https://www.facebook.com/1039971335863626/

Trà My - Dạo bước văn chương, Yên Hoà, cầu giấy (2026)

10/04/2026

✨“KÉP TƯ BỀN” – NGUYỄN CÔNG HOAN
SỐ PHẬN CỦA NGƯỜI TÀI TRONG XÃ HỘI ĐỒNG TIỀN ✨

✨Nguyễn Công Hoan là một trong những những nhà văn hàng đầu của trào lưu văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930 – 1945 và là người cầm bút có sức ảnh hưởng lớn, đặt nền móng cho nền văn học việt Nam hiện đại phát triển. Xuyên suốt quá trình cầm bút, sáng tác của ông từng được công nhận là những tác phẩm “có giá trị như bộ bách khoa toàn thư sống động về một xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc.” (Nguyễn Công Hoan, về tác gia và tác phẩm. NXB Giáo dục). Ông sáng tác cả truyện ngắn lẫn truyện dài nhưng người ta nhớ đến ông trước hết là một bậc thầy của truyện ngắn trào phùng. Tiếng cười trào phúng trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan là những tiếng cười được bật lên nhằm tô đậm sự mâu thuẫn, xung đột giữa kẻ giàu – người nghèo để từ đó phơi bày, lật tẩy những mặt trái, bất công của xã hội đương thời. “Kép Tư Bền” là truyện ngắn được phôi sinh từ những tư tưởng như thế và tác phẩm đã gây được tiếng vang lớn, đồng thời góp phần khẳng định cho vị trí mở đường của trào lưu văn học hiện thực phê phán của Nguyễn Công Hoan.

✨Truyện xoay quanh cuộc đời của kép Tư Bền – một nghệ sĩ hát bội kiêm diễn viên hài sân khấu lúc bấy giờ. Là một người có tài khôi hài nên chẳng mấy chốc, anh đã trở thành một diễn viên nổi tiếng đến mức “lắm lúc ra sân khấu, chẳng cần nói một câu khôi hài nào, nhưng chỉ nhìn một cách điệu bộ cỏn con của anh ta, các khán quan cũng đủ phải ôm bụng mà cười, vỗ tay đôm đốp”. Với lối sống phóng khoáng, tính tình thì ưa tự do cho nên anh không tự gắn mình với một rạp nào, để rồi khi người xem đọc báo thấy tên kép Tư Bền thì tất cả ai nấy đều nô nức kéo nhau đi xem. Chính vì vậy mà rạp nào có anh biểu diễn cũng đều đông khách. Thế nhưng, cha của anh bị ốm đã hơn một tháng nay cho nên anh lúc nào cũng “rầu gan nát ruột, chẳng thiết đến sự làm ăn”. Tuy không quản ngại tiền thuốc thang cho cha vì bản thân anh có khoảng tiền nhỏ để dành nhờ vai kép thế nhưng khi bệnh tình ông lão cứ kéo dài, dẫn đến “số tiền để dành của một vai kép dần dần cũng đi bài tẩu mã, đến nỗi anh phải đi vay trước của các ông chủ rạp hét ít nhiều.” Một ngày nọ, chủ rạp hát đến nhà và buộc kép Tư Bền phải trả tiền nếu không sẽ đưa cậu ra toà. Trước lời nói khi thì doạ nạt, “bĩu môi”; khi lại “ngọt ngào” để dỗ dành kép Tư Bền, cuối cùng thì, kép Tư Bền đành nhận lời và nhờ người ở nhà coi sóc cha trong lúc anh diễn. Trên sân khấu, trái ngược với sự phấn khích của đám đông phía dưới, không ai nhận ra trong mắt anh là sự lo lắng, bồn chồn cho người cha đang trong tình huống nguy kịch tại nhà. Suốt vở kịch, anh cố gắng diễn nét gây cười để làm hài lòng chủ rạp hát và đáp ứng tiếng reo hò của đám đông. Tác phẩm khép lại bằng trong tiếng reo hò của đám đông khi màn kịch hạ màn và đồng thời là cái chết của cha anh tại nhà.

✨Giống như Hải Triều từng khẳng định “Kép Tư Bền có thể nói rằng đã mở một kỉ nguyên mới cho cái tư triều văn nghệ tả thiệt và xã hội ở nước ta.” Được viết vào năm 1933, khi luồng văn hoá phương Tây với nghề hát bội, diễn kịch đã đi vào đời sống và ngày càng trở nên phổ biến hơn nhằm phục vụ nhu cầu giải trí con người, thế nhưng, đằng sau những tiếng cười, ánh hào quang nơi sân khấu lại chính là sự đau khổ của một con người bất lực trước hoàn cảnh. Xã hội qua trang văn của Nguyễn Công Hoan là một xã hội nhiễu nhương khi tiếng cười, sự mua vui trong những vở diễn còn quan trọng hơn mạng sống của một con người ngoài đời thực.

✨Truyện đã dựng nên được những tình huống oái oăm, dở cười dở khóc, qua đó làm nổi bật sự bi thảm, nỗi đắng cay, chua chát của những người nghèo trong xã hội đồng tiền. Nhân vật kép Tư Bền được đặt trong mâu thuẫn trào phúng giữa hoàn cảnh đáng khóc – tình thế buộc phải cười với thủ pháp phóng đại qua từng màn kịch, vở diễn.. tất cả nhấn mạnh sự trớ trêu trong cuộc sống của những người tài trong xã hội xưa. Trên sân khấu, Tư Bền là một người nghệ sĩ được yêu quý, sẵn sàng gạt bỏ tình riêng để phục vụ cho vở diễn, là một người có trách nhiệm trong công việc; còn đối với gia đình, anh là hiện thân của tấm lòng hiếu thảo, là một người con yêu thương cha hết mực. Thế nhưng, với sự trớ trêu của cuộc sống, khi bị dồn vào đường cùng, đứng trước sự túng thiếu và nghèo khổ dường như hai phẩm chất trên đã được đặt lên trong sự đối sánh, mâu thuẫn.

✨Số phận của nhân vật kép Tư Bền không chỉ là số phận riêng của một cá thể con người nhất định mà nó dường như là hoàn cảnh chung cho số phận của những người tài, những người trí thức đương thời. Điều này được thể hiện rõ trong các sáng tác của Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố…

28/03/2026

NHÂN VẬT PHI LÍ TRONG TRUYỆN NGẮN “HOÁ THÂN” CỦA NHÀ VĂN FRANZ KAFKA

*** TÓM TẮT TÁC PHẨM “HOÁ THÂN” – FRANZ KAFKA ***

Truyện ngắn “Hoá thân” được xem là kiệt tác trong sự nghiệp Kafka. Nhân vật chính của tác phẩm là Gregor Samsa, một thanh niên làm nghề tiếp thị tại một hãng vải. Hàng ngày anh bắt chuyến tàu đi làm từ 5 giờ sáng và tối mới trở về nhà. Anh nhẫn nại và chăm chỉ làm công việc này dù có vất vả và phải chịu đựng lão quản lý hống hách, khó chịu. Gregor Samsa có ước nguyện là cố kiếm thật nhiều tiền để chăm sóc bố mẹ và cho cô em gái Grete vào nhạc viện. Nhưng sáng nọ, sau một giấc mơ khủng khiếp, anh nằm trên giường và nhận thấy mình đã biến thành một con bọ khổng lồ. Sự biến đổi vô lí và kì dị này như một cú hích đầu tiên gây ra một chuỗi “Domino” những vấn đề phía sau. Bố mẹ anh lo lắng anh sẽ muộn giờ làm, lão quản lý thì tìm đến tận nhà vì nghi ngờ Gregor Samsa giả vờ ốm. Trông thấy hình thù côn trùng của anh, lão quản lý kinh hãi bỏ chạy, mẹ anh suýt chết ngất, còn bố anh bình tĩnh hơn đã xua anh lại phòng và đóng cửa lại. Từ đó, Gregor Samsa sống một cuộc đời khác trong lốt côn trùng. Anh nghe cha mẹ bàn nhau về số tiền tiết kiệm, bố anh sẽ xin làm bảo vệ, còn Grete cũng đi làm thêm để tự kiếm sống... anh ao ước khỏe mạnh lại để giúp đỡ gia đình. Cô em gái Grete đảm nhiệm chăm sóc Gregor Samsa, nhưng cô cũng dần xa lánh anh vì sợ hãi và bận rộn mưu sinh. Bố mẹ anh cho ba khách thuê trọ tại nhà, nhưng họ đã nhìn thấy Gregor Samsa. Họ hoảng sợ và tuyên bố sẽ không trả tiền ba tháng trọ vì trong nhà chứa chấp một con quái vật kinh dị. Bố anh trong lúc xua đuổi con mình trở lại phòng đã ném quả táo vào lưng anh. Quả táo ghim vào lưng con bọ, gây ra những vết loét và dẫn đến cái chết của Gregor Samsa. Mọi người không đoái hoài gì đến cái chết của anh, bỏ mặc cho mụ giúp việc vứt cái xác con bọ lên xe rác. Như vậy, khi không còn có ích, Gregor Samsa nhanh chóng bị mọi người lãng quên.

*** ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÂN VẬT PHI LÍ TRONG TRUYỆN NGẮN “HOÁ THÂN” CỦA NHÀ VĂN FRANZ KAFKA ***
1. Nhân vật bị tha hoá, phi cá tính
Theo Từ điển Tiếng Việt (Trung tâm từ điển hộc, NXB Đà Nẵng, 2000) do Hoàng Phê chủ biển định nghĩa: “tha hoá (con người) là biến chất thành xấu đi; biến thành cái khác đối nghịch lại”.
Theo cuốn Từ điển Từ và Ngữ Việt Nam (NXB TP.HCM năm 2000), Nguyễn Lân định nghĩa: “tha hoá: (tha là khác, hoá là biến thành) biến chất đi thành ra xấu.”
Giáo trình Văn học phương Tây định nghĩa: “tha hoá là một vấn đề trừu tượng thường được dùng để chỉ sự băng hoại đạo đức, lối sống, cách nghĩ của con người trước cuộc đời.”
Như vậy, tha hoá là sự suy thoái, đánh mất đi giá trị, bản chất thông thường vốn có của mình, biến mình thành kẻ khác, có thể mang tính chất tiêu cực hơn.

Nguyên nhân dẫn đến sự tha hoá rất đa dạng, nó có thể xuất hiện ở mọi tầng lớp, mọi con người. Trong tác phẩm Biến dạng, Kafka đã xây dựng nhân vật tha hoá một cách sâu sắc qua hình tượng nhân vật Gregor Samsa. Cụ thể, nhân vật Gregor Samsa bị tha hoá trên hai phương diện chính: tha hoá về ngoại hình, giọng nói và tha hoá về tâm lí, tính cách, hành động.
Một là, tha hoá về ngoại hình, giọng nói. Không giống với những nhà văn khác, nhân vật trong Hoá thân của Kafka không được ông giới thiệu cụ thể về tiểu sử và sự biến đổi quái dị về ngoại hình của nhân vật cũng không được Kafka giải thích nguyên nhân mà nó được kể một cách vắn tắt ngay từ đầu tác phẩm. Đó là một vẻ bề ngoài khi Gregor Samsa trong một buổi sáng tỉnh dậy đã phát hiện ra mình bị biến thành một con bọ khổng lồ: “Một sáng tỉnh giấc băn khoăn, Gregor Samsa nằm trên trường thấy mình biến thành một con côn trùng khổng lồ. Lưng anh rắn như thể được bọc kín bằng giáp sắt, anh nằm ngửa dợm nhấc đầu lên và nhìn thấy bụng mình khum tròn, nâu bóng, phân chia làm nhiều đốt cong cứng đờ; tấm chăn bông đắp trên bụng đã bị xô lệch, gần tuột hẳn. Chân anh to nhiều ra, mảnh khảnh đến thảm hại so với phần còn lại của thân hình to đùng, vung vẩy bất lực trước mắt anh.” Bằng điểm nhìn bên ngoài, Kafka đã tái hiện một cách rõ nét Gregor Samsa đã không còn giữ dáng vẻ của nhân hình. Dù không trực tiếp gọi tên loài bọ nhưng chỉ với vài nét chấm phá bằng các chi tiết miêu tả “lưng”, “bụng”, “chân” cùng các tính từ “nâu bóng, cứng đờ, mảnh khảnh, to đùng... Kafka đã phần nào tái hiện lại hình ảnh của một Gregor kì quái, thân thể của anh hiện giờ như một sinh vật kì lạ. Thế là, từ một chàng thanh niên khoẻ mạnh đầy đủ tứ chi, Gregor trở thành một người đội lốt vật.
Điều phi lí đầu tiên có thể nhận thấy ở Gregor Samsa có lẽ là phản ứng của anh khi biết bản thân mình bị biến thành con bọ. Trước biến đổi lớn của thân thể, hầu hết ta sẽ tỏ ra sợ hãi với sự thay đổi đột ngột và thông thường ta sẽ muốn nhanh chóng muốn tìm cách giải quyết nó, nhưng Gregor thì không như vậy. Trong Biến dạng, Gregor Samsa dù bị biến thành bọ nhưng vẫn cố hết sức vùng dậy để đi làm. Từng giờ, từng phút trôi qua và Gregor Samsa nằm bất lực trong phòng, khi những tiếng còi của chuyến tàu vang lên bên ngoài cũng là khoảng khắc khiến anh thêm áp lực. Tất cả những điều anh lo lắng không phải ở bản thân bị biến thành con bọ mà anh chỉ lo mình sẽ bị muộn giờ, bị sếp mắng và sẽ bị trừ lương. Hơn ai hết anh lại càng nhận thức rõ về trách nhiệm trụ cột trong gia đình của mình, điều đó khiến cho sợ trong anh ngày một lớn dần. Thế nên ngay cả khi còn đang bị biến thành bọ anh cũng không hoài tâm đến việc làm sao để quay lại dáng vẻ con người, mà điều anh quan tâm chỉ lo bản thân mình sẽ không thể đi làm chăm lo cho gia đình. Đây chính là suy nghĩ mang tính phi logic, trái lại với suy nghĩ tự nhiên của con người và Lê Huy Bắc đã từng gọi đó là “thế giới tạp chủng”, con người như thể những con rối bị giật dây, có những suy nghĩ và hành động phi lí nhưng không thể nào dừng lại được.

Để nhấn mạnh hơn việc bị tha hoá về ngoại hình, Kafka đã xây dựng dáng vẻ nhân vật gã quản lí sau khi đối thoại với Gregor Samsa. Dù bị biến dạng về mặt hình thể nhưng trước sự hối thúc của ông quản lí, Gregor Samsa vẫn mải miết, cuốn theo suy nghĩ về công việc: làm thế nào có thể mở được cánh cửa và giải thích cho ngài quản lí hiểu được tình trạng của anh hiện tại? Trước giọng nói thều thào và đối diện với hình dạng của Gregor Samsa, gã quản lí đã bị doạ sợ: “Lão ta chẳng hề đứng yên lấy một phút mà cứ len lén nhích dần từng tí ra cửa, mắt vẫn dán chặt vào Gregor như đang tuân theo một mệnh lệnh bí mật nào đó bắt lão phải rời phòng. Lão tới hành lang và nhảy bước cuối cùng ra khỏi phòng khách đột ngột...” Thay vì thể hiện sự quan tâm, đồng cảm với Gregor Samsa ông quản lí lại “len lén nhích dần”, “nhảy bước cuối cùng”, vội vã chạy ra khỏi nhà. Điều này dẫn tới đến tình cảnh bất lực và mặc cảm của anh, làm nổi bật sự tha hóa và cách mà xã hội đối xử với những người không còn phù hợp với tiêu chuẩn của họ...

(CÒN TIẾP)

16/03/2026

𝐍𝐆𝐔𝐘𝐄̂̃𝐍 𝐇𝐔𝐘 𝐓𝐇𝐈𝐄̣̂𝐏 𝐕𝐎̛́𝐈 “𝐇𝐔𝐘𝐄̂̀𝐍 𝐓𝐇𝐎𝐀̣𝐈 𝐏𝐇𝐎̂́ 𝐏𝐇𝐔̛𝐎̛̀𝐍𝐆” – 𝐌𝐎̣̂𝐓 𝐇𝐔𝐘𝐄̂̀𝐍 𝐓𝐇𝐎𝐀̣𝐈 𝐕𝐄̂̀ 𝐓𝐔̛ 𝐓𝐔̛𝐎̛̉𝐍𝐆 𝐂𝐎𝐍 𝐍𝐆𝐔̛𝐎̛̀𝐈 𝐕𝐀̀ 𝐋𝐎̀𝐍𝐆 𝐓𝐇𝐀𝐌

Thanh Thảo qua hình tượng khối vuông ru bích từng nhận xét: “Người ta nhìn trái đất từ nhiều hướng và trái đất chưa bao giờ được khám phá hết. Người ta đã thăm dò con người bằng vô số cách mà con người vẫn là một bí mật… Nếu các thế kỉ trước, người ta chủ yếu tái hiện, đánh giá con người theo các biểu hiện tư tưởng đạo đức của nó thì ngày nay văn học đã mở rộng tư duy sang các bình diện của tồn tại con người như thời gian, môi trường và cả năng lực ý thức của nó trước thế giới.” Nói như vậy để thấy rằng, khi cuộc sống dần thay đổi, văn học lúc này cũng cần phải đổi thay.

Từ nửa sau thập kỉ 80 của thế kỉ XX, nền văn học Việt Nam đã có sự cách tân mạnh mẽ với sự xuất hiện của các hiện tượng văn học độc đáo. Trong đó phải kể đến cây bút Nguyễn Huy Thiệp với quan niệm về con người trong các sáng tác. Đọc những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, ta thấy ở đó là những lớp người gân guốc, là sự pha trộn giữa tốt – xấu, thật – giả lẫn lộn, đen – trắng đan xen. Đó là những con người với những biến động nội tâm, tâm lí bất ổn. Tiêu biểu trong đó là tác phẩm “Huyền thoại phố phường”.

“Huyền thoại phố phường” được ra đời vào năm 1985. Lúc này cơ chế Việt Nam đã có sự thay đổi mạnh mẽ. Không còn chế độ bao cấp, cuộc sống con người được tự do. Con người lúc này là những người lao động kiếm tiền để trang trải cuộc sống. Trong họ có những ước mơ, khát vọng được ở lại thành phố để dựng xây một cuộc sống mới. Được tự do làm giàu nhưng con người cũng dễ bị vòng xoáy của lòng tham dục vọng cám dỗ. Lấy hình tượng con người như vậy, Nguyễn Huy Thiệp đã tái hiện thành công nhân vật Hạnh trong tác phẩm “Huyền thoại phố phường” - một hình ảnh của con người thực dụng, vụ lợi đến mức trắng trợn, sẵn sàng làm tất cả vì đồng tiền.

Tác phẩm xoay quanh nhân vật Hạnh. Hạnh được giới thiệu là người có khao khát được ở lại thành phố để làm việc. Tuy bản thân làm nhiều công việc cùng một lúc nhưng cuộc sống của Hạnh đến cuối cùng cũng không có lấy một đồng dư. Sau này, Hạnh trú chân ở một xưởng phim của cậu Phúc. Vì khá thân quen, cậu được mời đến dự tiệc sinh nhật của Thoa (cháu của Phúc). Tại bữa tiệc xa hoa mà lộng lẫy, Hạnh đã thật sự bị choáng ngợp bởi sự giàu có, phong cách, lối sống xa xỉ nơi đây. Để tạo được sự tin tưởng, tín nhiệm của gia đình giàu có, Hạnh đã không quản ngại khó khăn mà một mình “xắn tay áo rồi đưa tay mò dọc theo cái rãnh đầy bùn, lõng bõng nước bẩn, thậm chí còn có cả cục phân người” để tìm lấy chiếc nhẫn của cô Thoa đánh rơi. Hình ảnh “cái rãnh đầy bùn, lõng bõng nước bẩn” phía trên dường như là phép ẩn dụ cho xã hội lúc bấy giờ - một thời kì tuy đã có sự đổi thay nhưng hãy còn tồng đọng những éo le, ngang trái. Cũng chính trong khoảnh khắc cầm chiếc nhẫn trên tay, đây là lần đầu tiên Hạnh biết cảm giác cẩm một chỉ vàng là thế nào, cảm giác về quyền lực và giàu có đã khiến anh ta si mê.

Đỉnh điểm của lòng tham phải kể đến sự việc Hạnh tráo tấm vé số của mình cho Thoa với khát vọng được đổi đời bằng những hành động bỉ ổi. Sau bữa tiệc, Hạnh cùng với Thoa – mỗi người được cậu Phúc tặng cho một tờ vé số. Nhưng hay tin gia đình bà Thiều sẽ đem tấm vé số của cô Thoa “đi xin lộc”. Nghĩ đến việc “bà Thiều đã đưa chiếc vé đi lễ gần một chục chùa, cuối cùng chiếc vé cùng cả bọc tiền âm phủ được đặt lên tay tượng thần đồng đen trong đền Trấn Vũ..” khiến Hạnh có niềm tin mù quáng đi kèm nỗi sợ hãi vô hình:“Chiếc vé ấy trúng mất thôi”. Đến cuối cùng, một tia chớp loé lên trong suy nghĩ Hạnh “Nếu ta đánh tráo chiếc vé xổ số bất hạnh của ta với chiếc vé kia thì sẽ thế nào?”. Nghĩ là làm, ngay sáng hôm sau Hạnh đã đén nhà bà Thiều và tiến hành hành động đánh tráo tấm vé số bằng những thủ đoạn vô đạo đức (từ việc sẵn sàng trở thành “tình nhân” để quyến rũ bà Thiều đến thái độ mất bình tĩnh, gào lên đòi tấm vé…) . Thế nhưng, khi đã tráo đổi tấm vé số, Hạnh bàng hoàng nhận ra tấm vé bị đánh tráo không trúng giải độc đắc, điều này khiến anh ta phát điên phải vào viện tâm thần.

Đặt nhân vật trong bối cảnh những năm thế kỉ XX với tầng lớp thanh nhiên – những con người có thể thay đổi trật tự xã hội nhưng đồng thời cũng khiến xã hội đi xuống; Nguyễn Huy Thiệp đã vẽ nên một bức tranh xã hội đương thời. Ở đó, sự thay đổi về một cuộc sống chỉ là tham vọng. Tác phẩm đã nhấn mạnh tới nhân vật Hạnh – tầng lớp thanh niên Việt Nam mong muốn thay đổi cuộc đời, thay đổi trật tự. Ấy đơn thuần chỉ là nhân vật với mong muốn có một cuộc sống đáng sống, đáng ước mơ nhưng cuối cùng lại không tạo dựng thành công khi bản thân chưa có đủ sự kiên trì và không có thời cơ để vươn lên. Đó chính là “huyền thoại” mà Nguyễn Huy Thiệp muốn nói tới, một thế giới mà từ một đến nhiều chàng Hạnh – gọi là thế kỉ có sự thay đổi.

“Với Nguyễn Việt Hà thì, “Muốn biết rõ về ai nên nhúng người ấy vào tiền. Cái thứ dung dịch siêu thượng này làm trôi tất cả những màu mè bọc ngoài. Đạo mạo trở nên hau háu lỗ mãng. Dịu dàng trở nên chua ngoa cướp giật” (Cơ hội của Chúa - Nguyễn Việt Hà). Như Mạnh Tử đã từng viết, “hằng sản” là điều kiện để “hằng tâm”. Những kẻ thiếu thốn, quẫn bách, nóng vội, từng phút từng giây đều nghĩ đến tiền bạc như Hạnh trong Huyền thoại phố phường ắt rất khó giữ được phẩm hạnh lành mạnh, lương thiện.” – Nguyễn Văn Thuấn –

Address

Yên Hoà
Cầu Giấy

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Trà My - Dạo bước văn chương posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Trà My - Dạo bước văn chương

10/04/2026

28/03/2026

16/03/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request