24/04/2026
ใครก็ตามที่ได้ติดตามซีรีส์เรื่อง หงสาวดี มาตั้งแต่ตอนแรก ๆ คงจะคุ้นตาในฉากที่พระนเรศทรงอาบน้ำเลี้ยงดูช้างเชือกหนึ่งที่หงสาในชื่อว่า พ่อเมือง แม้ในละครช่วงแรก พ่อเมืองจะดูเหมือนช้างธรรมดา แต่ในฉากยุทธหัตถีที่ปรากฏทั้งในตอนเปิดเรื่องและตอนสุดท้าย เราก็ได้ทราบความจริงว่าช้างทรงที่พาพระองค์ไปคว้าชัยนั้น ก็คือพ่อเมืองนั่นเอง แม้ซีรีส์จะมีการดัดแปลงเพื่ออรรถรสไปบ้าง แต่ก็ยังมีกิมมิคที่อิงกับข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์จนทำให้ทั้งแฟนซีรีส์และคนรักประวัติศาสตร์อยุธยาต้องร้องว้าว วันนี้ผู้เขียนจึงขอพาทุกท่านไปเจาะลึกต้นแบบของพ่อเมือง หรือ “เจ้าพระยาปราบหงสาวดี” ว่าในหน้าประวัติศาสตร์จริงนั้น ช้างเชือกนี้มีที่มาอย่างไร และพิธีศพของยอดช้างศึกคู่พระบารมีเชือกนี้ น่าเหลือเชื่อมากเพียงใด
เจ้าพระยาปราบหงสาวดี หรือชื่อเดิมคือพลายภูเขาทอง บางบันทึกเรียกว่าพลายมิ่งเมือง ในจุดนี้ซีรีส์จึงหยิบยกคำว่า เมือง มาใช้เป็นชื่อช้าง โดยตัวละครเรียกชื่อว่า “พ่อเมือง” ไม่ปรากกฎหลักฐานในหน้าประวัติศาสตร์ว่าช้างเชือกนี้ถูกคล้องมาจากที่ใด แต่มีความเชื่อกันว่า บริเวณวัดช้างใหญ่ ตำบลวัดตูม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เดิมเคยเป็นสถานที่ตั้งของโรงเลี้ยงช้างโดยมีชาวมอญเป็นควาญผู้ดูแล และเชื่อกันว่าพลายภูเขาทองก็ถูกเลี้ยงอยู่ที่แห่งนี้ ต่อมาเมื่อได้รับเลือกขึ้นระวางช้างต้นเป็นพระคชาธารในสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น “พระยาไชยยานุภาพ” วีรกรรมอันยิ่งใหญ่ของพระยาไชยยานุภาพ คือ เป็นช้างที่มีความจงรักภักดีและกล้าหาญ ได้ต่อสู้กับพลายพัทธกอ ช้างทรงของพระมหาอุปราชาแห่งกรุงหงสาวดี แม้พระยาไชยยานุภาพจะมีขนาดตัวที่เล็กกว่ามาก ในคำให้การชาวกรุงเก่าระบุว่า เมื่อช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรเสียทีต่อพพลายพัทธกอ ทำให้พระมหาอุปราชาฟันพระแสงง้าวถูกพระมาลาของสมเด็จพระนเรศวรขาดไป แต่พระยาไชยยานุภาพได้ถอยหลังไปถึงจอมปลวกในป่าพุทรา และใช้เท้าทั้งสองข้างยันเอาไว้กับจอมปลวกจนสามารถต่อรับกับช้างทรงของพระมหาอุปราชา ทำให้สมเด็จพระนเรศวรสามารถชนะในศึกยุทธหัตถีครั้งนี้ได้ จึงเป็นที่มาของชื่อ “พลายพุทรากระแทก” ถึงแม้ว่าตามบันทึกจะกล่าวว่ายันจอมปลวกก็ตาม ภายหลังจากจบสงครามยุทธหัตถี สมเด็จพระนเรศวรมหาราชพระราชทานนามใหม่ให้ว่า “เจ้าพระยาปราบหงสาวดี”
หลังจบศึกยุทธหัตถี ในหน้าประวัติศาสตร์ไทยไม่ได้มีการกล่าวถึงเจ้าพระยาปราบหงสาวดีอีกเลย แต่ "ฌาร์ค เดอคูธร์" (Jacques de Coutre) พ่อค้าชาวเฟลมิชที่เดินทางมากับคณะทูตโปรตุเกส ได้บันทึกถึง พิธีศพของเจ้าพระยาปราบหงสาวดีไว้อย่างละเอียด ภายหลังจากศึกยุทธหัตถี เพียง ๑ ปี เจ้าพระยาปราบหงสาวดีก็ได้ล้มลง สมเด็จพระนเรศวรมีความโทมนัสอย่างยิ่ง และโปรดให้จัดพิธีศพอย่างยิ่งใหญ่ มีการอัญเชิญร่างของเจ้าพระยาปราบหงสาวดี ข้ามไปอีกฝั่งของแม่น้ำกรุงศรีอยุธยา และสร้างปะรำพิธีขนาดใหญ่ กางกั้นด้วยผ้าไหมสีน้ำเงิน จากนั้นจึงผ่าท้องช้างเพื่อนำเครื่องในต่าง ๆ ออกมา แล้วชโลมด้วยเครื่องหอมนานาชนิด พร้อมทั้งนำดอกไม้จำนวนมากโปรยไว้เหนือร่างของเจ้าพระยาปราบหงสาวดี ต่อมามีการนำเสาไม้ปิดทอง ค้ำยันช่องท้องนั้นให้เปิดกางออก และนำเทียนขี้ผึ้งไปไว้ด้านในพร้อมทั้งนิมนต์พระสงฆ์สี่รูป เข้าไปนั่งสวดมนต์อยู่ในท้องช้าง โดยจะมีการผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนให้พระชุดใหม่เข้าไปแทนชุดเก่าเป็นระยะ หลังจากนั้นก็มีการสร้างอาคารไม้ทรงสี่เหลี่ยมครอบร่างของช้างเอาไว้ ลักษณะของอาคารมีการลงรักปิดทองระบายสีทั้งหลัง มีบันได ๕ ขั้นทอดลงสู่พื้นล้อมรอบด้วยระเบียงและลูกกรง พร้อมทั้งโปรดให้มีการแสดงมหรสพอย่างยิ่งใหญ่ ถึง ๗ วัน ๗ คืน ตลอดระยะเวลานั้นต่างก็มีบรรดาขุนนางและราษฎรเดินทางเข้ามาสักการะร่างของเจ้าพระยาปราบหงสาวดี อย่างไม่ขาดสาย
ในวันที่ ๘ มีการจัดขบวนแห่ซึ่งประกอบไปด้วยเครื่องดนตรีนานาชนิดและเหล่าชายชายฉกรรจ์หลายคนแต่งกายเป็นเสือ ภูตผีปีศาจ และมีม้าขาวที่ทำจากกระดาษทั้งตัว บุษบกรูปม้า บุษบกรูปหงส์ ที่มีพระสงฆ์นั่งอยู่ตัวละรูป บริเวณรอบข้างของศพเจ้าพระยาปราบหงสาวดี มีของอุทิศเป็นหม้อเขียนสี ภายในบรรจุอาหารนานาชนิด ที่ปากหม้อนั้นมีการทาสีและปิดผนึกไว้โดยเป็นความเชื่อที่ว่าอาหารเหล่านี้จะทำให้ช้างมีกินในชาติภพหน้า จากนั้นพระสงฆ์ได้นำท่อนฝืนมาสุมปิดร่าง สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเสด็จเวียนรอบศพ ๓ รอบ และทรงจุดไฟเผาด้วยพระองค์เอง
เมื่อทุกอย่างมอดไหม้ลง สิ่งที่พิสูจน์ถึงเกียรติยศสูงสุดของขุนศึกเชือกนี้ คือการที่สมเด็จพระนเรศวรโปรดให้นำอัฐิของเจ้าพระยาปราบหงสาวดี บรรจุลงใน "โกศทองคำ" และนำไปประดิษฐานไว้ร่วมกับอัฐิของพระราชบิดามารดาและบรรพบุรุษของพระองค์ และนี่คือจุดจบที่สมเกียรติของ "เจ้าพระยาปราบหงสาวดี" ช้างศึกผู้กอบกู้แผ่นดินให้เป็นไท ต้นแบบของพ่อเมืองในซีรีส์เรื่อง “หงสาวดี” และเป็นช้างที่ได้รับความเคารพรักเทียมเท่าบูรพมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา
อ่านเรื่องข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับ สถานที่ปลงศพเจ้าพระยาปราบหงสาวดีได้ที่
https://www.facebook.com/share/p/1GcjECJjUf/
เรื่อง: กริชสรรเพชญ
อ้างอิง:
• พระราชพงสาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสิด. พระนคร: บริษัท การพิมพ์ไทย, ๒๔๘๖. (เจ้าภาพพิมพ์แจกไน งานพระราชทานเพลิงสพ พันเอก พร้อม มิตรภักดี (พระยานริทร์ราชเสนี) พ.ส. ๒๔๘๖).
• คำให้การชาวกรุงเก่า: แปลจากฉบับหลวงที่ได้มาจากเมืองพม่า. พิมพ์ครั้งที่ ๒, [ม.ป.ท.]: โรงพิมพ์โสภณพิ พรรฒธนากร, ๒๔๖๘. (พิมพ์แจกในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณหญิงเสนีณรงค์ฤทธิ์ (ทองย้อย สนิทวงศ์ ณกรุง เทพ) จจ. เมื่อปีฉลู พ.ศ. ๒๔๖๘).
• Jacques de Coutre. The Memoirs and Memorials of Jacques de Coutre: Security, Trade and Society in 16th- and 17th century Southeast Asia, Translated by Roopanjali RoY), Singapore: NUS Press. 2014.
• วัดช้างใหญ่ สืบค้นได้จาก https://thai.tourismthailand.org/Attraction/วัดช้างใหญ่
#สมเด็จพระนเรศวรมหาราช #เจ้าพระยาปราบหงสาวดี #พระยาไชยานุภาพ #พลายภูเขาทอง #หงสาวดี #พ่อเมือง #ช่องOne31 #เจริญกรุง
