Andijon shahar 37-maktab

Мавзу: Солиқ муносабатларини тартибга солиш
Ўзбекистон Республикаси худудида солиқ муносабатлари Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодекси ва ушбу кодексда тўғридан-тўғри назарда тутилган бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан тартибга солинади.
Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодекси солиқлар ва йиғимларни белгилаш, жорий этиш ва бекор қилишга, ҳисоблаб чиқариш ҳамда тўлашга доир муносабатларни, шунингдек солиқ мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ муносабатларни тартибга солади.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг солиқ тўғрисидаги қонунчиликда назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
Солиқ Кодексининг 3-моддасига кўра норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки уларнинг қисмлари Кодекс қоидаларига зид қабул қилинган бўлса ҳужжатни қабул қилган орган ёки унинг юқори турувчи органлари бу ҳужжатни бекор қилишга ёки унга ўзгартиришлар киритишга ҳақли, рад этган тақдирда у суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.
Солиқ тўғрисидаги қонунчиликнинг вақт бўйича амал қилиши умумий қоида бўйича солиқ солиш солиқ мажбуриятлари юзага келган пайтда амалда бўлган қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади, шунингдек, солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин юзага келган муносабатларга нисбатан қўлланилади.
Бироқ, солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарликни бекор қиладиган ёки енгиллаштирадиган солиқ тўғрисидаги қонунчиликлар орқага қайтиш кучига эга. Шу билан бирга, солиқлар ва йиғимларни бекор қилишни, солиқлар ва йиғимлар ставкаларни камайтиришни, солиқ тўловчиларнинг мажбуриятларини бекор қилишни ёки уларнинг аҳволини бошқача тарзда енгиллаштиришни назарда тутувчи солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари, агар бу солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларида тўғридан-тўғри назарда тутилган бўлса, орқага қайтиш кучига эга бўлиши мумкин.
Янги солиқлар ва йиғимлар белгиланишини назарда тутувчи солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари эса расман эълон қилинган кундан эътиборан камида уч ой ўтгач амалга киритилади.
Солиқлар ва йиғимлар тушунчасига тўхталадиган бўлсак, солиқ деганда Солиқ кодексида белгиланган, Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджетига ёки давлат мақсадли жамғармасига, яъни бюджет тизимига тўланадиган мажбурий беғараз тўлов тушунилади. Йиғим деганда бюджет тизимига Солиқ кодексида ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган мажбурий тўлов тушунилади, бу йиғимнинг тўланиши уни тўловчи шахсга нисбатан ваколатли орган ёки унинг мансабдор шахси томонидан юридик аҳамиятга эга ҳаракатларни амалга ошириш, шу жумладан унга муайян ҳуқуқларни ёхед рухсат этувчи ҳужжатларни бериш шартларидан бири бўлади.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қуйидаги солиқлар белгиланади: қўшилган қиймат солиғи, акциз солиғи, фойда солиғи, жисмоний шахслардан олинадига даромад солиғи, ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқ, фойдали қазилмаларни қазиб олганлик учун махсус рента солиғи, сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ, мол-мулк солиғи, ер солиғи, ижтимоий солиқ.
Солиқларни солиш принциплар асосида амалга оширилади: солиқ солиш мажбурийлик, аниқлик ва солиқ органларининг солиқ тўловчилар билан ҳамкорлиги, адолатлилик, солиқ тизимининг ягоналиги, ошкоралик ва солиқ тўловчининг ҳақлиги презумпцияси принципларига асосланади.
Солиқ тўғрисидаги қонунчиликда муддатлар мавжуд бўлиб, муддатларни ҳисоблаш тартиби белгиланган. Муддатлар рўй бериши керак бўлган воқеа ёки содир қилиниши керак бўлган ҳаракатни кўрсатган ҳолда календарь сана билан ёки вақтнинг йиллар, чораклар, ойлар ёки кунлар билан ҳисобланадиган ўтиш даври билан аниқланади. Календарь санадан ёки рўй бериши керак бўлган воқеадан кейинги кун солиқ тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган муддатни ҳисоблаш бошланадиган кун деб ҳисобланади. Йиллар билан ҳисобланадиган муддат муддатнинг охирги йилининг тегишли ойи ва кунида тугайди, бунда кетма-кет келадиган ўн икки ойдан иборат ҳар қандай вақт даври йил деб эътироф этилади, бундан календарь йил мустасно. Чораклар билан ҳисобланадиган муддат муддатнинг охирги ойининг тегишлим кунида тугайди, бунда чорак уч календарь ойга тенг ҳисобланади, чораклар ҳисоби эса календарь йил бошидан юритилади. Ойлар билан ҳисобланадиган муддат муддатнинг охирги ойининг тегишли санасида тугайди, агар муддатнинг тамсом бўлиши тегишли сана мавжуд бўлмаган ойга тўғри келса, муддат мазкур ойнинг охирги кунида тугайди. Кунлар билан ҳисобланадиган муддат, агар бу муддат календарь кунлар билан белгиланмаган бўлса, иш кунлари билан ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикасининг солиқ солиш масалаларига оид халқаро шартномаларини ва халқаро солиқ ҳуқуқининг умумий нормаларини қўллаш Солиқ кодексининг 6-моддасида белгиланган тартибда амалга оширилади.
Хулоса қилиб айтганда солиқ муносабатларни тартибга солиш деганда, солиқлар ва йиғимларни белгилаш, жорий этиш ва бекор қилишга, ҳисоблаб чиқариш ҳамда тўлашга доир муносабатлар ҳамда солиқ мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ муносабатлар солиқ қонунчилиги билан тартибга солиниши деб тушунилиши лозим.

Андижон вилоят маъмурий
судининг судьяси Д.Халилов

Коррупция жамият тараққиётига тўсиқ бўлувчи омил.
“.... коррупциянинг ҳар қандай кўринишига муросасиз бўлиш кундалик ҳаёт тарзимизга айланиши шарт.
Бу иллатга қарши курашишга барча давлат органлари, сиёсий партиялар, жамоат ташкилотлари, умуман, ҳар бир фуқаро сафарбар этилиши зарур”. Ш.Мирзиёев
Сўнги йилларда Янги Ўзбекистонда кенг кўламли ўзгаришлар ва ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Мамлакатимизда коррупцияга қарши кураш борасида ҳам изчил чоралар амалиётга татбиқ этилмоқда. Коррупцияга қарши курашиш чоралари самараси ўлароқ халқимизда давлат ва хусусий сектор раҳбарларининг шаффоф ва ахлоқий иш олиб бораётганига ишонч ҳисси ортиб бормоқда. Янги Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди. Коррупция сўзининг ижтимоий кўриниши “ҳокимиятни бузиш, чиритиш орқали сотиб олиш” деган маънони билдиради. Коррупция жамиятда адолатсизлик, тенгсизлик ва аҳолининг норозилигига олиб келади, бу эса барча соҳадаги ислоҳотларнинг натижасига салбий таъсир кўрсатади. Коррупция омилидаги шахс ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этиш мумкин бўлади. Бугунги кунда маиший ва бизнес соҳада ҳамда давлат ҳокимият органлари мансабдор шахслари орасида ўз хизмат вазифаларини бажариш чоғида коррупцияга йўл қўйилиш ҳолатлари ҳали ҳамон кузатилмоқда. Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 3 январда қабул қилинган “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида” ги Қонуни юртимизда коррупцияга қарши курашнинг асосий ҳуқуқий манбаси ҳисобланади. Ушбу Қонунга кўра Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти коррупцияга қарши курашиш бўйича фаолиятни бевосита амалга оширувчи давлат органлари сифатида аниқ белгилаб қўйилди. 2020 йил 29 июндаги “Ўзбекистон Республикасида Коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” ги ПФ-6013-сонли Президент Фармонига биноан Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ташкил этилди. Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасидаги давлат сиёсатини шакллантириш ва амалга ошириш агентликнинг асосий ва устувор вазифаси этиб белгиланди.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон – 2030” стратегияси тўғрисида 2023 йил 11 сентябрда қабул қилинган ПФ-158-сонли фармонига кўра белгиланган мақсадлар қаторида “Коррупциявий омилларни бартараф этиш тизимининг самарадорлигини ошириш, жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш ишларини жадал давом эттириш” ҳам ўрин олган. Ушбу мақсадни амалга оширишда «Transparency International» халқаро ташкилоти томонидан эълон қилинадиган Коррупцияни қабул қилиш индексида камида 50 поғонага кўтарилишга эришиш, 100 фоиз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг «коррупциядан холи қонунчилик» тамойили асосида ишлаб чиқилишини таъминлаш каби вазифалар ўрин олган.
Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил
27 ноябрдаги “Коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш ҳамда давлат органлари ва ташкилотлари фаолияти устидан жамоатчилик назорати тизими самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” ги ПФ-200-сонли Фармони асосида жамиятимиздаги барча соҳаларда коррупцион иллатни бартараф этишга ва унга қарши курашишга қаратилган кескин чора-тадбирлар амалга оширилиши хусусида аниқ режалар белгилаб берилди.
Мухтасар қилиб айтганда, коррупция ҳар қандай давлат ва жамиятнинг сиёсий-иқтисодий ривожланишига жиддий путур етказади, давлатнинг конституциявий асосларини ва қонун устуворлигини заифлаштиради, давлатни ич-ичидан емириб боради, халқни хонавайрон этади. Коррупцияга қарши ҳар биримиз ҳар доим курашишимиз, бу иллатнинг жамиятга, тараққиётга ва хавфсизликка катта таҳдид эканини чуқур англаб етишимиз лозим. Коррупциянинг олдини олиш, унга барҳам беришда фақат давлат ва ҳукуматнинг кучи билангина эришиб бўлмайди. Шунинг учун мазкур иллатга қарши бутун жамият, барча фуқаролар биргаликда курашмоғи даркор. Ҳар қандай жамиятда ривожланиш бўлиши учун энг аввало ушбу жиноятга қарши курашиш ва унинг илдиз отишига тўсқинлик қилиш энг муҳим масалалардан бири бўлиши жоиз десак муболаға бўлмайди.

Андижон вилоят маъмурий
судининг судьяси
Д.А.Халилов

Приветствую новых подписчиков! Добро пожаловать! Мавлюда Мардонова, Гулчехра Шокирова

Ўзбекистон Республикасининг “Жисмоний ва юридик шахсларни мурожаатлари тўғрисида”ги Қонуни мазмун-моҳияти.

Маърузачи: Дилмир Халилов, Андижон вилоят маъмурий судининг судьяси.
Мавзу тайёрланишида “Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунидан фойдаланилган.

Фуқароларнинг мурожаат қилиш ҳуқуқи инсон ҳуқуқлари таъминланишининг муҳим омилларидан бири бўлиб, ушбу масалага миллий қонунчилигимизда мустахкамлаб ўтилган. Жумладан, Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги Конституциясининг 40-моддасида “Ҳар ким бевосита ўзи ва бошқалар билан биргаликда давлат органларига ҳамда ташкилотларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига, мансабдор шахсларга ёки ҳалқ вакилларига аризалар, таклифлар ва шикоятлар билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.
Аризалар, таклифлар ва шикоятлар қонунда белгиланган тартибда ва муддатларда кўриб чиқилиши шарт”лиги белгиланган.
Мамлакатимизда фуқароларнинг мурожаатлари “Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида”ги қонун билан тартибга солинади.
Ушбу қонуннинг мақсади, Давлат органлари ва давлат муассасаларига, шунингдек уларнинг мансабдор шахсларига жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
Ушбу Қонуннинг амал қилиши давлат иштирокидаги ташкилотларга ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига нисбатан ҳам татбиқ этилади.
Фуқароларнинг мурожаатлари билан ишлашни мунтазам равишда такомиллаштириб бориш давлат органларининг, шу жумладан судларнинг ҳам бевосита муҳим вазифаларидан бири ҳисобланади.
Ушбу қонуннинг 24-моддасига кўра, Мурожаатлар уларда қўйилган масалаларни ҳал этиш ўз ваколати доирасига кирадиган давлат органига, ташкилотга ёки уларнинг мансабдор шахсига бевосита ёхуд бўйсунув тартибида юқори турувчи органга берилади.
Жисмоний ва юридик шахслар мурожаатни мустақил равишда беришга, шунингдек бу борадаги ваколатни ўз вакилига беришга ёхуд мурожаатни почта алоқаси воситалари орқали ёки электрон шаклда юборишга ҳақли. Вояга етмаганлар, муомалага лаёқатсиз ва муомала лаёқати чекланган шахсларнинг манфаатларини кўзлаб мурожаатлар уларнинг қонуний вакиллари томонидан қонунчиликда назарда тутилган тартибда берилиши мумкин.
28-моддасида эса мурожаатларни кўриб чиқиш муддатлари белгиланган бўлиб, унга кўра, Ариза ёки шикоят масалани мазмунан ҳал этиши шарт бўлган давлат органига, ташкилотга ёки уларнинг мансабдор шахсига келиб тушган кундан эътиборан ўн беш кун ичида, қўшимча ўрганиш ва (ёки) текшириш, қўшимча ҳужжатларни сўраб олиш талаб этилганда эса, бир ойгача бўлган муддатда кўриб чиқилади.
Ариза ва шикоятларни кўриб чиқиш учун текшириш ўтказиш, қўшимча материалларни сўраб олиш ёхуд бошқа чора-тадбирлар кўриш зарур бўлган ҳолларда, уларни кўриб чиқиш муддатлари тегишли давлат органининг, ташкилотнинг раҳбари томонидан истисно тариқасида узоғи билан бир ойга узайтирилиши мумкин, бу ҳақда мурожаат этувчига хабар қилинади.
Таклиф давлат органига, ташкилотга ёки уларнинг мансабдор шахсига келиб тушган кундан эътиборан бир ойгача бўлган муддатда кўриб чиқилади, қўшимча ўрганишни талаб этадиган таклифлар бундан мустасно бўлиб, бу ҳақда таклифни киритган жисмоний ёки юридик шахсга ўн кунлик муддатда ёзма шаклда хабар қилиниши кўрсатилган.
*Қуйидаги ҳолларда мурожаатлар кўриб чиқилмайди:
-аноним мурожаатлар;
-жисмоний ва юридик шахсларнинг вакиллари орқали берилган мурожаатлар, уларнинг ваколатини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаган тақдирда;
-мазкур Қонунда белгиланган бошқа талабларга мувофиқ бўлмаган мурожаатлар.
Мурожаатлар кўрмай қолдирилганда тегишли хулоса тузилади, у давлат органининг, ташкилотнинг раҳбари ёки уларнинг ваколат берилган мансабдор шахси томонидан тасдиқланади.
Бундан ташқари, “2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг Тараққиёт стратегияси”да белгиланган мақсадлардан бири бўлган 11-мақсади “Халқ билан мулоқотнинг механизмларини такомиллаштириш” деб номланган.
Ушбу мақсадга эътибор қаратадиган бўлсак, Халқ билан очиқ мулоқотнинг механизмларини янада такомиллаштириш, муҳим қарорларни жамоатчилик фикрини инобатга олган ҳолда қабул қилиш амалиётини кенгайтириш.
Давлат органларига келиб тушган мурожаатларни жамловчи марказлашган тизимни яратган ҳолда уларни кўриб чиқиш муддати ва сифати устидан рақамли назорат ўрнатиш, аҳолининг кундалик турмуш тарзига бевосита таъсир қилувчи масалалар бўйича мурожаатлар тезкор ва сифатли кўриб чиқилишини таъминлаш.
“Давлат халққа хизмат кўрсатиши шарт” ғоясини татбиқ этишни назарда тутувчи “Халқпарвар давлат” миллий дастури изчил амалга оширилишини таъминлаш.
Жамоатчилик палатасининг фаолиятини самарали ташкил этиб, унинг фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари билан ҳамкорлигини йўлга қўйиш ва аҳолини қийнаётган муаммоларни ҳал этиш йўлларини белгилаш жараёнига фаол жалб этиш белгилаб қўйилган.
Бундан ташқари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги ПФ-158-сонли “Ўзбекистон — 2030” стратегияси тўғрисидаги фармонининг 1-иловасида “халқ билан мулоқотни янада кенгайтириш орқали аҳоли муаммоларини аниқлаш ва ҳал этиш тизининг самарадорлигини ошириш” белгиланганлиги яққол мисол бўла олади.
Шунингдек, замонавий ахборот-коммуникация воситалари ва технологияларидан фойдаланиб, мурожаатларни киритиш имкониятининг ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланиши ушбу Қонуннинг муҳим жиҳатидир. Умуман олганда, ушбу ҳужжатда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, шунингдек, юридик шахсларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг қўшимча кафолатлари мавжуд. Ушбу Қонун лойиҳасининг қабул қилиниши давлат органлари ва бошқа ташкилотларнинг ушбу соҳадаги ишини сифат жиҳатидан юқори даражага кўтариш имконини беради.