งานสวนพฤกษศาสตร์ โรงเรียนเทศบาล ๕ เด่นห้า

ความเป็นมาและแนวทางการดาเนินงาน
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน
ตามที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดาริบางประการเกี่ยวกับการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
“การสอนและอบรมให้เด็กมีจิตสานึกในการอนุรักษ์พืชพรรณนั้น ควรใช้วิธีการปลูกฝังให้เด็กเห็นความงดงาม ความน่าสนใจ และเกิดความปิติที่จะทาการศึกษาและอนุรักษ์พืชพรรณต่อไป การใช้วิธีการสอนอบรมที่ให้เกิดความกลัวว่า หากไม่อนุรักษ์แล้วจะเกิดผลเสีย เกิดอันตรายแก่ตนเอง จะทาให้เด็กเกิดความเครียด ซึ่งจะเป็นผลเสียแก่ประเทศในระยะยาว ”
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ ได้ดาเนินงานสนองพระราชดาริ จัดตั้งงาน “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน” เพื่อเป็นสื่อในการสร้างจิตสานึกด้านอนุรักษ์พันธุกรรมพืช โดยให้เยาวชนนั้นได้ใกล้ชิดกับพืชพรรณไม้ เห็นคุณค่าประโยชน์ ความสวยงาม อันจะก่อให้เกิดความคิดที่จะอนุรักษ์พรรณพืชต่อไป
สวนพฤกษศาสตร์ คือ แหล่งที่รวบรวมพันธุ์พืชชนิดต่างๆ ที่มีชีวิต จัดปลูกตามความเหมาะสมกับสภาพถิ่นอาศัยเดิม มีห้องสมุด สถานที่เก็บรวบรวมตัวอย่างพรรณไม้รักษาสภาพ อาจเป็นตัวอย่างแห้ง ตัวอย่างดอง หรือเก็บรักษาโดยวิธีอื่นๆ พันธุ์พืชที่รวบรวมไว้นั้นจะเป็นแหล่งข้อมูลและการเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้ นอกจากนี้สามารถใช้เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจซึ่งสามารถดาเนินการสวนพฤกษศาสตร์ในพื้นที่ของโรงเรียน โดยมีองค์ประกอบดังกล่าวเป็นสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ใช้ในวัตถุประสงค์ดังกล่าว อีกทั้งใช้ในการศึกษาและเป็นประโยชน์ต่อเนื่องในการเรียนการสอนวิชาต่างๆ
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน จึงเป็นการดาเนินงานที่อิงรูปแบบของ “สวนพฤกษศาสตร์” โดยมีการรวบรวมพันธุ์ไม้ที่มีชีวิต มีแหล่งข้อมูลความรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้ มีการศึกษาต่อเนื่อง มีการเก็บตัวอย่างพันธุ์ไม้แห้ง พันธุ์ไม้ดอง มีการรวบรวมพันธุ์ไม้ท้องถิ่นเข้ามาปลูกรวบรวมไว้ในโรงเรียน และภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับพันธุ์ไม้ มีมุมสาหรับศึกษาค้นคว้า และมีการนาไปใช้ประโยชน์เป็นสื่อการเรียนการสอนในวิชาต่างๆ เป็นการดาเนินการให้สอดคล้องกับสภาพท้องถิ่น ไม่ฝืนธรรมชาติ และเป็นไปตามความสนใจและความพร้อมของโรงเรียน ดาเนินการโดยสมัครใจ ไม่ให้เกิดความเครียด
ดร.พิศิษฐ์ วรอุไร ประธานคณะกรรมการบริหารโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ ได้ประชุมหารือกับคณาจารย์และราชบัณฑิตด้านพฤกษศาสตร์และเห็นพ้องต้องกันที่จะใช้ “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน” เป็นสื่อในการที่จะให้นักเรียน เยาวชนและประชาชนทั่วไป ได้มีความเข้าใจเห็นความสาคัญของพืชพรรณ เกิดความรัก หวงแหนและรู้จักนาไปใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้
พระราชทานพระราชดาริ และแนวปฏิบัติให้เป็นงานหนึ่งในกิจกรรมสร้างจิตสานึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และชัดเจนในคาจากัดความของ “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน”ซึ่งจะดาเนินการในพื้นที่โรงเรียน มหาวิทยาลัย หรือสถาบันการศึกษา โดยใช้แนวทางการดาเนินงานตามแบบอย่างสวนพฤกษศาสตร์ ในการเป็นที่รวบรวมพรรณไม้ที่มีชีวิต มีการศึกษาต่อเนื่องมีห้องสมุดที่ใช้ในการศึกษา เก็บตัวอย่างพรรณไม้แห้ง-ดอง แต่ย่อขนาดมาดาเนินการในพื้นที่เล็กๆ
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ จึงได้จัดการประชุมเพื่อเผยแพร่พระราชดาริ และแนวทางการดาเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนให้กับโรงเรียนมัธยมสังกัดกรมสามัญศึกษา และโรงเรียนประถมในสังกัดการประถมศึกษาแห่งชาติ โดยให้โรงเรียนที่สนใจสมัครใจที่จะร่วมสนองพระราชดาริ สมัครเป็นสมาชิกซึ่งขณะนี้มีโรงเรียนสมัครเข้ามาเป็นสมาชิกมากกว่า 230 โรงเรียน 57 จังหวัด สาหรับการดาเนินงานช่วง 5 ปีที่ สอง มีเป้าหมายที่สนับสนุนให้เกิดโรงเรียนต้นแบบในทุกเขตการศึกษา เขตละ 4 โรงเรียน
การดาเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ควรทาด้วยความสมัครใจเพื่อสอดคล้องกับธรรมชาติ ไม่ให้เกิดความเครียด มีแนวทางการดาเนินงานที่ชัดเจน เบื้องแรกต้องทาความเข้าใจในเรื่องแนวคิดแนวปฏิบัติว่าสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเป็นสวนใช้ประโยชน์ที่จะนามาใช้เป็นสื่อการเรียนการสอน สร้างจิตสานึกในการอนุรักษ์พืชพรรณ มิใช่เป็นสวนประดับ สวนหย่อมหรือสวนสวยโรงเรียนงาม แต่เป็นงานที่เข้ามาสนับสนุนสวนที่มีอยู่แล้วหรือดาเนินการขึ้นใหม่ซึ่งจะให้ความรู้พัฒนาสภาพแวดล้อมตามลาดับ เป็นงานที่ดาเนินอย่างต่อเนื่องไม่รู้จบ เพราะสามารถใช้เป็นสื่อการเรียนการสอนที่ไม่ต้องลงทุนเพียงแต่ให้เด็กรู้จักสังเกต เรียนรู้ ตั้งคาถาม และหาคาตอบ เป็นข้อมูลสะสมอันจะก่อให้เกิดความรู้และผู้เชี่ยวชาญในพันธุ์ไม้นั้นๆ รวมทั้งเป็นที่รวบรวมพันธุ์ไม้หายาก พันธุ์ไม้ที่ใกล้สูญพันธุ์ พรรณไม้ที่เป็นประโยชน์ พืชสมุนไพร พืชผักพื้นเมือง เป็นที่รวมภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนของโรงเรียนที่เป็นสมาชิกจะเป็นส่วนหนึ่งของ “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ” ที่เชื่อมต่อด้วยระบบข้อมูล จะเป็นสวนพฤกษศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุด เนื่องจากมีกระจายอยู่ทั่วประเทศมีความหลายหลากของพรรณไม้ ภูมิประเทศและความหลายหลากของการปฏิบัติในการนาเอาต้นไม้ พืชพรรณในสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเป็นสื่อการเรียนการสอน
การดาเนินงานสวนพฤกษศาสตร์ ดาเนินการโดยนักเรียน มีครูอาจารย์เป็นผู้ให้คาแนะนา สนับสนุน ผู้บริหารเป็นหลักและผลักดัน มีโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ เป็นพี่เลี้ยงสนับสนุนทางวิชาการ สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนจึงเป็นการดาเนินงานของโรงเรียนโดยสมัครใจที่จะนาแนวพระราชดาริและแนวทางการดาเนินงานที่โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาริฯ ให้คาแนะนามาปฏิบัติ โดยทางโครงการฯ ได้เปิดโอกาสให้แต่ละโรงเรียนดาเนินงานตามความพร้อม ไม่ฝืนธรรมชาติและนาพืชพรรณไม้ในโรงเรียนพัฒนาเป็นสื่อการเรียนการสอนในวิชาต่างๆ อันจะเกิดผลประโยชน์แก่นักเรียน ครู
อาจารย์ ที่ดาเนินงานเกิดข้อมูลองค์ความรู้ วิธีการที่จะทาให้เกิดผู้เชี่ยวชาญ สามารถที่จะนาไปใช้เป็นผลงานวิชาการเพื่อเสนอขอตาแหน่ง ปรับระดับตาแหน่งทางวิชาการต่อไป
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนมีวิธีดาเนินการ วัตถุประสงค์ กิจกรรมการดาเนินงานสอดคล้องกับแผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติฉบับที่ 8 นโยบายปฏิรูปการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ กรมสามัญศึกษา การประถมศึกษาแห่งชาติ นโยบายส่วนใหญ่ของโรงเรียน และสอดคล้องกับในหมวด 4 แนวทางจัดการศึกษา พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
เป้าหมายของงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน
เป้าหมาย
เพื่อพัฒนาบุคลากร
อนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรพันธุกรรมพืช ให้เกิดประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย
วัตถุประสงค์
- ให้เข้าใจและเห็นความสาคัญของพันธุกรรมพืช
- ให้ร่วมคิด ร่วมปฏิบัติ จนเกิดผลประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย
- ให้มีระบบข้อมูลพันธุกรรมพืช สื่อถึงกันได้ทั่วประเทศ
กิจกรรมโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 1 กิจกรรมปกปักพันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 2 กิจกรรมสารวจเก็บรวบรวมพันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลูกรักษาพันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 4 กิจกรรมอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 5 กิจกรรมศูนย์ข้อมูลพันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 6 กิจกรรมวางแผนและพัฒนาพันธุ์พืช
กิจกรรมที่ 7 กิจกรรมสร้างจิตสานึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
กิจกรรมที่ 8 กิจกรรมพิเศษสนับสนุนการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
หมายเหตุ
โรงเรียนเทศบาล 5 เด่นห้าเป็นสมาชิก 7-57000-004 เมื่อวันที่ 7 กันยายน 2544 ดาเนินงานตามแนวพระราชดาริฯ 5 องค์ประกอบของงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน คือ
1.การจัดทาป้ายชื่อ
2. การรวบรวมพรรณไม้เข้ามาปลูกเพิ่มในโรงเรียน
3. การศึกษาข้อมูลด้านต่างๆของพรรณไม้
4. การเขียนรายงาน
5. การนาไปใช้ประโยชน์
*ขณะนี้อยู่ระหว่างดาเนินการ
ความสาคัญ
โรงเรียนเทศบาล 5 เด่นห้า ได้ดาเนินงานกิจกรรมงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โดยดาเนินงานร่วมกันระหว่าง ผู้บริหาร ผู้ปกครอง ชุมชน คณะครูและนักเรียนทุกคน เพื่อร่วมสนองพระราชดาริฯ และส่งเสริมรวมทั้งการสร้างความตระหนักให้เห็นคุณ รู้ค่าของพรรณไม่ต่างๆ ซึ่งถือว่าเป็นสิ่งสาคัญที่เยาวชนทุกคนควรมีจิตสานึก ทางโรงเรียนได้ดาเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โดยการบูรณาการกิจกรรมเข้ากับการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนปกติตาม 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ ได้แก่ กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนาธรรม กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี และกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ ทั้งนี้ทางโรงเรียนไม่ถือว่าเป็นภาระงานเพิ่มเติม เพราะจัดกิจกรรมให้สอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ร่วมกัน จึงทาให้งานที่ดาเนินการไม่รบกวนเวลาเรียนปกติของนักเรียน