11/17/2025
Compassion is easy… until it’s about adults. Và đây là lý do executive functioning quan trọng đến vậy.
Hai tuần vừa rồi thực sự rất nặng với mình: hai sự việc nghiêm trọng xảy ra liên tiếp ở giờ ra chơi, progress report đang đến hạn, lịch họp phụ huynh thì dồn dập ngay tuần sau. Đội trợ tá năm nay hoàn toàn mới, mỗi người một mức hiểu Montessori khác nhau, nên mình vừa phải giữ lớp, vừa training, vừa xử lý khủng hoảng.
Trong số đó có Mr. DM — một bạn trẻ có tiềm năng, hiền, muốn làm tốt, nhưng lại rất dễ trượt ở những việc nhỏ nhất, những việc thuộc về “common sense”. Chỉ một khoảnh khắc lơ là trong giờ ra chơi và chuyện đã xảy ra. Một vài việc bị bỏ sót khiến cả team phải chạy nước rút đến phút cuối. Khoảnh khắc ấy mình khựng lại: lòng trắc ẩn dành cho trẻ thì dễ vô cùng, nhưng lòng trắc ẩn dành cho người lớn — nhất là người làm việc cùng — lại khó hơn rất nhiều.
Với trẻ, mình luôn có không gian để kiên nhẫn. Mình hiểu các con còn thiếu kỹ năng, thiếu trải nghiệm, thiếu vùng não trưởng thành để tự điều chỉnh. Nhưng khi người lớn không làm phần việc của họ, một phần trong mình đóng sập lại: sự bực, sự thất vọng, cảm giác phải bảo vệ lớp và bảo vệ team. Lúc nói chuyện, DM bảo: “Tôi đến trường cả thứ 7 để làm việc và tôi thực sự rất muốn làm tốt.” Nghe câu đó, mình vừa thương, vừa mệt, vừa nặng lòng.
Cuối tuần trước, khi ngồi reflect lại mọi thứ, mình mới thấy rõ: DM cũng đang vật lộn với executive functioning — giống hệt những đứa trẻ trong lớp mình. Chỉ khác là, người lớn thì không còn ai hướng dẫn nữa. Đây là điều mình vẫn biết trên lý thuyết, nhưng phải đến lúc đối diện trực tiếp với nó trong công việc, mình mới thực sự cảm được.
Executive functioning không chỉ là câu chuyện của trẻ hay ADHD. Nó chính là nền tảng cho 80% đời sống người lớn: quản lý thời gian, sắp xếp ưu tiên, theo dõi công việc, bắt đầu việc khó, duy trì khi hết hứng, vượt qua stress, xử lý cảm xúc để không phản ứng bộc phát. Chỉ cần một trong những vùng đó yếu đi, công việc, mối quan hệ và cảm xúc của chúng ta bị ảnh hưởng ngay lập tức. Trải nghiệm với DM cho mình thấy một sự thật rất nhân bản: không ai thất bại vì họ không cố gắng; họ thất bại khi não của họ không đủ công cụ để thành công. Adults are just children with bigger bodies — và người lớn cũng có những vùng não chưa mạnh như ai.
Chúng ta kỳ vọng trẻ tự giác, nhớ việc, làm đúng deadline, bình tĩnh khi thất vọng, chịu trách nhiệm khi sai. Nhưng thử nhìn quanh xem: có bao nhiêu người lớn làm được trọn vẹn những điều ấy mỗi ngày? Một giáo viên, một đồng nghiệp, một đối tác, một người bạn đời — và đôi khi là chính bản thân mình. Sự thật là: ai cũng cần được rèn luyện executive functioning suốt đời.
Tuần vừa rồi, mình thay đổi cách làm việc với DM. Thay vì chỉ “nhắc”, mình chia nhỏ nhiệm vụ, tạo checklist, xác định rõ priorities, đưa deadline minh bạch, follow-up có hệ thống và sử dụng ngôn ngữ kỹ năng thay vì phán xét. Và điều bất ngờ là, khi mình thay đổi phương pháp, sự bực bội trong mình giảm đi rõ rệt và mọi thứ bắt đầu chạy trơn tru hơn.
Không có ai lười bẩm sinh. Không có ai vô trách nhiệm bẩm sinh. Chỉ có người có executive functioning mạnh và người đang thiếu kỹ năng, thiếu hướng dẫn, thiếu cấu trúc để thành công. Khi mình thực sự hiểu điều này, mình nhìn mọi thứ nhẹ hơn, rõ hơn. Rèn executive functioning không phải là kỹ năng dành riêng cho trẻ ADHD — nó là kỹ năng cho tất cả chúng ta, để sống tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn và thương nhau có trật tự hơn.
Và có lẽ, nhận ra điều này chính là bài học trưởng thành của mình trong tuần này. New Levels – New Devils thật sự, nhưng cũng là New Levels – New Compassion.
Ảnh khung cảnh ngồi reflection của tui
