06/12/2024
[Bài viết tham khảo]
✏️ Tố Hữu đã từng tâm sự như thế này: “Văn học thực chất là cuộc đời, văn học sẽ không là gì cả nếu không vì cuộc đời mà có. Cuộc đời là nơi đi tới, cũng là nơi xuất phát của văn học”. Thật vậy, với vòng xoay chyển không ngừng của cuộc đời, văn học xuất hiện như bông hoa hướng dương mọc nơi đất đầy dinh dưỡng. Cuộc đời bổ sung cho văn học những gì chưa có, song văn học lại đi khai thác cuộc đời. Cả hai có tác động qua lại lẫn nhau tạo nên những tác phẩm hảo hạng mang thiên hướng hiện thực. Khi nói đến những sản phẩm của văn học không thể không nói đến tiểu thuyết, nhưng khi nói đến tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng lại nói: “Các ông muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết, tôi và các nhà văn cùng chí hướng với tôi muốn tiểu thuyết phải là sự thực ở đời”. Ông không muốn tiểu thuyết chỉ đứng thụ động một chỗ mà ông muốn nó phải là cái nôi chứa đựng hiện thực đời sống. Nhà văn Nga cũng nói: “Cuộc sống được miêu tả tong văn xuôi không chứa đựng chất thơ sẽ trở nên thô thiển, một thứ chủ nghĩa tự nhiên, không thúc giục, không dẫn dắt ta đi đâu cả”. Cả hai nhận định đều yêu cầu các nhà văn phải sáng tạo ra những thứ khí giới thanh cao mang thiên hướng hiện thực.
Ta dễ nhận thấy ở nhóm Tự Lực Văn Đoàn khi viết tiểu thuyết gọ thường xa rời hiện thực đời sống, chính bởi lẽ đó, Vũ Trọng Phụng luôn khắc khoải khát vọng nó phải tả thực đời sống. “Tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết” tức những tác phẩm chỉ mang tính chất ảo ảnh, phi thực tế, chỉ là những mơ ước, mộng tưởng của nhà văn, thông qua lăng kính chủ quan của họ. Có rất nhiều loại tiểu thuyết nhưng phát triển và độc đáo hơn cả là “tiểu thuyết là sự thực ở đời” chính là những tác phẩm bám sát vào cuộc đời, đi sâu vào đời sống, phản ánh hiện thực khách quan của cuộc đời. Trong nhận thức của Vũ Trọng Phụng văn học và cuộc đời cần có sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau, nếu xem chúng là những cây đại thụ thì hiện thực đời sống sẽ là gốc rễ, còn những tác phẩm được kết tinh từ đời sống sẽlaf những tán lá xanh mướt. Qua đó, Vũ Trọng Phụng và nhà văn Nga đã đặt ra mối quan hệ chặt chẽ giữa văn học và cuộc đời. Văn học phải bám rễ vào đời sống thì mới có thể tồn tại và bền vững được.
Khép lại với Vũ Trọng Phụng hãy cùng đi sâu vào nhận định của nhà văn người Nga, một tác phẩm hay phải chứ đựng yếu tố trữ tình, trong đó có chất thơ. “Chất thơ” là chất trữ tình, lãng mạn, giàu mạch cảm xúc, trí tưởng tượng bay bổng, thơ mộng, hay hiểu theo cách khác là phải gắn với cái đẹp – những tình cảm thật đưpj đẽ hướng con người tới con đường trải đầy hoa hồng, với sự thẩm mĩ, hoàn thiện, đôi khi nó còn phai vượt lên hiện thực cằn cõi. Một tác phẩm hay sẽ là khi nó vừa tả thực đời sống, vừa mang trong mình chất thơ. Bởi một tác phẩm hay, giàu chất thơ sẽ thúc giục những tâm hồn, làm rung động, khao khát tính nhân văn trong trong con người, làm bộc lộ cảm xúc thực sự khi cảm thụ, nhận định trên hướng con người ta đến với sự hoàn hảo tuyệt đối, đó là không chỉ bám sát vào hiện thực cuộc sống mà còn phải tả thực những cái cần có và nên có.
Cả hai ý kiến bổ sung cho nhau như hai mũi tên ngược chiều tương tác qua lại lẫn nhau. Một tác phẩm giá trị cũng vậy vừa phải là tấm gương phản ánh đầy đủ cuộc sống thực tại vừa phải giàu chất thơ thì mới có thể truyền tải tới người đọc dễ dàng hơn, chính vì con người ta ai cũng yêu thích sự nhân văn cao đẹp. Để tạo nên những kiệt tác như thế, người nghệ sỉ phải đứng trong đời để đón lấy tiếng vang động của cuộc đời để vừa phát huy tài năng , trí tưởng tượng, sức sáng tạo của con người vào tác phẩm để bồi đắp nhân văn, hướng con người tới cái Chân – Thiện – Mĩ ở đời. Dù người nghệ sĩ có viết cái gì đi chăng nữa thì mục đích cuối cùng là hướng con người tới niềm tin, “một tình yêu bát ngát vào cuộc sống”
“Cuộc đời là nơi xuất phát cũng là nơi đi tới của văn học”. Văn học bắt nguồn từ chính đời sống con người rồi quay trở lại phục vụ con người chứ văn học không chỉ là sản phẩm hoàn hảo của trí tưởng tượng, nếu không bám sát vào thực tế, nhà văn đang đánh lừa chính bản thân mình và độc giả, không thể để hiện thực một nơi còn “tiểu thuyết cứ mãi là tiểu thuyết”. Người nghệ sĩ không nên quay lưng với những vấn đề bức bách, nhức nhối trong xã hội mà chạy theo những thứ xa vời, huyền ảo, những giấc mơ chỉ là giấc mơ. Tuy nhiên, bám sát vào thực tế không có nghĩa là tả thực một cách khô khan, văn học phải là một ngọn đuốc được duy trì và thắp sáng thông qua lăng kính chủ quan của người cầm bút, đồng thời phải phóng đại lên để “thực hơn cả đờ thực”.Qua đó, văn học vừa ta tới cái nhìn khách quan và sâu sắc hơn về hiện thực, vừa đưa ta tới một chân trời tươi đẹp hơn, một thế giới cần có và nên có với mỗi người. Nếu văn học miêu tả một cách quá trần trụi, nhận xét quá rõ ràng về đời sống thực tại sẽ làm cho niềm tin vào cuộc sống, lòng yêu sống của con người bị “chết”.
Quan trọng hơn nữa để tạo ra chất “thơ” trong tác phẩm, nhà văn phải hướng lăng kính chủ quan của mình tới cái đẹp, đó có thể là vẻ đẹp của thiên nhiên thuần khiết hay của một người giàu sức sống, giảu lòng vị tha, giàu lòng khao khát và nhiều khát khao, luôn hi vọng về một cuộc đời hoàn hảo hơn. Một tác phẩm văn học, đặc biệt hơn là văn xuôi giảu chất thơ sẽ “thuc gọi” và “dẫn dắt độc giả tới những xúc cảm mới, làm tính rung cảm trong con người trỗi dậy, khơi gợi tình cảm nhân văn, thắp lên niềm tin vào những giá trị tốt đẹp của cuộc sống và con người. “Chất thơ”phải được khai thác ở cả mặt nội dung và nghệ thuật.Về nội dung nó mang đậm chất trữ tình, lãng mạn, khơi gợi được xúc cảm thẩm mĩ của đời, tô đậm vẻ nhân văn của người, hướng con người tới những thứ tốt đẹp. Về nghệ thuật nó mài dũa hàng ngày, làm bộc lộ được tâm trạng của những mảnh đời, số phận đang hay hay chỉ tồn tại trong xã hội thông qua cảm xúc của họ.
Chúng ta gặp một Chi Phèo tuy chỉ là cái tên nhưng dưới ngòi bút của Nam Cao, hắn như mộtcon quỷ dữ bị cự tuyệt quyền làm người nhưng vẫn muốn được hoàn lương, tuy thực tại xã hội lúc bấy giờ không còn xem hắn là con người nữa. Xã hội lúc bấy giờ chỉ nhìn vào bộ dạng hiện tại của Chí mà quyên đi rằng trước khi trở thành “con quỷ dữ” của làng Vũ Đại, Chí chũng là một công dân lương thiện, có những ước mơ bình thường như bao người khác. Nhưng số phận thật nghiệt ngã thay, sinh ra đã bị bỏ rơi ở lò gạch cũ mà giờ đây chỉ vì sự ghen tuông vu vơ của Bá Kiến mà Chí bị bỏ tù. Cũng chính trong cái nhà tù thực dân ấy đã đào tạo ra Chí của hiện tại, người không ra người. Qua đó Nam Cao đã phản ánh,lên án sâu sắc xá hội tàn bạo, chà đạp lên nhân phẩm của con người, đồng thời thể hiện được tình yêu sâu sắc và niềm tin vào bản chất của con người một cách rất “thơ”. Thể hiện ở chỗ khi Chí nhận bát cháo hành từ tay Thị Nở, lúc này Chí dường như đã tìm được bản chất “người” của chính mình và muốn “được làm hòa với mọi người...được làm người lương thiện”. Hay nhân vật anh cu Tràng với gia đinh nhỏ bé của mình, trong nạn đói ấy người ta chỉ nghĩ đến cái chết mà anh lại lấy vợ trong lúc cơm còn chẳng có mà ăn “ốc không mang nổi mình ốc lại còn đèo bòng” nhưng gia đình họ vẫn vượt qua quãng thời gian khó khăn ấy. Kim Lân đã thật “đời” khi tả thực một cách rất “thơ” đời sống và xã hội, nhân phẩm con người chỉ bằng “bốn bát bánh đúc”.
Qua đó ta có thê thấy hai nhận định trên thật đúng đắn, cuộc đời và văn học phải có sự tươmg hỗ lẫn nhau mới có thể tồn tại song hành. Để các tác phẩm văn học luôn sống mãi cần phải thông qua một người nghệ sĩ vừa có con mắt đa chiều vừa có tấm lòng luôn hướng về cuộc đời. Nếu quá mộng tưởng sẽ trở thành viển vông, che dấu hiện thực đời sống. “Nhà văn phải biết khơi lên ở con người niềm trắc ẩn, ý thức phản kháng cái ác, cái khát vọng khôi phục và bảo vệ những cái tốt đẹp”. Phải làm được những điều ấy, như một viên kim cương muốn lấp lánh tỏa sáng thì phải trải qua một quá trình áp suất cực kỳ lớn “áp lực tạo kim cương” các tác phẩm cũng như người nghệ sĩ mới có thể tồn tại cùng thời gian, bất diệt cùng cuộc đời.
H.Đ
———————-
Liên hệ lấy file word:
📪 [email protected]
![[Bài viết tham khảo]✏️ Tố Hữu đã từng tâm sự như thế này: “Văn học thực chất là cuộc đời, văn học sẽ không là gì cả nếu ...](https://img4.schoolandcollegelistings.com/151/613/546950021516130.jpg)
