Zakład Biologii Ewolucyjnej i Ochrony Kręgowców UWr

Zapraszamy do udziału w II Dolnośląskim Kongresie Praw Zwierząt.
Jednym z prelegentów będzie dr Robert Maślak z naszego Zakładu.

We Wrocławiu ruszyła właśnie kampania Skumaj to!, której celem jest edukacja i ochrona płazów w mieście. Cieszymy się, że możemy dołożyć do niej drobną cegiełkę. O postępach kampanii będziemy jeszcze informować🐸

Dzieje się u naszych studentów!

🐸W marcu, wspólnie z Kołem Naukowym Studentów Zarządzania Środowiskiem Przyrodniczym, rozpoczęliśmy drugi sezon badań terenowych na wrocławskich Marszowicach. Analizujemy tam skalę śmiertelności kręgowców na ul. Marszowickiej, dzielącej las Mokrzański i dolinę Bystrzycy.
💪Pod koniec miesiąca spotkaliśmy się również z przedstawicielami Urzędu Miejskiego, aby przedstawić kluczowe zagadnienia związane z ochroną płazów w przestrzeni miejskiej. Zaprezentowaliśmy także szczegółowe wyniki badań dotyczących śmiertelności herpetofauny na ul. Marszowickiej w 2025 roku oraz zaproponowaliśmy działania, które mogą ograniczyć skalę tego zjawiska.
🐢Ponadto kilka dni temu w czasopiśmie Herpetological Journal ukazała się publikacja członków Koła poświęcona obecności żółwi lądowych w Polsce. Przenalizowaliśmy ponad 1000 ogłoszeń dotyczących zaginionych lub odnalezionych żółwi należących do 10 gatunków. Krótko omówiliśmy też celowe introdukcje żółwi greckich w Polsce. Nasze badania wykazały dużą skalę słabo udokumentowanego wcześniej problemu i dużą nieodpowiedzialność ze strony właścicieli żółwi lądowych. Współautorem artykułu jest nasz absolwent Mikołaj Kaźmierczak (Żółwiosfera TortoiseSphere - Waranosfera VaranusSphere - reptiles breeding). Link do pracy 👇

Nowa praca o śmiertelności bezkręgowców w zaśmieconych lasach!

W czasopiśmie Agricultural and Forest Entomology ukazał się artykuł będący wynikiem prac magisterskich Darii Godzińskiej i Moniki Pawlik (pierwsze autorki), przygotowanych pod opieką Krzysztofa Kolendy. Współautorami publikacji są również specjaliści z Katedry Entomologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu (Paweł Sienkiewicz), Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (Krzysztof Kujawa) oraz Zakładu Biologii, Ewolucji i Ochrony Bezkręgowców WNB (Marcin Kadej i Adrian Smolis).
Autorzy przeanalizowali, w jaki sposób porzucone pojemniki (np. butelki i puszki) wpływają na chrząszcze biegaczowate żyjące w miejskich lasach. Wyniki badań potwierdziły, że odpady te działają jak „śmiertelne pułapki”, ponieważ zwierzęta wchodzą do ich wnętrza w poszukiwaniu schronienia lub pokarmu i często nie są w stanie się wydostać, co prowadzi do ich śmierci. W pojemnikach stwierdzono 51% gatunków wykrytych w badanych lasach przy użyciu tradycyjnych metod. W lesie regularnie sprzątanym przez okolicznych mieszkańców śmiertelność biegaczowatych w pojemnikach była natomiast znikoma.
Porzucone śmieci nie tylko szpecą krajobraz, ale realnie zagrażają leśnej faunie. Regularne akcje sprzątania lasów mogą nie tylko poprawiać estetykę otoczenia, lecz także dostarczać cennych informacji o bezkręgowcach żyjących w zaśmieconych siedliskach oraz istotnie przyczynić się do ograniczenia ich śmiertelności.
Artykuł za paywallem ale chętnym prześlemy pdf 😊
Link: https://resjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/afe.70030

Za nami niezwykle intensywne i inspirujące piątkowe popołudnie! Podczas ostatniej edycji Nocy Biologów (16.01.2026) gościliśmy uczniów klas podstawowych na zajęciach poświęconych tajemnicom budowy mózgu u różnych gatunków zwierząt. Laboratorium wraz z prelekcją prowadziły Joanna Macur (wolontariuszka Zakładu i doktorantka z Instytutu Ochrony Przyrody PAN) oraz Ewa Serwa z naszego Zakładu. Uczestnicy mieli okazję przyjrzeć się z bliska anatomii mózgowia różnych kręgowców oraz obserwować tkankę nerwową przy użyciu mikroskopów. Cieszymy się, że mogliśmy gościć młodych pasjonatów biologii! Dziękujemy wszystkim za niesamowitą energię i dociekliwość. Do zobaczenia za rok!

Pod koniec ubiegłego roku w czasopiśmie Zoologica Scripta ukazał się artykuł dotyczący filogeografii zaskrońca zwyczajnego w Polsce. Zespół prof. Uwe Fritza (Museum of Zoology, Drezno, Niemcy), w składzie którego znaleźli się również Bartosz Borczyk i Krzysztof Kolenda, wykonał analizę opartą na danych mitochondrialnych i jądrowych niemal 1000 osobników pochodzących z Polski i krajów ościennych. Wykazano obecność trzech linii mitochondrialnych odpowiadających podgatunkom Natrix natrix natrix (żółty kolor na załączonej mapie), N. n. vulgaris (czerwony) i N. n. scutata (zielony), o częściowo nakładających się zasięgach. Polska okazała się rozległą strefą hybrydyzacji z intensywnym przepływem genów i częstą niezgodnością mitonuklearną. Wyniki wskazują na dynamiczne przesuwanie się strefy hybrydyzacji ze wschodu na zachód oraz złożoną historię postglacjalnej kolonizacji Polski przez zaskrońca. Link do pracy w komentarzu

Nowa publikacja naszego Zakładu🐸
Zespół Katedra Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z doktorantką Martyną Frątczak na czele i przy udziale Beaty Rozenblut-Kościsty z naszego Zakładu opublikował wyniki badań dotyczących wpływu związków zaburzających gospodarkę hormonalną (EDC), obecnych w wodzie rzeki Warty, na rozwój dwóch gatunków żab: trawnej i moczarowej. Płazy są szczególnie wrażliwe na tego typu zanieczyszczenia, jednak ich monitoring w Europie pozostaje ograniczony. Autorzy zaproponowali wykorzystanie stosunku długości palców (digit ratio) jako potencjalnego wskaźnika zakłóceń hormonalnych. Kijanki hodowano w wodzie rzecznej i wodzie z kranu, analizując kondycję, rozwój g***d i digit ratio. Wyniki nie wykazały istotnych różnic między grupami, co sugeruje niskie stężenie EDC. Jednak digit ratio okazał się powiązany z płcią, co potwierdza jego znaczenie biologiczne. Zaskakująco, woda z kranu wykazała podobny poziom zanieczyszczeń jak woda rzeczna, co rodzi wątpliwości dotyczące skuteczności procesów uzdatniania i utrudnia wyznaczenie czystych warunków referencyjnych w badaniach ekologicznych.

W miniony weekend odbyło się VII Polskie Sympozjum Herpetologiczne.
Bardzo dziękujemy Towarzystwo Herpetologiczne NATRIX za świetną organizację i cieszymy się, że mogliśmy dołożyć do tego skromną cegiełkę.
Dziękujemy również p. Dziekan Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego za objęcie wydarzenia patronatem oraz za przybycie i otwarcie konferencji.
Nasz zespół jak co roku zaprezentował kilka referatów i plakatów:
🐸„Handel płazami egzotycznymi w Polsce – zmiany w ciągu ostatniej dekady i implikacje do ochrony”, Ada Krasińska, Mikołaj Kaczmarski, Krzysztof Kolenda
🦎„Dymorfizm płciowy u jaszczurki zwinki Lacerta agilis i jaszczurki żyworodnej Zootoca vivipara z południowo-zachodniej Polski” Kinga Sztajdel, Bartosz Borczyk
🐸„Salamandra plamista w Polsce: wyzwania ochrony w obliczu aktualnych zagrożeń”, Krzysztof Kolenda, Estera Sumińska, Mikołaj Kaczmarski
🦎„Śmiertelność herpetofauny na drodze w zachodniej części Wrocławia – wstępne wyniki badań”, Adriana Kościańska, Aleksandra Krzyżanowska, Ash Wilczek, Ada Krasińska, Estera Sumińska, Maja Ura, Krzysztof Kolenda

Byliśmy także współautorami następujących wystąpień:
👉„Niski poziom infekcji bakteryjnej u kleszczy pasożytujących na murówkach zwyczajnych (Podarcis muralis) w Polsce” Dagmara Dyczko, Tomasz Skawiński, Natalia Kolenda, Agata Starzecka, Krzysztof Kolenda
👉„Pierwsza obserwacja deformacji kręgosłupa u murówki zwyczajnej Podarcis muralis z Polski”, Agata Starzecka, Tomasz Skawiński, Krzysztof Kolenda
👉„Filogeografia i strefy kontaktu zaskrońca zwyczajnego w Polsce (Squamata: Natricidae: Natrix natrix)”, Andrea Criado-Flórez, … Bartosz Borczyk, … Krzysztof Kolenda i in.
👉„Nowe stanowiska murówki zwyczajnej Podarcis muralis w południowej Polsce: zróżnicowanie filogenetyczne i potencjalne drogi introdukcji”. Tomasz Skawiński Adriana Kościańska, Agnieszka Pietras-Lebioda, Agata Starzecka, Krzysztof Kolenda

Zachęcamy do zapoznania się ze streszczeniami wystąpień:https://www.sympozjumherpetologiczne.pl/wp-content/uploads/2025/11/abstractbookVIIPSH.pdf

Całkiem niedawno, na łamach czasopisma Biology, ukazała się nowa publikacja dotycząca żab zielonych, której głównymi autorkami są Ania Dudzik, Beata Rozenblut-Kościsty, Zuzanna Stryczak, Maria Ogielska i Magdalena Chmielewska.
Tym razem nasz Zespół zaprezentował wyniki badań nad mieszańcem Pelophylax grafi i wyjątkową strategią dziedziczenia, która pozwala mu zachować płodność mimo obecności dwóch różnych genomów (P. perezi i P. ridibundus).
Przeprowadzone badania wykazały, że w komórkach płciowych młodocianych osobników jeden z zestawów chromosomów - ten pochodzący od P. perezi - ulega programowanej eliminacji. Proces ten przebiega poprzez powstawanie mikrojader, czyli małych struktur podobnych do jądra komórkowego, które następnie są degradowane. W efekcie w gametach przekazywany jest wyłącznie genom pochodzący od P. ridibundus.
Co więcej, mechanizm ten okazuje się ewolucyjnie konserwatywny także u innych mieszańców z rodzaju Pelophylax!
Badania zostały częściowo sfinansowane z grantu Ani (Preludium 22, 2023/49/N/NZ8/00932) oraz powstały dzięki współpracy z zagranicznymi ośrodkami badawczymi: Institute of Animal Physiology and Genetics CAS (Czechy) oraz Centre d’Ecologie Fonctionnelle et Evolutive CNRS (Francja).

Zachęcamy do zapoznania się z książką abstraktów VII Polskie Sympozjum Herpetologiczne!

Szanowni Państwo,
książka streszczeń VII Polskiego Sympozjum Herpetologicznego już jest dostępna online: https://www.sympozjumherpetologiczne.pl/pliki-do-pobrania/

Widzimy się za tydzień!