08/25/2026
TẢN MẠN CHUYỆN CHỌN NGHỀ
Học sinh thường hay hỏi mình:
“Cô ơi, ngành nào sau này dễ kiếm việc và có thu nhập tốt?”
Thông thường, các con sẽ bắt đầu bằng việc nhìn vào bản thân: mình thích Business hay Computer Science, thích làm với con người hay dữ liệu, thích sáng tạo hay phân tích.
Cách đó không sai.
Nhưng mình thấy có một bước quan trọng mà nhiều bạn hay bỏ qua, đó là đi nhìn thị trường lao động đang thật sự vận hành như thế nào.
Không phải xem tham khảo một video “Top 10 ngành lương cao”. Mà là thật sự dành thời gian lên LinkedIn, Indeed, trang tuyển dụng của các công ty để tìm hiểu:
- Ngành này có bao nhiêu loại doanh nghiệp tuyển?
- Có những vị trí nào dành cho người mới ra trường?
- Một bộ kỹ năng có thể được dùng ở bao nhiêu ngành khác nhau?
- Nếu công việc đầu tiên không phù hợp, mình còn có thể rẽ sang đâu?
Mình nghĩ đây là phần rất quan trọng của hướng nghiệp, nhưng lại ít được nói đến.
⸻
Trước hết, mình không nghĩ có ngành nào mặc định “tốt hơn” ngành nào. Mỗi ngành nghề, lĩnh vực đều cần một kiểu năng lực, tính cách và tạo ra giá trị riêng.
Điều mình muốn nói ở đây là các con 𝐜𝐡𝐮̛𝐚 𝐭𝐡𝐮̛̣𝐜 𝐬𝐮̛̣ đ𝐢 𝐭𝐢̀𝐦 𝐡𝐢𝐞̂̉𝐮 đ𝐨̣̂ 𝐫𝐨̣̂𝐧𝐠 𝐜𝐮̉𝐚 𝐭𝐡𝐢̣ 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̀𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐡𝐞̂̀ 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩 𝐦𝐚̀ 𝐜𝐚́𝐜 𝐞𝐦 đ𝐚𝐧𝐠 𝐡𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐭𝐨̛́𝐢.
Sự nghiệp không chỉ phụ thuộc vào việc con giỏi đến đâu. Nó còn phụ thuộc vào có bao nhiêu nơi, bao nhiêu công ty đang cần thứ con giỏi.
⸻
Ví dụ, hai sinh viên giỏi ngang nhau. Một bạn theo lĩnh vực mà kỹ năng được dùng ở hàng nghìn doanh nghiệp, từ healthcare đến banking đến tech. Bạn kia theo một lĩnh vực chỉ một nhóm nhỏ tổ chức tuyển. Hai bạn có thể giỏi như nhau, nhưng số lần được thử trải nghiệm và số lần thay đổi ngã rẽ nghề nghiệp sau vài năm sẽ rất khác.
Điều này đặc biệt quan trọng ở những năm đầu — bởi ở tuổi 22, rất ít người biết chính xác mình muốn làm gì đến năm 40.
⸻
Mình thích nhìn sự nghiệp như một mạng lưới, hơn là một đường thẳng.
Khi chọn ngành, nhiều gia đình thường hỏi: “Sau này con sẽ làm nghề gì?”
Mình lại quan tâm thêm một câu: “Từ ngành này, sau 3–5 năm con có thể đi tiếp sang những đâu?”
Ví dụ, một sinh viên có nền tảng tốt về Business Analytics không nhất thiết chỉ trở thành Business Analyst. Con có thể phát triển ở mảng Data, Operations, Product, Marketing Analytics, Supply Chain, Consulting hay nhiều mảng khác tùy cách xây thêm kinh nghiệm.
Giá trị ở đây không nằm ở tên ngành. Nó nằm ở việc bộ kỹ năng đó linh động được hay không.
Nếu một ngày con nhận ra công việc hiện tại không hợp, con có thể sử dụng những kỹ năng con có để phát triển ở những mảng khác.
Theo mình, đây là một lợi thế nghề nghiệp rất lớn.
⸻
Có một khái niệm mình rất thích khi nói chuyện hướng nghiệp với học sinh: “quyền được đổi ý.”
Ở tuổi 17, con có thể rất chắc rằng mình muốn làm một nghề.
Đến 23 tuổi, con có thể nghĩ khác.
Đến 28 tuổi, ưu tiên về thu nhập, gia đình, môi trường sống hay loại công việc mình muốn làm lại có thể thay đổi tiếp.
Một lựa chọn nghề nghiệp tốt vì thế không nhất thiết là lựa chọn khóa con vào một con đường thật sớm.
Đôi khi, nó là lựa chọn cho con đủ nhiều cánh cửa để thay đổi mà không phải làm lại tất cả.
Đó cũng là lý do mình hay nhìn sâu hơn vào kỹ năng thay vì chỉ nhìn tên major.
- Học xong con sẽ biết làm gì?
- Kỹ năng đó chỉ hữu ích trong một ngành hay được sử dụng ở nhiều ngành?
- Nếu một lĩnh vực suy giảm, kỹ năng của con có thể chuyển sang nơi khác không?
𝐍𝐞̂́𝐮 𝐜𝐚̂𝐮 𝐭𝐫𝐚̉ 𝐥𝐨̛̀𝐢 𝐥𝐚̀ 𝐜𝐨́, 𝐜𝐨𝐧 đ𝐚𝐧𝐠 𝐬𝐨̛̉ 𝐡𝐮̛̃𝐮 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐭𝐡𝐮̛́ 𝐫𝐚̂́𝐭 đ𝐚́𝐧𝐠 𝐠𝐢𝐚́: 𝐨𝐩𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥𝐢𝐭𝐲 — 𝐤𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐥𝐮̛̣𝐚 𝐜𝐡𝐨̣𝐧.
⸻
Với du học sinh, bài toán này còn quan trọng hơn.
Các con không chỉ cần một công việc phù hợp.
Các con còn phải tính đến internship, thời gian tích lũy kinh nghiệm, khả năng tuyển dụng sinh viên quốc tế, work authorization và cả việc employer có sẵn sàng đi tiếp với ứng viên quốc tế hay không.
Nếu thị trường chỉ có một vài nơi phù hợp, mỗi lần một cánh cửa đóng lại sẽ tạo áp lực rất lớn.
Nhưng nếu cùng một bộ kỹ năng có thể dùng ở nhiều loại doanh nghiệp, nhiều thành phố và nhiều ngành, con có thêm thời gian để thử, điều chỉnh và tìm ra hướng đi phù hợp hơn.
Theo mình, một lựa chọn tốt thường nằm ở giao điểm của cả ba.
- Sở thích để con muốn đi đường dài.
- Năng lực để con đủ sức cạnh tranh.
- Và thị trường để sự cố gắng của con có đủ nhiều nơi được nhìn thấy và trả giá xứng đáng.
Ella Nguyen | Người xây dựng lộ trình giáo dục toàn cầu
Scholarships that transform lives. Pathways that connect futures.