23/07/2026
การออกแบบระบบป้องกันอัคคีภัยสำหรับสถานบันเทิง ตามกฎหมายไทย
สถานบันเทิงเป็นอาคารที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยสูง เนื่องจากมีผู้ใช้อาคารจำนวนมาก มีการใช้วัสดุตกแต่งที่ติดไฟได้ ระบบไฟฟ้ากำลังสูง อุปกรณ์แสง สี เสียง รวมถึงมีการจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งอาจส่งผลให้การอพยพหนีไฟเป็นไปด้วยความยากลำบาก หากระบบป้องกันอัคคีภัยไม่ได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสม ย่อมก่อให้เกิดความสูญเสียต่อชีวิตและทรัพย์สินอย่างรุนแรง
บทความนี้นำเสนอหลักการออกแบบระบบป้องกันอัคคีภัยสำหรับสถานบันเทิง โดยอ้างอิง กฎกระทรวงกำหนดประเภทและระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เพื่อประกอบกิจการเป็นสถานบริการ พ.ศ. 2555, พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ตลอดจนมาตรฐาน NFPA 13, NFPA 14, NFPA 20, NFPA 72 และ NFPA 101 เพื่อใช้เป็นแนวทางในการออกแบบและประเมินระบบป้องกันอัคคีภัยให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับกฎหมาย
คำสำคัญ: สถานบันเทิง, ระบบป้องกันอัคคีภัย, Fire Protection System, NFPA, Fire Safety
1. บทนำ
อัคคีภัยในสถานบันเทิงถือเป็นเหตุการณ์ที่สร้างความสูญเสียร้ายแรงหลายครั้งทั่วโลก สาเหตุสำคัญเกิดจาก
* ระบบไฟฟ้าลัดวงจร
* การใช้เอฟเฟกต์แสงและพลุภายในอาคาร
* วัสดุตกแต่งที่ติดไฟง่าย
* จำนวนผู้ใช้อาคารเกินกว่าที่กำหนด
* ระบบแจ้งเหตุและระบบดับเพลิงไม่มีประสิทธิภาพ
ประเทศไทยจึงได้กำหนดให้สถานบริการเป็นอาคารควบคุม และต้องติดตั้งระบบป้องกันอัคคีภัยตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด
2. การจำแนกประเภทสถานบริการ
กฎกระทรวง พ.ศ.2555 แบ่งสถานบริการออกเป็น 6 ประเภท ได้แก่
ประเภท ก พื้นที่บริการ < 200 ตร.ม.
ประเภท ข อาคารเดี่ยว 200–500 ตร.ม.
ประเภท ค อาคารเดี่ยว ≥500 ตร.ม.
ประเภท ง อาคารหลายกิจการ 200–500 ตร.ม.
ประเภท จ อาคารหลายกิจการ ≥500 ตร.ม.
ประเภท ฉ อาคารเปิดโล่ง พื้นที่ ≥200 ตร.ม.
3. ความเสี่ยงด้านอัคคีภัยของสถานบันเทิง
ลักษณะเฉพาะของสถานบันเทิง ได้แก่
* ความหนาแน่นของผู้ใช้อาคารสูง
* ระบบแสง สี เสียง ใช้กำลังไฟสูง
* วัสดุตกแต่งดูดซับเสียง
* ห้องมืด การมองเห็นต่ำ
* มีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
* ผู้ใช้อาคารไม่คุ้นเคยกับทางหนีไฟ
จึงทำให้การอพยพใช้เวลานานกว่าปกติ
4. ระบบป้องกันอัคคีภัยที่กฎหมายกำหนด
สำหรับสถานบริการประเภท ค และ จ ที่มีความสูงตั้งแต่ 3 ชั้น หรือ 15 เมตรขึ้นไป
ต้องมีระบบดังต่อไปนี้
4.1 ระบบท่อยืน (Standpipe System)
ประกอบด้วย
* ท่อเมนดับเพลิง
* ตู้หัวฉีดน้ำดับเพลิง
* ปั๊มน้ำดับเพลิง
* ถังเก็บน้ำ
* Fire Department Connection
หน้าที่ของระบบ คือ สนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ดับเพลิงภายในอาคาร
4.2 ตู้หัวฉีดน้ำดับเพลิง (Fire Hose Cabinet)
ประกอบด้วย
* สายดับเพลิงไม่น้อยกว่า 25 มม.
* หัวฉีดน้ำ
* Valve
* หัวต่อสำหรับพนักงานดับเพลิงขนาด 65 มม.
ต้องติดตั้งทุกชั้น และสามารถเข้าถึงพื้นที่ใช้งานได้ทั้งหมด
4.3 ถังเก็บน้ำดับเพลิง
ต้องจัดให้มีน้ำสำรองเฉพาะสำหรับการดับเพลิง พร้อมระบบจ่ายน้ำที่มีแรงดันเพียงพอ
องค์ประกอบหลัก ได้แก่
* Fire Water Tank
* Fire Pump
* Jockey Pump
* Controller
4.4 หัวรับน้ำดับเพลิง (Fire Department Connection)
ติดตั้งภายนอกอาคาร
เพื่อให้รถดับเพลิงสามารถอัดน้ำเข้าสู่ระบบได้โดยตรง
5. ระบบดับเพลิงอัตโนมัติ
กฎกระทรวงกำหนดให้
สถานบริการประเภท ค และ จ
ต้องมี
* Automatic Sprinkler System
หรือ
* ระบบอื่นที่เทียบเท่า
โดยต้องสามารถทำงานอัตโนมัติเมื่อเกิดเพลิงไหม้ และครอบคลุมทุกพื้นที่
การออกแบบควรอ้างอิง
* NFPA 13
* Hydraulic Calculation
* Hazard Classification
* Density/Area Method
⸻
6. ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้
ต้องประกอบด้วย
* Smoke Detector
* Heat Detector
* Manual Call Point
* Fire Alarm Bell
* Fire Alarm Control Panel
การออกแบบเป็นไปตาม
NFPA 72
โดยต้องครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด
7. ระบบอพยพหนีไฟ
แม้ว่ากฎกระทรวงฉบับนี้จะกำหนดระบบป้องกันอัคคีภัย แต่การออกแบบควรพิจารณาร่วมกับ
NFPA 101
ได้แก่
* จำนวนทางหนีไฟ
* ความกว้างบันได
* Exit Sign
* Emergency Lighting
* Fire Door
* Smoke Barrier
เพื่อให้สามารถอพยพผู้ใช้อาคารได้อย่างปลอดภัย
8. เครื่องดับเพลิงแบบมือถือ
กฎหมายกำหนด
* 1 เครื่อง ต่อพื้นที่ไม่เกิน 200 ตร.ม.
* ไม่น้อยกว่าชั้นละ 2 เครื่อง
ต้องติดตั้ง
* สูงจากพื้นไม่เกิน 1.50 เมตร
* ส่วนล่างสูงไม่น้อยกว่า 0.10 เมตร
* มองเห็นง่าย
* เข้าถึงสะดวก
เอกสารอ้างอิง
1. กฎกระทรวง กำหนดประเภทและระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เพื่อประกอบกิจการเป็นสถานบริการ พ.ศ. 2555.
2. พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และที่แก้ไขเพิ่มเติม.
3. NFPA 13: Standard for the Installation of Sprinkler Systems.
4. NFPA 14: Standard for the Installation of Standpipe and Hose Systems.
5. NFPA 20: Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection.
6. NFPA 72: National Fire Alarm and Signaling Code.
7. NFPA 101: Life Safety Code.
8. มาตรฐานการออกแบบระบบป้องกันอัคคีภัย กรมโยธาธิการและผังเมือง.
