บ้านปรัชญารามฯ

THE MAN WHO FEARED
EVERY THRONE

*MIKHAIL BAKUNIN*

"ถ้าพระเจ้ามีจริง เราจำเป็นต้องกำจัดพระองค์"

นี่อาจเป็นหนึ่งในประโยคที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ความคิดของมนุษยชาติ

และคนที่พูดมัน
ไม่ใช่อาชญากร
ไม่ใช่คนเสียสติ

แต่คือนักปรัชญาชาวรัสเซียผู้ชื่อว่า

Mikhail Bakunin
---
เขาเกิดในปี ค.ศ.1814
ในครอบครัวขุนนางผู้มั่งคั่งแห่งจักรวรรดิรัสเซีย

ชีวิตถูกกำหนดไว้แล้ว
บ้านใหญ่
ที่ดิน
คนรับใช้
ความมั่นคง
เขาสามารถใช้ชีวิตอย่างสุขสบาย
จนวันตายได้ไม่ยาก

แต่บางคนเกิดมาเพื่อปรับตัวเข้ากับโลก
และบางคนเกิดมาเพื่อท้าทายมัน
Bakunin เป็นคนประเภทหลัง
---
เมื่อเติบโตขึ้น

เขาเริ่มตั้งคำถามกับทุกสิ่ง
อำนาจของกษัตริย์
อำนาจของศาสนา
อำนาจของรัฐ

แม้แต่แนวคิดปฏิวัติที่กำลังได้รับความนิยมในยุโรป
เขาก็ยังกล้าตั้งคำถาม
---
ปี 1848

ยุโรปลุกเป็นไฟ
ประชาชนลุกฮือต่อต้านระบอบเก่า
Bakunin กระโจนเข้าสู่การปฏิวัติอย่างเต็มตัว
ไม่ใช่ด้วยปากกาเพียงอย่างเดียว
แต่ด้วยชีวิตของตนเอง
---
ผลลัพธ์คือ

เขาถูกจับ
ถูกส่งตัวกลับรัสเซีย
ถูกขังเดี่ยวในป้อมปราการอันน่าสะพรึงกลัว

หลายปีผ่านไป

สุขภาพของเขาทรุดโทรมอย่างหนัก
โรครุมเร้า
ฟันหลุดร่วงไปจำนวนมาก
ร่างกายค่อย ๆ พังทลาย
แต่ความเชื่อของเขาไม่เคยพังตาม
---
รัฐเชื่อว่าคุกสามารถทำลายมนุษย์ได้
บางครั้งมันทำได้

แต่บางครั้ง
คุกกลับสร้างศัตรูที่ดื้อรั้นยิ่งกว่าเดิม
---
หลังถูกเนรเทศไปไซบีเรีย
Bakunin ทำสิ่งที่ดูเหมือนนิยายผจญภัย
เขาหลบหนี

เดินทางผ่านญี่ปุ่น
ข้ามมหาสมุทรแปซิฟิก
ผ่านอเมริกา
ก่อนกลับสู่ยุโรป
เพื่อเริ่มการต่อสู้อีกครั้ง

ราวกับว่าชีวิตทั้งหมดของเขามีความหมายเพียงอย่างเดียว
คือการไม่ยอมจำนน
---
สิ่งที่ทำให้ Bakunin แตกต่างจากนักปฏิวัติคนอื่น
ไม่ใช่เพียงการต่อต้านกษัตริย์
แต่คือการต่อต้าน "อำนาจรวมศูนย์" ทุกรูปแบบ
แม้แต่นักปฏิวัติด้วยกันเอง
---
ในศตวรรษที่ 19

ชายอีกคนหนึ่งกำลังสร้างทฤษฎีที่จะเปลี่ยนโลก
Karl Marx

ทั้งสองต่างต้องการโค่นล้มทุนนิยม
ทั้งสองต่างยืนอยู่ข้างแรงงาน
ทั้งสองต่างต้องการโลกที่ยุติธรรมกว่าเดิม

แต่เมื่อพูดถึง "รัฐ"
พวกเขากลับแยกทางกันโดยสิ้นเชิง
---
Marx เชื่อว่า
ชนชั้นกรรมาชีพต้องยึดอำนาจรัฐ
และใช้รัฐสร้างสังคมใหม่

แต่ Bakunin มองเห็นอันตรายบางอย่าง
ที่คนจำนวนมากในยุคนั้นยังมองไม่เห็น
---
เขาเตือนว่า
หากวันหนึ่งพรรคปฏิวัติยึดอำนาจสำเร็จ
ผู้นำเหล่านั้นจะกลายเป็นชนชั้นปกครองกลุ่มใหม่

รัฐจะไม่หายไป
มันจะใหญ่ขึ้น
เข้มแข็งขึ้น
และอันตรายขึ้น

เพราะมันจะอ้างว่ากำลังกดขี่ประชาชน
เพื่อประโยชน์ของประชาชนเอง
---
หลายสิบปีต่อมา

โลกได้เห็นการเกิดขึ้นของรัฐคอมมิวนิสต์ขนาดใหญ่
ตำรวจลับ
ค่ายแรงงาน
การควบคุมความคิด
และระบบราชการมหึมา

จนหลายคนย้อนกลับมาอ่าน Bakunin อีกครั้ง
ด้วยความรู้สึกไม่สบายใจ
---
สำหรับ Bakunin
ปัญหาไม่ใช่แค่คนเลวมีอำนาจ
แต่คือ
อำนาจเองมีแนวโน้มจะทำให้มนุษย์เปลี่ยนไป
---
เขาไม่เชื่อในผู้ปกครองที่ดี
ไม่เชื่อในชนชั้นนำที่มีคุณธรรม
ไม่เชื่อในเผด็จการผู้หวังดี
ไม่เชื่อแม้แต่นักปฏิวัติ
เมื่อพวกเขาเริ่มมีอำนาจเหนือผู้อื่น
---
ชีวิตบั้นปลายของเขาไม่ได้จบลงอย่างงดงาม

ไม่มีตำแหน่ง
ไม่มีเกียรติยศ
ไม่มีความมั่งคั่ง

อดีตขุนนางผู้นี้ใช้ชีวิตอย่างยากจน
พึ่งพาเงินช่วยเหลือจากสหาย
ร่างกายอ่อนล้า
และถูกโลกค่อย ๆ ลืม
---
แต่ความคิดของเขาไม่เคยตาย

ทุกครั้งที่ผู้คนรวมตัวกันเอง
โดยไม่รอคำสั่งจากเบื้องบน
ทุกครั้งที่ชุมชนจัดการปัญหาของตนเอง

ทุกครั้งที่มีคนตั้งคำถามว่า
"ใครจะควบคุมผู้ควบคุม"

เงาของ Bakunin จะปรากฏขึ้นอีกครั้ง
---
เขาอาจไม่ใช่นักปรัชญาที่ถูกต้องที่สุด
เขาอาจไม่ใช่นักปฏิวัติที่ประสบความสำเร็จที่สุด

แต่เขาคือหนึ่งในคนไม่กี่คนในประวัติศาสตร์
ที่กล้าสงสัยแม้กระทั่งผู้ที่อ้างว่ากำลังมอบอิสรภาพให้แก่เรา

และบางที
นั่นอาจเป็นเหตุผลที่โลกยังต้องการอ่านเขาอยู่เสมอ

แม้เวลาจะผ่านไปกว่าหนึ่งศตวรรษแล้วก็ตาม

Mikhail Bakunin (1814-
1876)


OR


ือ_ความยอมจำนน

"The modern church does not teach you how to save your immortal soul; it aggressively trains you to kneel quietly in the dirt while the aristocracy legally steals the world."

"ศาสนจักรสมัยใหม่ไม่ได้สอนวิธีช่วยวิญญาณอมตะของคุณให้รอดพ้น
แต่มันกำลังฝึกคุณให้คุกเข่าอยู่เงียบ ๆ บนพื้นดิน
ขณะที่ชนชั้นปกครองค่อย ๆ ขโมยโลกไปอย่างถูกกฎหมาย"

- Mikhail Bakunin

ในยามทุกข์
มนุษย์มักมองหาความหมาย

เมื่อชีวิตเต็มไปด้วยความสูญเสีย
ความเจ็บปวด
และความไม่แน่นอน
ศาสนามักเป็นที่พึ่งพิง

ให้ความหวัง
ให้กำลังใจ
และมอบคำตอบต่อคำถามที่ยากที่สุดของชีวิต
นี่คือเหตุผลที่ศาสนาดำรงอยู่มาหลายพันปี

แต่ Bakunin ตั้งคำถามที่รุนแรงมาก

เขาไม่ได้ถามว่า
"พระเจ้ามีจริงหรือไม่?"
เขาถามว่า
"สถาบันศาสนากำลังทำอะไรกับมนุษย์?"

เพราะเมื่อเรามองย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์
เราจะพบว่าหลายครั้ง
สถาบันทางศาสนาไม่ได้อยู่ข้างผู้ถูกกดขี่
แต่อยู่ข้างอำนาจ

กษัตริย์ได้รับการรับรองจากพระเจ้า
ชนชั้นสูงได้รับการอวยพร
ความเหลื่อมล้ำถูกอธิบายว่าเป็นชะตากรรม
และความทุกข์ถูกอธิบายว่าเป็นสิ่งที่ควรอดทน

ยิ่งเชื่อฟัง
ยิ่งเป็นคนดี
ยิ่งอดทน
ยิ่งได้รับบุญ
ยิ่งยอมรับชะตากรรม
ยิ่งใกล้ความรอด

Bakunin มองว่านี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ

แต่มันคือกลไกทางอำนาจ
เพราะประชาชนที่เชื่อว่าความทุกข์มีคุณค่าทางจิตวิญญาณ
อาจยอมรับสภาพที่ไม่เป็นธรรม
โดยไม่ตั้งคำถาม

คนที่เชื่อว่าการยอมจำนนคือคุณธรรม
อาจไม่ลุกขึ้นท้าทายความ
อยุติธรรม

คนที่หวังรางวัลในโลกหน้า
อาจลืมถามว่า
เหตุใดโลกนี้จึงถูกจัดวางเช่นนี้

นี่คือเหตุผลที่ Bakunin พูดอย่างรุนแรงว่า
ศาสนาไม่ได้เพียงปลอบโยนผู้ทุกข์
แต่มันอาจทำให้ผู้ทุกข์สงบเกินไป
จนไม่ต่อต้านสิ่งที่ทำให้พวกเขาทุกข์

แน่นอน
คำวิจารณ์นี้ไม่ได้หมายความว่าศาสนาไม่มีคุณค่า

ศาสนาเคยสร้างโรงพยาบาล
โรงเรียน
องค์กรการกุศล
และมอบความหมายให้ผู้คนนับไม่ถ้วน

คำถามที่สำคัญจึงไม่ใช่ว่า
ศาสนาดีหรือเลว
แต่คือ
เมื่อใดศาสนาช่วยปลดปล่อยมนุษย์
และเมื่อใดศาสนากำลังสอนให้มนุษย์ยอมจำนน

เพราะความเชื่อฟัง
เป็นพลังที่ทรงอำนาจมาก
และมันยิ่งทรงอำนาจขึ้นอีก
เมื่อถูกทำให้ศักดิ์สิทธิ์

บางทีคำถามที่น่ากลัวที่สุดอาจไม่ใช่
"คุณเชื่ออะไร?"
แต่เป็น
"ใครได้ประโยชน์จากสิ่งที่คุณเชื่อ?"

และหากวันหนึ่ง
ความศรัทธาทำให้เราเลิกตั้งคำถาม
เราอาจต้องหยุดถามเรื่องสวรรค์ชั่วคราว

แล้วหันกลับมาถามว่า
บนโลกใบนี้
ยังมีใครบางคนกำลังได้ประโยชน์จากการที่เราคุกเข่าอยู่หรือไม่

🎉 HUMANITIES OPEN HOUSE 2026 🎉

เปิดโลกมนุษยศาสตร์ สู่อนาคตที่คุณออกแบบได้

📍คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
🗓 24 – 28 มิถุนายน 2569
⏰ เวลา 09.00 – 12.00 น.
📌 ณ ลานหน้าคณะมนุษยศาสตร์

พบกับการแนะนำหลักสูตรจากทุกสาขาวิชา กิจกรรมสนุก ๆ เกมตอบคำถาม ชิงของรางวัล และแนะแนวเส้นทางการศึกษาและอาชีพจากคณาจารย์และรุ่นพี่

✨ ไม่ว่าคุณจะชอบภาษา ประวัติศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม หรือการเรียนรู้เกี่ยวกับมนุษย์ ที่นี่มีคำตอบให้คุณ

แล้วมาพบกันนะคะ

มนุษย์ควรสร้างเมืองบนดาวอังคาร หรือสร้างโลกใบนี้ให้น่าอยู่ก่อน?

เมื่อไม่นานมานี้

Elon Musk มหาเศรษฐีผู้ก่อตั้ง SpaceX กล่าวอย่างภาคภูมิใจว่า

«"ผมกำลังใช้ทรัพยากรของตัวเองเพื่อขยายแสงสว่างแห่งจิตสำนึกของมนุษย์ไปสู่ดวงดาว ทำให้มนุษยชาติเป็นสิ่งมีชีวิตหลายดาวเคราะห์ และปกป้องอนาคตของเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น"»

สำหรับ Musk

การส่งมนุษย์ไปดาวอังคารไม่ใช่เรื่องของความร่ำรวย
ไม่ใช่ของเล่นของมหาเศรษฐี
แต่เป็นภารกิจแห่งอารยธรรม

หากวันหนึ่งโลกเกิดสงครามนิวเคลียร์
เกิดโรคระบาดร้ายแรง
หรือดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก
มนุษย์จะยังไม่สูญพันธุ์
เพราะเราจะมีบ้านอีกหลังอยู่บนดาวดวงอื่น

แต่ Bernie Sanders สมาชิกวุฒิสภาสหรัฐฯ กลับตอบโต้ด้วยถ้อยคำรุนแรงว่า

«"คุณได้รับมรดกความมั่งคั่งจากยุคแบ่งแยกสีผิว ทำลายสหภาพแรงงานในโรงงานของคุณ และแทบไม่จ่ายภาษีเงินได้ของรัฐบาลกลางเลย ขณะที่ครอบครัวคนทำงานจำนวนมากกำลังดิ้นรนเอาชีวิตรอด คุณเป็นเพียงคณาธิปไตยผู้โลภที่แสร้งทำเป็นว่าการเดินทางไปดาวอังคารจะช่วยมนุษยชาติได้"»

สำหรับ Sanders

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ดาวอังคาร
แต่อยู่ที่โลก

เขาไม่ได้ถามว่า
"เราจะไปดาวอังคารได้อย่างไร"
แต่ถามว่า
"ในเมื่อยังมีคนจำนวนมากไม่มีเงินรักษาพยาบาล ไม่มีบ้าน ไม่มีความมั่นคงในชีวิต ทำไมเราจึงทุ่มทรัพยากรมหาศาลเพื่อไปสร้างเมืองบนดาวดวงอื่น?"

และนี่คือจุดที่น่าสนใจ

เพราะความขัดแย้งนี้
ไม่ใช่เรื่องของ Musk
และไม่ใช่เรื่องของ Sanders
แต่เป็นเรื่องของพวกเราทุกคน

มนุษย์ควรให้ความสำคัญกับอะไร?

อนาคต
หรือปัจจุบัน?

ความฝัน
หรือความยุติธรรม?

จรวด
หรือขนมปัง?

ผู้สนับสนุน Musk เชื่อว่า

มนุษย์ก้าวหน้ามาได้เพราะคนที่กล้าฝัน
ถ้าบรรพบุรุษของเราเอาแต่แก้ปัญหาเฉพาะหน้า
เราอาจไม่มีเครื่องบิน
ไม่มีอินเทอร์เน็ต
ไม่มีวัคซีน
และไม่มีเทคโนโลยีที่เปลี่ยนโลก

ทุกความก้าวหน้าล้วนเริ่มต้นจากความฝันที่ดูเป็นไปไม่ได้

แต่ฝ่ายที่เห็นด้วยกับ Sanders ก็ถามกลับว่า

ใครเป็นคนได้ประโยชน์จากความก้าวหน้านั้น?
คนงานที่ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้อะไร?
คนจนได้อะไร?
หรือความมั่งคั่งกำลังไหลเข้าสู่มือของคนเพียงไม่กี่คน?

คำถามนี้ไม่มีคำตอบง่าย ๆ

เพราะโลกต้องการทั้งนักฝัน
และนักวิจารณ์

ต้องการทั้งคนที่มองไปยังดวงดาว
และคนที่ไม่ยอมให้เราลืมผู้คนบนพื้นโลก

บางทีปัญหาอาจไม่ใช่ว่า

เราควรเลือก "ดาวอังคาร" หรือ "โลก"
แต่เป็นว่า
เราจะสร้างอนาคตที่ยิ่งใหญ่
โดยไม่ทิ้งมนุษย์ที่อยู่ข้างหลังได้หรือไม่

และนั่นอาจเป็นคำถามทางการเมือง
ทางศีลธรรม
และทางปรัชญา
ที่สำคัญที่สุดของศตวรรษที่ 21

เพราะก่อนที่เราจะตัดสินใจว่า
มนุษย์ควรไปอยู่ที่ดาวดวงไหน
เราอาจต้องตอบให้ได้ก่อนว่า

โลกใบนี้
เป็นของใคร?

Slavoj Žižek : นักปรัชญาแนว

* DEATH METAL*


# DESIRE #

คุณไม่ได้ต้องการสิ่งที่คุณคิดว่าคุณต้องการ

คนส่วนใหญ่เชื่อว่า
พวกเขารู้ว่าตัวเองต้องการอะไร

อยากมีเงิน
อยากมีความรัก
อยากมีบ้าน
อยากมีชื่อเสียง
อยากมีความสุข

แต่ Žižek กลับถามคำถามที่น่ากลัวมาก

«แน่ใจหรือว่านั่นคือความต้องการของคุณจริง ๆ»
---
Desire : ความปรารถนาที่ไม่ใช่ของเรา

เราเติบโตขึ้นมาพร้อมความเชื่อว่า
ความปรารถนาเกิดจากตัวเรา
แต่ Žižek ซึ่งได้รับอิทธิพลจาก
Jacques Lacan
กลับเสนอว่า

เราเรียนรู้ว่าควรปรารถนาอะไร
จากคนอื่น
จากสังคม
จากวัฒนธรรม
จากภาพที่เห็นทุกวัน
---
เด็กคนหนึ่งอยากได้ของเล่น
เพราะเห็นเด็กอีกคนอยากได้
คนหนึ่งอยากมีแฟน
เพราะทุกคนบอกว่าควรมี
คนหนึ่งอยากรวย
เพราะสังคมยกย่องคนรวย
---
หลายครั้ง

สิ่งที่เราเรียกว่า
"ความฝัน"

อาจเป็นเพียง
"ความฝันที่ถูกปลูกไว้ในหัว"
---
#

คำโกหกที่ทำให้เราอยู่ต่อได้

Žižek บอกว่า
มนุษย์ไม่ได้มีชีวิตอยู่ด้วยความจริง
มนุษย์มีชีวิตอยู่ด้วย Fantasy
---
เราไม่ได้รักแค่คนคนหนึ่ง
เรารักภาพที่เราสร้างเกี่ยวกับคนคนนั้น
เราไม่ได้อยากได้งานเพียงอย่างเดียว
เราอยากได้ภาพของตัวเองในงานนั้น
เราไม่ได้อยากได้เงินอย่างเดียว
เราอยากเป็นคนแบบที่เงินทำให้เราเป็น
---
Fantasy

ไม่ใช่ความฝันลม ๆ แล้ง ๆ
แต่มันคือฉากหลังที่ทำให้ชีวิตดำเนินต่อไปได้
---
ปัญหาคือ

เมื่อ Fantasy พัง
โลกทั้งใบอาจพังตามไปด้วย
---
REAL #

สิ่งที่เราไม่อยากเจอ

นี่คือสัตว์ประหลาดตัวจริงของ Žižek
---
The Real
ไม่ใช่ความจริงธรรมดา
ไม่ใช่ข้อเท็จจริง
ไม่ใช่ข้อมูล
---
The Real

คือสิ่งที่ไม่สามารถอธิบายได้
สิ่งที่ภาษาแตะไม่ถึง
สิ่งที่ทำให้โลกที่เราสร้างขึ้นแตกออก
---
วันที่คนรักจากไป
วันที่แพทย์บอกว่าคุณเป็นโรคร้าย
วันที่คนที่คุณเชื่อใจทรยศ
วันที่คุณค้นพบว่าชีวิตไม่มีความหมายอย่างที่เคยคิด
---
นั่นคือช่วงเวลาที่ Fantasy แตก
และ The Real โผล่ขึ้นมา
---
คนส่วนใหญ่ใช้ชีวิตเพื่อหลีกหนี The Real

ด้วยงาน
ด้วยความบันเทิง
ด้วยศาสนา
ด้วยการเมือง
ด้วยอุดมการณ์
ด้วยความรัก
ด้วยความฝัน
---
แต่ The Real จะกลับมาเสมอ
เหมือนรอยร้าวที่ไม่มีวันปิดสนิท
---
ข่าวร้าย

Žižek ไม่มีทางออกให้คุณ
---
เขาไม่ได้บอกให้คิดบวก
ไม่ได้บอกให้เชื่อมั่นในตัวเอง
ไม่ได้บอกว่าทุกอย่างจะดีขึ้น
---
เขาเพียงยืนอยู่ตรงหน้าเรา
แล้วพูดว่า

«สิ่งที่คุณเรียกว่า "ตัวตน"»
«อาจเป็นเพียงเรื่องเล่าที่คุณสร้างขึ้นเพื่อไม่ต้องเผชิญหน้ากับ The Real»
---
และนั่นคือเหตุผลที่ Žižek ไม่ใช่ Rock Star
เขาคือ Death Metal

นักปรัชญาที่ไม่ได้ปลอบโยนเรา
แต่เปิดไฟในห้องที่เราพยายามล็อกไว้ทั้งชีวิต
แล้วบอกว่า

"ดูสิ่งนั้นเสีย"

แม้เราจะไม่อยากมองก็ตาม

Slavoj Žižek :
*IDEOLOGY*

คุณคิดว่าคุณเป็นอิสระ?
หรือคุณแค่กำลังทำตามบทที่ถูกเขียนไว้แล้ว

มีนักปรัชญาคนหนึ่งที่ไม่เหมือนใคร

เขาพูดเร็ว ขยับตัวตลอดเวลา ชอบดึงเสื้อ สูดน้ำมูกกลางเวที และดูเหมือนศาสตราจารย์ที่เพิ่งตื่นนอน

แต่ภายใต้ภาพลักษณ์แปลกประหลาดนั้น
เขาคือหนึ่งในนักปรัชญาที่อันตรายที่สุดในโลกปัจจุบัน

Slavoj Žižek

เพราะเขาไม่ได้พยายามเปลี่ยนโลก
เขาพยายามเปิดโปงว่า
โลกกำลังเปลี่ยนเราอยู่ตลอดเวลา โดยที่เราไม่รู้ตัว
---
Ideology คืออะไร?

คนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่า
Ideology หรืออุดมการณ์
คือสิ่งที่คนอื่นมี

เช่น

คนขวาจัด คนซ้ายจัด นักการเมือง ศาสนา รัฐบาล

แต่ Žižek บอกว่า
นี่คือจุดที่เราเข้าใจผิดตั้งแต่ต้น
---
ปัญหาไม่ใช่คนที่มีอุดมการณ์

ปัญหาคือ
คนที่คิดว่าตัวเองไม่มีอุดมการณ์
เพราะอุดมการณ์ที่ทรงพลังที่สุด
ไม่ใช่อุดมการณ์ที่เรามองเห็น
แต่เป็นอุดมการณ์ที่เราคิดว่า
"มันเป็นเรื่องธรรมชาติอยู่แล้ว"
---
ปลาไม่รู้ว่าตัวเองอยู่ในน้ำ

Žižek ชอบยกตัวอย่างง่ายๆ
ปลามองไม่เห็นน้ำ
เพราะน้ำอยู่รอบตัวมันตลอดเวลา

มนุษย์ก็เช่นกัน
เราไม่เห็นกรอบความคิดที่กำลังครอบงำเรา
เพราะเราเกิดและเติบโตอยู่ในนั้น
---
เราเชื่อว่า

การมีบ้านใหญ่คือความสำเร็จ
การมีรถดีคือความสำเร็จ
การมีผู้ติดตามมากคือความสำเร็จ
การแต่งงานคือความสำเร็จ
การมีลูกคือความสำเร็จ

การทำงานหนักคือความดี
การแข่งขันคือเรื่องปกติ
---
แต่เคยถามไหมว่า

ใครเป็นคนกำหนดสิ่งเหล่านี้?
และทำไมเราจึงเชื่อมัน
โดยไม่เคยตั้งคำถาม
---
คุณไม่ได้ซื้อสินค้า
คุณกำลังซื้อความฝัน

Žižek ได้รับอิทธิพลจากนักจิตวิเคราะห์ชื่อดัง Jacques Lacan

เขาเชื่อว่า
มนุษย์ไม่ได้ต้องการวัตถุ
มนุษย์ต้องการ "ความหมาย" ที่ติดมากับวัตถุนั้น
---
คนซื้อกาแฟ
ไม่ได้ซื้อแค่กาแฟ
แต่ซื้อภาพของคนทันสมัย
ซื้อไลฟ์สไตล์
ซื้อความรู้สึกว่าตัวเองเป็นคนแบบหนึ่ง
---
คนซื้อโทรศัพท์
ไม่ได้ซื้อแค่เครื่องมือสื่อสาร
แต่ซื้ออัตลักษณ์
ซื้อสถานะ
ซื้อเรื่องเล่าที่ทำให้รู้สึกว่าตัวเองสำคัญ
---
เราคิดว่าเรากำลังเลือก

แต่หลายครั้ง
เราแค่กำลังเลือกจากตัวเลือกที่ระบบเตรียมไว้ให้แล้ว
---
เสรีภาพที่ไม่เสรี

นี่คือประโยคที่แทงใจที่สุดของ Žižek

> เราไม่ได้ถูกสั่งให้เชื่อฟังอีกต่อไป

> เราถูกสั่งให้ "เป็นตัวของตัวเอง"

ฟังดูดีใช่ไหม
แต่ลองคิดดู
---
โลกปัจจุบันบอกเรา

จงมีความสุข
จงประสบความสำเร็จ
จงพัฒนาตัวเอง
จงมีแรงบันดาลใจ
จงเป็นตัวเอง
จงคิดบวก
จงสร้างแบรนด์ตัวเอง
---
สุดท้าย
เรากลับเหนื่อยกว่าเดิม
เพราะเรารู้สึกว่าต้องประสบความสำเร็จตลอดเวลา

แม้กระทั่งการพักผ่อน
ก็ยังต้องพักผ่อนให้มีประสิทธิภาพ

มนุษย์สมัยใหม่จำนวนมาก
ไม่ได้ถูกกดขี่ด้วยโซ่ตรวน
แต่ถูกกดขี่ด้วยความคาดหวัง
---
เมทริกซ์ไม่ได้อยู่ข้างนอก
มันอยู่ในหัวเรา
หลายคนดู The Matrix แล้วคิดว่า
โลกปลอมอยู่ในคอมพิวเตอร์

แต่ Žižek กลับบอกว่า
เรื่องน่ากลัวกว่านั้นมาก
---
เพราะโลกปลอม
อาจเป็นเรื่องเล่าที่เรายึดถือทุกวัน
โดยไม่เคยสงสัยมันเลย
---
เราอาจไม่ได้ติดอยู่ในเครื่องจักร
เราอาจติดอยู่ในความคิดของตัวเอง
---
ทำไม Žižek ถึงสำคัญ?

เพราะเขาไม่ได้บอกว่าคุณควรเชื่ออะไร
เขาบอกให้คุณถามว่า
ทำไมคุณจึงเชื่อสิ่งที่คุณเชื่อ
---
เขาไม่ได้ให้คำตอบสวยงาม
ไม่ได้สอนให้คิดบวก
ไม่ได้บอกว่าจักรวาลมีแผนสำหรับคุณ
ไม่ได้สัญญาว่าความพยายามจะได้รับรางวัลเสมอ
---
เขาเพียงยื่นกระจกบานหนึ่งให้เรา
แล้วถามว่า

> ความคิดที่คุณเรียกว่า "ตัวตน"
> แน่ใจหรือว่ามันเป็นของคุณจริงๆ
---
บทส่งท้าย

คนจำนวนมากกลัวการถูกหลอก
แต่ Žižek กลัวอีกสิ่งหนึ่งมากกว่า
คือ
การหลอกตัวเอง

เพราะคุกที่แข็งแรงที่สุด
ไม่ใช่คุกที่สร้างจากเหล็ก
แต่เป็นคุกที่สร้างจากความคิด

และนักโทษ
ยังเชื่อว่าตัวเองเป็นอิสระอยู่ตลอดเวลา

"The most dangerous ideology is the one that appears as common sense."

"อุดมการณ์ที่อันตรายที่สุด คืออุดมการณ์ที่ปลอมตัวเป็นสามัญสำนึก"

คารวะ Žižek ผู้ชายที่ทำให้คนทั้งโลกเริ่มสงสัยว่า

บางที...

สิ่งที่เราเรียกว่า "ความจริง"
อาจเป็นเพียงเรื่องเล่าที่เราเคยชินกับมันมากเกินไปเท่านั้น।

❗️❗️ไลน์กลุ่มวิชา ภาค 1/69 ของภาควิชาปรัชญาค่ะ❗️❗️

📣ประกาศกระบวนวิชาที่มีการเปิดเพิ่ม ปิด เปลี่ยนแปลง ฯ ภาค 1/69 ของภาควิชาปรัชญาค่ะ 📣

ใครเขียนประวัติศาสตร์?

ตำราประวัติศาสตร์มักบอกเรา
ว่าอะไรเกิดขึ้น
ใครชนะ
ใครแพ้
ใครขึ้นสู่อำนาจ
และใครล่มสลาย
---
แต่ Voltaire ชวนตั้งคำถามอีกแบบหนึ่ง

ใครเป็นคนเล่าเรื่องเหล่านั้น
---
ทุกสงครามมีผู้ชนะ
แต่ทุกสงครามก็มีผู้ถูกลืม

ทุกการปฏิวัติมีวีรบุรุษ
แต่ก็มีผู้คนจำนวนมาก
ที่ไม่เคยถูกกล่าวถึงเลย
---
ประวัติศาสตร์ถูกสร้างขึ้นจาก

เอกสาร
บันทึก
จดหมาย
คำให้การ
และหลักฐานมากมาย

แต่การเลือกว่า
เรื่องใดควรถูกจดจำ
และเรื่องใดควรถูกปล่อยให้เงียบหาย

ก็เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์เช่นกัน
---
นั่นคือเหตุผลที่นักคิดจำนวนมาก
ไม่ได้สนใจเพียงว่า
"อะไรเกิดขึ้น"

แต่สนใจว่า
"ใครเป็นคนเล่า"
และ
"ใครไม่มีโอกาสได้เล่า"
---
ประวัติศาสตร์จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของอดีต
แต่เป็นเรื่องของอำนาจ
ความทรงจำ
และการเลือกจดจำ
---
ขณะที่ตำราประวัติศาสตร์ถามว่า
"อะไรเกิดขึ้น?"

ผู้สงสัยประวัติศาสตร์กลับถามว่า
"ใครบ้างที่หายไปจากเรื่องราว?"

การศึกษา หรือ การฝึกให้เชื่อง?

เราถูกสอนว่า
โรงเรียนคือสถานที่แห่งการเรียนรู้
สถานที่ที่เด็กจะ

เติบโต
ค้นหาตัวเอง
พัฒนาศักยภาพ
และเตรียมตัวสำหรับโลกอนาคต

แต่มีคำถามหนึ่งที่ไม่ค่อยมีใครกล้าถาม

ถ้าโรงเรียนต้องการสร้างคนที่คิดเป็นจริง ๆ
เหตุใดการเชื่อฟังจึงถูกสอนก่อนการคิด?
---
เด็กหลายคนเรียนรู้ตั้งแต่อายุยังน้อยว่า

ต้องนั่งให้ตรง
ต้องเงียบ
ต้องขออนุญาตก่อนพูด
ต้องทำตามคำสั่ง
ต้องตอบให้ตรงกับเฉลย
และต้องระวังอย่าถามคำถามมากเกินไป
---
เราเรียกสิ่งนี้ว่า "วินัย"

แต่บางครั้ง
มันอาจเป็นการฝึกให้คุ้นเคยกับอำนาจ
มากกว่าการฝึกให้รักความรู้
---
เด็กที่จำเก่ง
มักได้คะแนนดี

เด็กที่เชื่อฟัง
มักได้รับคำชม

เด็กที่ทำตามระบบ
มักได้รับรางวัล

แต่เด็กที่ถามว่า
"ทำไม?"
กลับถูกมองว่าเป็นปัญหา
---
น่าแปลก
เราบอกเด็กให้คิดนอกกรอบ
แต่ใช้เวลาสิบกว่าปี
สอนให้เขาอยู่ในกรอบ
ก่อน
---
เมื่อเติบโตขึ้น
คนจำนวนมากจึง

รู้วิธีทำข้อสอบ
แต่ไม่รู้วิธีตั้งคำถาม

รู้วิธีจำคำตอบ
แต่ไม่รู้วิธีสงสัย

รู้วิธีเชื่อ
แต่ไม่รู้วิธีตรวจสอบ
---
และบางที

นี่อาจเป็นบทเรียนที่สำคัญที่สุด
ที่โรงเรียนสอนโดยไม่เคยเขียนไว้ในหลักสูตร
---
Michel Foucault เคยชี้ให้เห็นว่า
โรงเรียนไม่ได้มีหน้าที่เพียงถ่ายทอดความรู้
แต่ยังเป็นสถานที่ผลิต "ร่างกายที่เชื่อง"
ผลิตคนที่คุ้นเคยกับการถูก

ประเมิน
ถูกจัดลำดับ
ถูกเปรียบเทียบ
และถูกควบคุม

เพื่อให้สามารถทำงานอยู่ในระบบได้อย่างราบรื่น
---
คำถามจึงไม่ใช่

"โรงเรียนให้ความรู้หรือไม่?"
เพราะแน่นอนว่ามันให้

คำถามคือ

ระหว่างทางนั้น
โรงเรียนกำลังสร้างมนุษย์ที่กล้าคิด
หรือกำลังสร้างมนุษย์ที่กล้าเชื่อฟัง
มากกว่ากัน
---
เพราะสังคมไม่ได้ขาดคนที่ตอบคำถามได้
สังคมขาดคนที่กล้าถามคำถาม

ในวันที่ทุกคนเงียบเหมือนกัน