thức sâu sắc về từng khoảnh khắc được sống.
Nhớ Xuân Diệu hôm nay không chỉ để tôn vinh một nhà thơ lớn của phong trào Thơ mới, mà còn để đối thoại với chính mình về cách sống, cách yêu và cách làm người trong một thời đại nhiều biến động. Trong nhà trường hôm nay, thơ Xuân Diệu không chỉ được giảng dạy như một văn bản văn học, mà còn được tiếp nhận như một bài học nhân sinh về cách sống có ý thức, có trách nhiệm và có chiều sâu cảm xúc. Và chừng nào con người còn khát khao sống đẹp, sống trọn vẹn, sống có ý nghĩa giữa cõi đời hữu hạn này, thì chừng ấy thơ Xuân Diệu vẫn còn nguyên sức sống – như một trái tim yêu cuộc sống mãi mãi không ngừng đập trong đời sống tinh thần dân tộc.
(Nguyễn Thị Thu Hương; Can Lộc 17/12/2025)

Tri ân một thi sĩ lớn – người đã dạy chúng ta yêu cuộc đời bằng tất cả sự tỉnh thức.






Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ Cô Thu Hương- cố vấn CLB Văn học nghệ thuật THPT Nghèn:
📧 Email: [email protected]
☎️ SĐT: 0901711668 (Ms Thu Hương)

🌳 Học bổng Nguyễn Hiến Lê là học bổng toàn phần xuyên suốt bảy năm học từ lớp 6 tới lớp 12 dành cho các em học sinh hiếu học có gia cảnh khó khăn. Ngoài được trang trải chi phí học tập, được tặng sách đọc thêm (10 cuốn/ năm); các em còn được học tiếng Anh trực tuyến, tham gia các buổi săn sóc sự học trực tuyến, tham gia 6 buổi sinh hoạt ngoại khóa/ năm cùng đội học bổng của mình…

Những cuốn sách em yêu thích🌞

CLB BOKTOK Học đường THPT Nghèn xin giới thiệu đến quý độc giả yêu sách danh sách 30 quyển sách trong 90 cuốn sách được các em nhận Học bổng Nguyễn Hiến Lê năm 2025 yêu thích theo khảo sát của Quỹ:

1. Con nít con nôi - Hoa Cúc và Mel Mel, Nguyễn Thanh Nhàn (**)
2. Kể chuyện những dòng sông Việt Nam - Mai Hương, Ngọc Tâm
3. Thung lũng Đồng Vang - Trung Sỹ
4. Người hướng nội trong thế giới người hướng ngoại - Insook Nam
5. Chuyện của rừng - Cư dân của rừng - Peter Holeinone, Tony Wolf
6. Cánh cửa thần kỳ - Alois Mikulka
7. Cây chổi thần kỳ - Axel Scheffler - Julia Donaldson
8. Người quét dọn tâm hồn - Hiroshe Kamata
9. Những cậu bé can đảm thế - Patrick Modiano
10. Bạn thân - Michael Sieben

11. Hai vạn dặm dưới đáy biển - Jules Verne
12. Nửa vòng trái đất - Cynthia Kadohata
13. Hãy hỏi trái tim mình - Nam Hee Park
14. Xóm thiên đường - Phạm Công Luận
15. Trưởng thành từ suy nghĩ - Trở lại lợi hại hơn! - Sharie Coombes, Katie Abey
16. Ngụ ngôn Ê-Dốp bằng thơ - Tạ Huy Long, Thái Bá Tân
17. Nói đủ rồi làm thôi! - Manuel Duboe
18. Chim én bay về - Tất Thắng
19. Stephen Hawking - Một hồi ức về tình bạn và vật lý học - Leonard Mlodinow
20. 5 ngày đi bụi hay cuộc phiêu lưu kỳ lạ của một cậu nhóc ung thư - Dan Gemeinhart

21. Bỗng nhiên mà họ lớn – Đỗ Hồng Ngọc
22. Vùng trời thơ ấu – Võ Hồng
23. Tư duy để thắng - Dám thất bại - Billi P.S. Lim
24. Cô nàng giả trai - Jody Gehrman
25. AI trí tuệ nhân tạo -101 điều cần biết về tương lai - Lasse Rouhiainen
26. Mình có thể làm nghề gì để chăm sóc mẹ thiên nhiên - Nguyễn Hương Linh
27. Chiếc thìa bạc - Kansuke Naka
28. Thong d**g như chú mèo hong nắng bên hiên - Stéphane Garnier
29. Chuyện hoa chuyện quả – Phạm Hổ
30. Kim chỉ nam cho học sinh – Nguyễn Hiến Lê
-------------------


cứng
Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ Cô Thu Hương- cố vấn CLB Văn học nghệ thuật THPT Nghèn:
📧 Email: [email protected]
☎️ SĐT: 0901711668 (Ms Thu Hương)

"NHỮNG TRUYỆN NGẮN" (BẢO NINH)

Đọc sách qua bản PDF: https://drive.google.com/file/d/1t9VNkv23Mn_0SJUy945WrRmVoJh98kKp/view?usp=sharing
Nghe Review trên Podcats:: https://open.spotify.com/episode/6Gz3JtpZFUWSq3F6GeBrDU?si=6fe5fc3a35994012

Tuyển tập "Những Truyện Ngắn" của Bảo Ninh, xuất bản năm 2013, là tập hợp nhiều truyện ngắn xoay quanh các chủ đề sâu sắc về đời sống, tập trung khắc họa sâu sắc những thời kỳ chiến tranh và hậu chiến đầy biến động tại Việt Nam. Các câu chuyện thường xuyên chuyển đổi giữa bối cảnh tiền tuyến ác liệt, nơi những người lính trẻ phải đối mặt với cái chết và sự phản bội, và cuộc sống dân thường với những mối tình đầu dang dở tại Hà Nội. Tác phẩm đặc biệt nhấn mạnh vào sự khắc nghiệt của cuộc sống lính tráng và những tổn thương tâm lý kéo dài do đói khổ, bệnh tật, và bom đạn gây ra cho thanh niên xung phong và tù binh. Ngoài ra, Bảo Ninh còn khai thác nỗi hoài niệm về quá khứ và những câu chuyện về sự chia cắt, thể hiện sự đối lập phức tạp giữa lòng yêu nước và bi kịch cá nhân. Những câu chuyện này tạo nên một bức tranh toàn cảnh về việc các nhân vật cố gắng tồn tại và phục hồi giữa những tàn tích lịch sử, nơi ký ức chiến tranh luôn ám ảnh cuộc sống hiện tại.




Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ Cô Thu Hương- cố vấn CLB Văn học nghệ thuật THPT Nghèn:
📧 Email: [email protected]
☎️ SĐT: 0901711668 (Ms Thu Hương)

✨ ĐỀ BÀI VÒNG 1 ĐSDUM10 CHÍNH THỨC LỘ DIỆN ✨

😳 Uây… Bạn biết gì chưa? Đề bài vòng 1 của cuộc thi Đọc Sách Dệt Ước Mơ Mùa 10 siêu rầm rộ đã chính thức lộ diện rồi đó!!!

📚 Năm nay, đề bài được xây dựng gắn với SDG 3 (Sức khỏe tinh thần) và SDG 4 (Giáo dục chất lượng), mở ra hành trình để bạn lắng nghe chính mình, thấu hiểu nội tâm và tiếp tục trưởng thành qua từng trang sách.

🚀 Một cuốn sách có thể mở ra cả vũ trụ, một góc nhìn rất nhỏ cũng đủ làm thay đổi cách bạn nhìn về bản thân. Vòng 1 vì thế không chỉ là một bài thi mà là khoảnh khắc để bạn chậm lại, chạm vào thế giới nội tâm và kể lại câu chuyện độc nhất của riêng bạn.

⏰ Và đừng quên note lại thật kỹ các mốc thời gian quan trọng của vòng 1 nhé!

🌟 Thời gian dự thi vòng 1:

- Hạn nộp bài dự thi: 23h59 ngày 02/12/2025.

- Hạn bắt đầu bình chọn: 03/12/2025.

- Hạn kết thúc bình chọn: 06/12/2025.

💛 Chúc các đội thi thật nhiều năng lượng, sáng tạo và cảm hứng để hoàn thành vòng 1 trọn vẹn nhất!


------------------------------------------------------
ĐỌC SÁCH DỆT ƯỚC MƠ MÙA 10 - Sự kiện đồng hành cùng Gala Sách và Hành động

🚀 Cuộc thi Đọc Sách Dệt Ước Mơ Mùa 10 đã chính thức quay trở lại với chủ đề “SOULVERSE ”. "SOULVERSE" mời bạn bước vào hành trình khám phá vũ trụ tâm hồn, nơi sách không chỉ mang lại tri thức mà còn giúp bạn hiểu mình hơn, thấu cảm sâu sắc và kết nối với thế giới.

🔶 Mốc thời gian của Cuộc thi ĐSDƯM10:
🔷 Mở đầu: Ghi danh (15/11 - 27/11)
🔷 Vòng 1: Soul Mapping (28/11 - 08/12)
🔷 Vòng 2: Inner Light (11/12 - 27/12)
🔷 Vòng 3: Soulverse Showcase (01/2026)

🙋‍♀️ Đăng ký tham gia cuộc thi ngay tại đây: https://docsachdetuocmo10.sachvahanhd**g.vn/

Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ Cô Thu Hương- cố vấn CLB Văn học nghệ thuật THPT Nghèn:
📧 Email: [email protected]
☎️ SĐT: 0901711668 (Ms Thu Hương)