Lan Na Epigraphy ACCL CMU

วันพุธ ที่ ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๖๙ คณะทำงานโครงการวิจัยจารึกและโบราณคดีลุ่มน้ำฝาง โดย ดร.อภิรดี เตชะศิริวรรณ ศูนย์จารึกล้านนา สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมและล้านนาสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และ นายพงศธร บัวคำปัน สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ ศูนย์เชียงใหม่ เข้ากราบรดน้ำดำหัว พระครูอดุลสีลกิตติ์ เจ้าอาวาสวัดธาตุคำ ที่ปรึกษาโครงการฯ

อาจารย์ศรีเลา เกษพรหม และ ดร.อภิรดี เตชะศิริวรรณ ในนามเจ้าหน้าที่คลังข้อมูลจารึกล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เข้าร่วมพิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ พิธีบำเพ็ญกุศล และพิธีพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ม.ล. สุรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์ ระหว่างวันที่ ๓๐ เมษายน - ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙ ณ วัดป่าแพ่ง ตำบลช้างม่อย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

กำหนดการพิธีสวดพระอภิธรรม และพระราชทานเพลิงศพ

กำหนดการพิธีสวดพระอภิธรรม และพระราชทานเพลิง

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ หม่อมหลวงสุรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์

คลังข้อมูลจารึกล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ขอแสดงความอาลัยอย่างสุดซึ้ง ต่อการจากไปของ ศาสตราจารย์ หม่อมหลวง สุรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์ ผู้มีคุณูปการต่อคลังข้อมูลจารึกล้านนาเสมอมา

จากภาพ: เมื่อครั้งลงพื้นที่ภาคสนามร่วมกับเจ้าหน้าที่คลังข้อมูลจารึกล้านนา ณ เมืองเชียงของ จังหวัดเชียงราย พ.ศ. ๒๕๕๒ (ถ่ายภาพโดย อภิรดี เตชะศิริวรรณ)

ความสัมพันธ์ของสองรัฐโบราณในเขตภาคเหนือ ผ่านหลักฐานทางประวัติศาสตร์และตำนานท้องถิ่น ภูกามยาวและหริภุญไชย อิทธิพลที่มีต่อกันในฐานะเครือข่ายรัฐสำคัญในอดีต

📍เจาะลึกบทความฉบับเต็ม: https://www.siamdesa.org/post/the-relationship-between-phukamyao-and-hariphunchai
#โบราณคดี #มานุษยวิทยา #หริภุญไชย #ภูกามยาว

บันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์บนปกพับสา: เมื่อ "ไม้รุงฟ้ารุงคำ แห่งเมืองแลม" หักโค่น

โดยปกติ พื้นที่บนหน้าปกของเอกสารโบราณประเภท “พับสา” มักใช้สำหรับระบุชื่อเรื่อง จำนวนผูก หรือลำดับตอนของวรรณกรรม แต่ในบางกรณี ปกพับสาได้ทำหน้าที่เป็นพื้นที่จดบันทึกเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ของบ้านเมือง

ดังเช่นหลักฐานที่ปรากฏบนหน้าปก “พับหัว” (พับสาที่มีรูปแบบการเย็บเล่มที่ขอบด้านบน) เรื่อง “พื้นเมิงแลม” ของ พ่อแสงสาม ปราชญ์ชาวไทเหนือผู้เป็นผู้เขียน (ผู้แต้ม) พับสาคนสำคัญแห่งเมืองแลม มณฑลยูนนาน สาธารณรัฐประชาชนจีน และยังเป็นสหายสนิทของบุตรชายเจ้าผู้ครองเมืองแลมองค์สุดท้าย

บนปกพับสาฉบับนี้ นอกจากจะระบุชื่อเรื่องและนามผู้เขียนแล้ว ยังปรากฏ “คำผาถะนา” (คำปรารถนา) ของผู้เขียนที่มุ่งหวังจะสืบทอดเรื่องราวไว้ให้คนรุ่นหลัง ความว่า

“หน้าพับพายเคล้า ลิ่กถอดพื้นเคล้าเจ้าหอฅำเมิงแลม
: ผู้แต้มไว้ชื่อว่า พ่อแสงสามชื่น เมิงแลม เวียงหอฅำ อยู่ในธาตุหลวงเมิงแลมนั้น ข้าได้มา
: เผกไว้กับในธาตุหลวง : หื้อมันถึงโช่ลูกโช่หลาน ข้าแล :
: แต้มในปลีร้วงใส้ : ๑๓๖๓ ตัว : เดินเจียง แลม ๖ ฅ่ำ : แมงวัน ๓ : ไทวัน :
ก่าเร้า : นกฺขตฺตเริก: เริกฟ้าได้ ๘ ตัว วันก่าเร้า แต้มแล้ว :
สูเหย : สูนอ :”

นอกจากนี้ บริเวณกึ่งกลางหน้าปกทั้งด้านซ้ายและขวา ยังมีการบันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่สำคัญไว้ถึง ๔ เหตุการณ์ ดังนี้

ข้อความด้านซ้ายมือ

เหตุการณ์แรกบันทึกไว้เมื่อ จ.ศ. ๑๓๑๓ ค.ศ. ๑๙๕๑ (พ.ศ. ๒๔๙๔) ว่า “กุงสานทาง” หรือกลุ่มคอมมิวนิสต์ ได้ “เอาธาตสิง” หรือนำภาพยนตร์เกี่ยวกับการต่อสู้เพื่อการปลดปล่อยมาฉายที่เมืองแลมและบ้านแกง ส่วนเหตุการณ์ที่สอง เป็นการบันทึกถึงคราวที่เครื่องบินของญี่ปุ่นเข้ามาทิ้งระเบิดที่เมืองแลม เมื่อ จ.ศ. ๑๓๐๔ ค.ศ. ๑๙๔๒ (พ.ศ. ๒๔๘๕) โดยระเบิดลูกหนึ่งตกลงที่ “บ้านกาด” และอีกหนึ่งลูกตกลงที่ “ดงบัว” บริเวณริมบ้านเวียงแก้วใต้ ดังข้อความว่า:

“ปลีรวงเหม้า : ๑๓๑๓ ตัว 1951 : เดิน ๖ : กุงสานทางเอาธาตสิงมาป่อยยังเมิงแลม : ยังบ้านแกงแล

: ปลีเต่าสง้า : ๑๓๐๔ ตัว : จาปานเอาเหอบินมาป่อยเมิงแลม ที่บ้านกาด ลูก ๑ ปล่อยยังดงบัวริมบ้านเวียงแก้วใต้ ลูก ๑ : 1942 แนน”

ส่วนข้อความทางด้านขวามือ

ปรากฏบันทึกเหตุการณ์ไว้อีก ๒ เหตุการณ์ โดยเหตุการณ์แรกกล่าวถึง เจ้าหอคำเมืองแลม นามว่า “ท้าวฟายคุง” ที่ไปรับเอา “นางคำดุง” มาเป็นนางเทวีแห่งเมืองแลม เมื่อ จ.ศ. ๑๓๐๔ ค.ศ. ๑๙๔๒ (พ.ศ. ๒๔๘๕) ดังความว่า:

“: เจ้าหอฅําเมิงแลม ท้าวฟายฅูง กาเอานางฅําดุงยังม้างเรินมาเหดนางเทวิติเมิงแลม ค็เปนปลีนี้แล : ๑๓๐๔ ตัว : ปลีแข่ : 1942 แนน :”

และเหตุการณ์สุดท้าย ได้บันทึกไว้ว่า เมื่อ จ.ศ. ๑๓๑๑ ค.ศ. ๑๙๔๙ (พ.ศ. ๒๔๙๒) “ไม้รุงฟ้ารุงคำ” ได้โค่นลงในปีนี้ ดังข้อความว่า:

“ปลีกัดเป้า สกฺกราชเจ้าได้ ๑๓๑๑ ตัว : 1949 แนน : ไม้รุงฟ้ารุงฅําปิ้นท่าวค็เปนปลีนี้แล : ลูกหลานเหย :”

-----------------------
อธิบายศัพท์

กุงสานทาง = คอมมิวนิสต์
จาปาน = ญี่ปุ่น
โช่ = ชั่ว (เช่น ชั่วลูกชั่วหลาน)
เดิน = เดือน
ธาตสิง = ภาพยนตร์ (อาจมาจากคำว่า “ธาตุแสง”)
แนน = มาจากภาษาจีน คำว่า 年 / nián / เหนียน แปลว่า ปี ในที่นี้หมายถึง ปีคริสต์ศักราช
ป่อย = ปล่อย
เผก = เผียก (คัดลอก)
เหด = เฮ็ด (ทำ)
เหอบิน = เรือบิน (เครื่องบิน)

-----------------------
อ้างอิง

- สัมภาษณ์ พ่อแสงสาม ณ เมืองแลม มณฑลยูนนาน สาธารณรัฐประชาชนจีน วันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๕ โดย Prof. Dr. Volker Grabowsky และ อภิรดี เตชะศิริวรรณ
- Apiradee Techasiriwan. 2019. Tai Lü manuscripts from Southern Yunnan and Northern Laos: The function and development of paratexts in a recently revived manuscript culture. PhD dissertation, University of Hamburg, Hamburg, Germany.

เครดิต: เพจ Lan Na Epigraphy ACCL CMU ศูนย์จารึกล้านนา สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมและล้านนาสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

#ศูนย์จารึกล้านนา #คลังข้อมูลจารึกล้านนา #สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมและล้านนาสร้างสรรรค์ #มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ #ไม้หมายเมือง #เมืองแลม #พ่อแสงสาม #พับสา #พับสาไทลื้อ #ไทลื้อ #ไทเหนือ