14/08/2026
[ZHIHU] Khoảnh khắc nào khiến bạn đột nhiên nhận ra hóa ra thầy cô giáo cũng có lúc bất lực?
Dịch: Xi Xi| Bài dịch thuộc quyền sở hữu của dịch giả và chỉ được đăng tải tại Weibo Việt Nam, vui lòng không tự ý repost.
Giáo viên thường được xem là những người hướng dẫn kiên cường, nhưng họ cũng có những lúc yếu đuối. Hãy chia sẻ khoảnh khắc không hoàn hảo của thầy cô mà bạn từng chứng kiến, cũng như những khoảnh khắc đó đã thay đổi góc nhìn của bạn về họ như thế nào.
1,
Cô giáo Tiếng Anh lớp 10 của tôi, vừa mở slide bài giảng lên nói được một câu chào cả lớp thì nước mắt đã rơi lã chã, giọng khóc run lên bần bật. Cô đã cố bình tĩnh lại mấy lần nhưng đều không được, hoàn toàn không thể kiểm soát nổi. Lúc đó tôi ngồi bàn đầu, tôi với bạn cùng bàn liên tục đưa khăn giấy cho cô, dùng hết hơn nửa gói giấy. Năm cô dạy chúng tôi là năm cô vừa mới tốt nghiệp, ai mà ngờ nhà trường liên tục nợ lương cô, hai ba tháng rồi vẫn chưa trả. Đến mức cô còn không đủ tiền ăn cơm ở căng tin trường, lúc cô bật khóc là đã nhịn đói mấy bữa liền rồi.
2,
Hồi cấp ba, hiệu trưởng bắt quả tang học sinh lén lút yêu đương, bèn yêu cầu giáo viên chủ nhiệm các lớp vào giờ sinh hoạt lớp thứ Sáu phải giáo dục chúng tôi về "tác hại của việc yêu sớm". Giáo viên chủ nhiệm lớp tôi bước vào lớp rồi bắt đầu nói này nói nọ, dù sao cũng là người làm công tác giáo dục mà, nói một hồi thì cao hứng lên lại theo thói quen bắt đầu lấy ví dụ. Kết quả... lấy ví dụ hồi lâu mà chẳng đưa ra được ví dụ nào, thế là thầy im lặng.
Thầy im lặng một lúc lâu, đứng dậy đóng chặt cửa sổ và cửa ra vào của lớp học, rồi bất lực nói với chúng tôi: "Thầy thực sự không đưa ra nổi ví dụ nào cả, trong chuyện đời tư thầy là một người vô cùng thất bại, tuy đã hơn 30 tuổi rồi nhưng chưa từng yêu ai bao giờ. Thầy thật lòng không muốn các em vào thời điểm quan trọng nhất của cuộc đời lại lãng phí thời gian và sức lực vào những nối tình không có kết quả này, nhưng thầy lại càng không muốn các em giống như thầy, hơn 30 tuổi đầu đến cả tay con gái cũng chưa từng được nắm."
3,
Giáo viên tiếng Anh cấp hai của tôi là một cô giáo trẻ. Cô vừa về trường là nhận chủ nhiệm kiêm dạy lớp chúng tôi ngay. Có một ngày, cô đang giảng bài thì đột nhiên bật khóc. Tất cả chúng tôi lúc đó đều ngơ ngác, chẳng biết lý do vì sao. Sau này mới biết cô đã rất nỗ lực dẫn dắt lớp chúng tôi, nhưng thành tích môn Tiếng Anh của lớp tôi lúc nào cũng đứng bét, ban giám hiệu thường xuyên trách m–ắng cô. Nhưng cô thực sự đã rất nỗ lực dạy dỗ chúng tôi rồi, thật đấy.
4,
Hồi học cấp ba, cứ mỗi lần đến hai tuần đóng học phí cuối học kỳ là thầy chủ nhiệm lúc nào cũng sa sầm mặt... Chúng tôi lén ch–ửi thầm thầy sau lưng, nghĩ rằng thầy muốn lớp mình hoàn thành việc nộp học phí trước để bản thân được hiệu trưởng khen, mà chẳng quan tâm đến việc đa số học sinh trong lớp đều là con em nhà nông, tiền học phí đều phải vay mượn khắp nơi mới miễn cưỡng gom đủ trước kỳ nghỉ.
Tôi nhớ vào một buổi tự học sáng gần kỳ thi cuối kỳ, giáo viên chủ nhiệm vừa ho vừa dùng đồ lau bảng gõ lên bục giảng, bảo chúng tôi dừng đọc bài. "Vẫn còn sáu em chưa đóng đủ học phí... Thầy sẽ không đọc tên ra nữa." Thầy lại ho một hồi. Các bạn học nhìn nhau. Thật ra mọi người đều biết đó là mấy bạn có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn.
Tấm thân gầy gò của thầy chủ nhiệm tựa vào bục giảng, đôi bàn tay gầy giuộc hơi cong lại như thể không còn đủ sức chống đỡ nổi thân hình cao lớn của mình. Thầy nhìn chúng tôi, rồi đột nhiên nghẹn ngào: "Lương giáo viên mỗi tháng cũng chỉ được trả một nửa, một nửa còn lại bị giữ lại, trên huyện bảo là phải mang đi cứu trợ những công nhân viên chức bị mất việc... Vì vậy, năm nay, thầy chỉ có thể ứng trước học phí giúp ba em khó khăn nhất, những em còn lại, thầy xin lỗi...". Nói rồi, thầy cúi gập người chào chúng tôi một cách sâu sắc. Tôi nghe thấy tiếng một bạn nữ sụt sùi khóc.
5,
Ở Sơn Đông, việc kiểm tra giáo viên đang công tác tại trường dạy thêm có thu phí, chỉ cần phát hiện là xử lý nghiêm khắc. Cháu tôi có một lần đi học thêm ở trung tâm luyện thi, gọi đồ ăn giao tận nơi, lại do chính giáo viên chủ nhiệm ở trường của nó giao tới.
6,
Phụ huynh học sinh buổi sáng gửi tin nhắn cho cậu tôi xin nghỉ bệnh cho con, chiều chạy đến trường đón con không thấy đâu, xông vào t–át cậu tôi mấy cái. Cậu tôi vừa ngơ ngác vừa tủi thân, bảo chẳng phải cháu đã xin nghỉ rồi sao. Phụ huynh quên mất chính mình đã xin nghỉ cho con. Không hiểu nổi sao lại có kiểu phụ huynh... đầu óc không được bình thường như thế.
Chỉnh sửa lần 2:
Cậu tôi rất ít khi kể chuyện ở trường với gia đình, chỉ khi gặp phải chuyện cực kỳ vô lý không chịu nổi mới đem về than thở với chúng tôi. Ví dụ như:
Học sinh không làm bài tập bị cô giáo Tiếng Anh khiển trách, phụ huynh nổi giận đùng đùng “Cô là cái thá gì mà dám m–ắng con trai tôi?”, cô giáo trẻ 23 tuổi bị phụ huynh chỉ tay vào đầu ch–ửi bới hung tợn đến mức khóc sụt sùi.
Học sinh đã lên lớp 8 rồi, phụ huynh đều đặn mỗi ngày đều hỏi một câu hôm nay con nhà họ đã đi đại tiện chưa.
Mấy bé gái tặng nhau kẹp tóc, về nhà phụ huynh thấy kẹp tóc của con gái liền đi chất vấn giáo viên chủ nhiệm có phải con gái mình đang yêu đương không, tại sao lại không ngăn cản.
7,
Năm lớp 12, có một lần kết quả kỳ thi tháng được trả về, cả lớp thi rất tệ. Tôi nói thật, tệ một cách kinh khủng. Điểm trung bình giảm gần 20 điểm so với lần trước, có mấy bạn bình thường học cũng khá tốt, lần này cũng tuột phong độ. Lúc phát bài thi xuống, bầu không khí trong lớp rất kỳ lạ, không phải kiểu căng thẳng vì làm sai chuyện gì chờ bị m–ắng, mà là sự hoang mang chung của tập thể, mọi người đều không nói gì, cúi đầu lật xem đề, như thể đang tìm kiếm một lý do có thể giải thích cho tất cả những điều này. Giáo viên chủ nhiệm dạy môn Toán, họ Vương, hơn 40 tuổi, đã đi dạy được 20 năm. Bình thường thầy không nói nhiều nhưng rất điềm tĩnh. Bất kể xảy ra chuyện gì, đứng trên bục giảng thầy lúc nào cũng giữ nguyên dáng vẻ ấy, không nóng không vội, luôn đầy vẻ tự tin. Chúng tôi thường nói riêng với nhau rằng có lẽ chẳng có chuyện gì có thể khiến thầy Vương luống cuống.
Hôm đó thầy cầm bảng điểm bước vào, chúng tôi đều chờ bị m–ắng. Nhưng thầy không nói gì. Thầy đứng trên bục giảng, nhìn bảng điểm đó rồi im lặng rất lâu. Không phải đang suy nghĩ nên nói gì, mà chỉ đơn thuần đứng đó im lặng. Phòng học yên tĩnh đến mức có thể nghe thấy tiếng ai đó đang chạy bộ ngoài sân tập, tiếng đế giày nện xuống đường chạy từng nhịp từng nhịp một. Sau đó thầy ngẩng đầu lên, nhìn chúng tôi một lượt rồi nói: "Thầy không biết phải làm sao nữa rồi." Chỉ duy nhất một câu đó. Rồi thầy đặt bảng điểm xuống bục giảng, ngồi xuống, dùng tay chống trán, cúi đầu, không nói một lời nào.
Tôi ngồi ở dãy thứ ba, nhìn thấy động tác ngồi xuống đó của thầy. Động tác ấy rất nhỏ, nhưng đột nhiên tôi cảm thấy trong lòng mình có thứ gì đó lay động. Không phải xót xa. Đó là một cảm giác phức tạp hơn, giống như một thứ gì đó mà tôi vốn tưởng là cố định đột nhiên khẽ rung lắc, rồi tôi nhận ra hóa ra nó vốn không hề cố định. Sự hiểu biết của tôi suốt 18 năm qua về hai chữ "thầy cô" đã xuất hiện một vết nứt ngay khoảnh khắc đó. Thầy cô nên là người có sẵn đáp án. Thầy cô nên là người đứng trên bục giảng và luôn biết bước tiếp theo phải đi thế nào. Thầy cô nên là người có thể giữ vững tinh thần cho chúng tôi khi chúng tôi mất phương hướng. Những điều "nên là" này, tôi chưa từng nghiêm túc nghĩ qua, nhưng chúng luôn ở đó, giống như một thiết lập hiển nhiên, đã tồn tại từ ngày đầu tiên tôi đi học. Câu nói "Thầy không biết phải làm sao nữa rồi" của thầy Vương đã nhẹ nhàng đập tan những điều "nên là" ấy.
Sau đó tiết học kết thúc như thế nào, tôi đã không còn nhớ nữa. Nhưng tôi nhớ sau khi tan học, mấy người chúng tôi đứng ngoài hành lang, không ai nói gì. Bình thường giờ ra chơi chúng tôi rất ồn ào, nhưng hôm đó chẳng hiểu sao mọi người đều im lặng, ai nghĩ chuyện của người nấy. Sau đó có một bạn nói một câu: “Dáng vẻ của thầy Vương lúc nãy có hơi giống bố tớ.”
Lúc đó tôi không hiểu ý cô ấy, sau này dần dần mới hiểu. Cô ấy không nói về ngoại hình, mà nói về trạng thái ấy. Trạng thái khi một người lớn đến một thời điểm nào đó không thể gắng gượng nổi nữa, không còn giả vờ rằng mình biết tất cả mọi thứ, không còn dùng dáng vẻ “để tôi chịu trách nhiệm” để cố chống đỡ bản thân, mà cứ thế ngồi xuống. Trạng thái ấy chúng ta cũng từng thi thoảng nhìn thấy ở cha mẹ mình. Vào một đêm rất muộn, thấy bố ngồi thẫn thờ trên ghế sofa không biết đang nghĩ gì. Có lần mẹ nghe xong một cuộc điện thoại, đứng trong bếp rất lâu, quay lưng lại với bạn và tưởng rằng bạn không nhìn thấy. Sự bất lực của người lớn khó giấu hơn sự bất lực của chúng ta nhiều, bởi vì họ đã giấu quá nhiều năm, đã giấu đến mức rất thuần thục rồi, thế nên thỉnh thoảng một lần không giấu nổi lại khiến người ta cảm thấy rất chân thật, chân thật đến mức có phần xa lạ.
Sau chuyện đó, thái độ của tôi đối với thầy Vương đã thay đổi, nhưng không phải là trở nên thiếu tôn trọng thầy, mà là trở nên chân thật hơn. Trước đây tôi đối với thầy là thái độ của một học sinh dành cho giáo viên, có khoảng cách, có sự kính sợ, có một chút diễn xuất, bạn thể hiện ra như một học sinh giỏi, thầy cô thể hiện ra như một giáo viên tốt, mọi người cùng hoàn thành tốt vai diễn của mình. Nhưng sau lần đó, cảm giác vai diễn ấy nhạt đi nhiều. Tôi bắt đầu cảm thấy thầy là một con người, một người đã được 20 năm làm nghề dạy học mài giũa thành rất nhiều kiên nhẫn, nhưng cũng bị mài ra không ít sự mệt mỏi. Thầy không phải sinh ra đã biết cách dạy học, cũng không phải sinh ra đã biết cách đối phó với một lớp học có thành tích đột nhiên tuột dốc. Thầy cũng vừa lần mò vừa bước đi, đi đến một nơi nào đó rồi cũng sẽ không thể bước tiếp.
Nhận thức ấy khiến sau này cách nhìn của tôi về rất nhiều chuyện cũng thay đổi. Thế hệ chúng tôi khi trưởng thành có một ảo tưởng rất sâu sắc: người lớn là những người biết câu trả lời. Bố mẹ biết cách sống, giáo viên biết cách giáo dục, lãnh đạo biết cách ra quyết định, bác sĩ biết cách chữa bệnh. Chúng tôi là phía không biết, vì vậy chúng tôi phải nghe, phải học, phải đi theo. Đợi đến khi chúng tôi trưởng thành, chúng tôi cũng sẽ biết. Nhưng sau khi trưởng thành mới phát hiện, cái gọi là “biết” ấy vốn là một sự hiểu lầm rất lớn. Cha mẹ khi nuôi dạy chúng ta thực ra cũng không biết phải nuôi thế nào. Thầy cô khi dạy chúng ta cũng không biết phương pháp nào mới là đúng. Mỗi một người lớn trông có vẻ đầy tự tin, đằng sau đều có một bản thân không biết phải làm sao vào một đêm khuya nào đó. Chỉ là họ giỏi che giấu bản thân ấy hơn chúng ta mà thôi. Ngày hôm đó thầy Vương không che giấu, hoặc có lẽ thầy không thể che giấu được nữa, cứ thế để chúng tôi nhìn thấy. Đó là lần đầu tiên tôi thật sự nhìn một giáo viên như một người bình thường.
Sau này tôi đọc được một đoạn văn của Sử Thiết Sinh, đại ý là nói rằng sự thấu hiểu thật sự giữa người với người bắt đầu từ việc nhìn thấy sự yếu đuối của đối phương, chứ không phải từ việc nhìn thấy sự mạnh mẽ của họ. Tôi nhớ lại động tác ngồi xuống của thầy Vương hôm đó, cảm thấy Sử Thiết Sinh nói thật đúng. Tôi và thầy Vương đồng hành cùng nhau 3 năm, thầy giảng bài 3 năm, chấm bài tập 3 năm, họp phụ huynh 3 năm. Nhưng điều thực sự khiến tôi nhớ mãi về thầy lại không phải những điều này, mà là câu nói "Thầy không biết phải làm sao nữa rồi" và động tác cúi đầu chống trán đó. Động tác đó đã cho tôi nhìn thấy thầy, không phải nhìn thấy vị giáo viên đó, mà là nhìn thấy con người đó.
Bây giờ thỉnh thoảng tôi vẫn nhớ lại chuyện đó, đặc biệt là vào những lúc bản thân cũng lâm vào bế tắc không còn đường lui. Không biết phải làm sao, hóa ra đây không phải là trạng thái chỉ riêng tôi mới có. Thầy Vương có, bố tôi có, có lẽ tất cả mọi người đều có, chỉ là mức độ che giấu của mỗi người khác nhau, thời điểm khác nhau, có bị người khác nhìn thấy hay không mà thôi. Nhận thức ấy mang đến cho tôi một sự an ủi rất kỳ lạ. Không phải vì thấy người khác cũng khó khăn nên tôi cảm thấy dễ chịu hơn. Mà là vì tôi nhận ra, không biết phải làm sao thực ra là một trạng thái vô cùng bình thường của con người. Nó không có nghĩa là bạn đã thất bại, cũng không có nghĩa là bạn chưa đủ tốt. Nó chỉ có nghĩa là bạn đã đi đến một nơi mà mình chưa từng đi qua, và vẫn chưa nghĩ ra bước tiếp theo phải đi như thế nào.
Thầy Vương sau đó đã nghĩ thông suốt. Sau kỳ thi tháng đó, thầy đã điều chỉnh lại kế hoạch ôn tập, rà soát lại từng chuyên đề một. Năm chúng tôi thi đại học, thành tích môn Toán của lớp tôi là tốt nhất toàn khối. Nhưng tôi nghĩ điều quan trọng nhất thầy trao cho tôi không phải là thành tích thi đại học ấy, mà là tiết học đó, câu nói đó, động tác ngồi xuống cúi đầu ấy. Nó nói với tôi rằng, một người có thể không biết phải làm sao, rồi sau đó nghĩ cho thông suốt, rồi sau đó lại tiếp tục bước tiếp. Trình tự ấy, sau này tôi đã áp dụng rất nhiều lần.
Nguồn:
