TEB - Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü

“Amacımız Türk-Alman ilişkilerinin toplumsal hafızada yer almasını sağlamak”
Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü yakın Türk – Alman tarihini inceliyor

Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü (TEB), Türkiye-Almanya ilişkileriyle ilgili arşiv çalışmaları kapsamında Celal Bayar’ın Duisburg ziyaretini inceleyerek Almanya Türk toplumunun hafızasında yer alması için çalışmalara devam ediyor. Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü aynı zamanda dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in 2.10 - 9.10.1954 tarihli Almanya ziyaretiyle ilgili ve dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in 9.5 - 13.5.1967 tarihli Almanya ziyaretlerini inceledi, devlet arşivlerinden çıkardığı belgeleri bir kitapta derledi. Böylelikle unutulan ve varlığı geniş toplum kesimleri tarafından bilinmeyen belgelerin kalıcı şekilde toplumsal hafızda yer alması sağlandı.

CUMHURBAŞKANI CELAL BAYAR’IN ALMANYA VE DUİSBURG ZİYARETİ

Türkiye Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar 1958 yılında, 7-15 Mayıs tarihleri arasında Bonn, Berlin ve Duisburg ziyaretlerini de kapsayan uzun süreli bir Almanya seyahati gerçekleştirmiştir. Bu ziyaret aynı zamanda Almanya Cumhurbaşkanı Theodor Heuss’un 1957 yılında yaptığı Türkiye ziyaretine karşılık bir “iade-i ziyaret” niteliği de taşımaktadır.

Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Almanya Cumhurbaşkanı Heuss’un davetine 7-15 Mayıs 1958 tarihleri arasında katılmış ve bir dizi incelemelerde bulunmuştur. Celal Bayar özellikle sanayi tesislerinin ve ağır sanayi tesislerinin Türkiye’ye transferiyle ilgilenmiş ve bu bakımdan Duisburg kenti de ziyaret kapsamına alınmıştır. 9 Mayıs 1958 tarihinde Duisburg’da dönemin en büyük çelik ve makine fabrikalarından olan DEMAG fabrikasının genel merkezini (Duisburg Hochfeld – günümüzde aynı bina Siemens binası olarak hizmet vermektedir) ve Duisburg Huckingen’de üretim tesislerini ziyaret etmiştir (günümüzde Huckingen Hüttenwerke Krupp – Mannesmann fabrikası).

ARŞİV İNCELEMELERİNDE YENİ BELGELER

Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü’nün yapmış olduğu araştırmalarda yeni belgeler ortaya çıktı. 9 Mayıs 1958 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Celal Bayar onuruna verilen öğle yemeğine dair görüntüler ve belgeler kayıtlara girdi. Onur yemeğine dair menü kartı, HKM Mannesman demir-çelik fabrikasının Cumhurbaşkanı Celal Bayar onuruna hazırlattığı anı ve fotoğraf albümü ve Celal Bayar’ın gezi kapsamında 8 Alman polise verdiği özel hediyelerin dökümü Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü (TEB) çalışmalarında ve kitabında yer aldı.

TÜRKEVİ’ne HEM TÜRK CUMHURBAŞKANI HEM ALMAN CUMHURBAŞKANI TARAFINDAN ZİYARET

Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü adına konuşan Metin Arkış: “Türk-Alman ilişkilerini inceliyor ve belgeleri derliyoruz, aynı zamanda Almanya Türk toplumunun hafızası oluşturmak adına ciddi bir arşiv oluşturduk. Almanya'da Türk tarihi hakkında araştırmalarımız ve yayınlarımız var. Celal Bayar’ın Almanya ziyaretiyle ilgili Mannesmann şirketiyle kurduğumuz temas kapsamında Celal Bayar’ın ziyaretiyle ilgili bir onur ve anı defterine ulaştık. Aynı zamanda Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın onuruna verilen kahvaltı ve öğle yemeğine dair belgelere ulaştık. En üst düzeyde diplomatik protokolün uygulandığı bu gezide yemekler Haus der Konstrukteure ve Türkisches Haus’ta (Alred & Hugo Bein Restaurant) gerçekleşmiş. İlginç bir şekilde aynı binaya 2006 yılında yine Türk-Alman ilişkileri bağlamında bu kez de Alman Cumhurbaşkanı Horst Köhler ziyaret ediyor. Bu tarihi tesadüfü de belgelemiş olduk,” dedi.

1958 TARİHİNDE TARİHSEL ARKA PLAN

1950’li yıllarda Türkiye-Almanya ilişkileri iyi derecede gelişmektedir. Cumhurbaşkanı Heuss ve Şansölye Adenauer Türkiye’yi ziyaret etmişler, karşılığında Cumhurbaşkanı Bayar ve Adnan Menderes farklı tarihlerde Almanya ziyaretlerinde bulunmuşlardır. Almanya ve Türkiye aynı tarihlerde NATO üyesi olmuşlar ve ticari ilişkileri hız kazanmıştır.

1958 tarihinde Duisburg’da henüz Türk nüfusu yok denecek kadar azdır. Celal Bayar’ın ziyareti Alman basınında geniş yer almıştır. Almanlar Türk Cumhurbaşkanını çiçeklerle karşılamış , çocuklar Türk ve Alman bayraklarını ellerinden düşürmemişlerdir. Alman basının bildirdiğine göre 9 Mayıs 1958 günü çok sıcak olmuştur. Bu bağlamda yaşlı Celal Bayar’ın sıcaktan pek etkilenmemesini hayranlıkla yorumlamıştır.


ARŞİV TARAMALARIYLA TÜRK ALMAN İLİŞKİLERİ BELGELENİYOR

Arşiv taraması, belge ve görüntülerin derlenmesiyle ilgili Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü’nden Metin Arkış ayrıca şu bilgileri verdi: " Amacımız Türk-Alman ilişkilerine dair önemli dönüm noktalarını belgelemek ve toplumsal hafızada yer almasını sağlamaktır. Türk toplumunun toplumsal hafızası için önemli olduğunu düşündüğümüz belgeleri derliyor, inceliyor ve arşivliyoruz. Türk toplumu her gün önünden geçtiği, tanıdığını düşündüğü mekânların tarihini yeterince bilmiyor. Örneğin Veliaht Sultan Vahdettin ile birlikte Mustafa Kemal Paşa’nın (1917’de henüz Atatürk soyadı sıfatı yoktu, askeri unvanı MİRLİVA derecesindeydi) 22 Aralık 1917’de Villa Krupp’u ziyaretinden sonra 1954 yılında Başbakan Menderes’in aynı binayı ziyaret ettiği pek bilinmiyor. 1985 yılında yine aynı binada büyük bir Türkiye sergisinin olduğu ve bu serginin dönemin Cumhurbaşkanı Kenan Evren’in ve Alman Cumhurbaşkanı Weizsäcker’in himayelerinde gerçekleştiği bilinmiyor. Birçok kişimiz – özellikle Düsseldorf bölgesinde mukim Türkler – Benrath Sarayı’nı gezmiştir. 1967'de dönemin başbakanının Benrath Sarayı'nda ağırlandığı ve buraya binlerce Türk işcisinin gelip dönemin başbakanına yönelik tezahüratlarda bulunduğu bilinmiyor. Celal Bayar’ın Duisburg ziyaretiyle de aynı saptamayı yapmamız mümkün. Binlerce Türk işçi Mannesmann fabrikasında çalışmış ve emekli olmuştur. 20, 30 ve hatta 40 yıllık çalışma hayatlarında aynı mekânlarda bir tarih diliminde bir Türk Cumhurbaşkanının da olduğu bilmek ve bu bilgiyi belgeleriyle birlikte gelecek nesillere aktarmak önemlidir. Kısacası toplumsal belleğimize yönelik çalışmalar çok önemlidir.’ dedi. Metin Arkış Türkiye Avrupa İlişkileri Enstitüsü’nün tarih ve arşiv araştırmalarının ve yayınlarının Ahmet Ünalan koordinasyonunda devam edeceğini belirtti.





Not:

CELAL BAYAR’IN TORUNUN OĞLU 68 YIL SONRA BAŞKONSOLOS OLARAK ALMANYA’DA

T.C. Düsseldorf Başkonsolosu Ali İhsan İzbul Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın torununun çocuğudur. Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın 1958 yılında gerçekleşen Almanya – Duisburg ziyaretinin 68 yıl ardından bu kez de Başkonsolos Ali İhsan İzbul Duisburg kentini de kapsayan görev bölgesinde diplomat olarak görev yapmamaktadır.