Szlakiem wieluńskich Żydów / History of the Jews from Wielun

22/08/2026

84. rocznica Zagłady Getta w Wieluniu.
Podczas uroczystości upamiętniającej Zagładę żydowskiej społeczności Wielunia i regionu, prowadzący Michał (szlakowiec) odczytał Apel Pamięci oraz Psalm Dawidowy. Uroczystość rozpoczęła się sygnałem alarmowym syreny OSP KSRG Wieluń upamiętniającym nasze mieszkanki i mieszkańców.

One i Oni tu byli, żyli, tworzyli, budowali siłę gospodarczą miasta, działali w samorządzie, kochali. Tu był ICH dom i Ojczyzna. Zginęli w mobilnych komorach gazowych niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Kulmhof nad Nerem. Pozostała pustka. Pozostała pamięć.

Serdeczne podziękowania dla Pana Burmistrza Pawła Okrasy za szacunek do historii miasta i jego mieszkańców. Wszystkich mieszkańców. Za wieloletnie wsparcie i pomysły.
Dla strażaków z OSP Wieluń. Druhowie jesteście WIELCY. Zawsze mogę na Was liczyć.
Dla Michała za postawę „zawsze gotowy” i wartości, którymi się ze mną dzieli. Może razem spróbujemy wyłuskać z ludzi dobro i zmienić świat na lepsze.
Dla wszystkich, którzy byli z nami duchem, bo nie mogli ciałem.

20/08/2026

Kochani jutro tj. 21.08 w piątek, w wigilię 84. rocznicy Zagłady Getta w Wieluniu, dokonanej przez okupanta niemieckiego 22. 08.1942 r., o godzinie 14:00 zabrzmi w Wieluniu syrena alarmowa.

Sygnał ciągły nadawany będzie przez minutę.

Syrena upamiętni Ofiary getta - Żydówki i Żydów - mieszkanki i mieszkańców Wielunia oraz regionu, obywatelki i obywateli polskiego państwa, których w liczbie 10.000 (tyle liczył transport wieluński) zamordowano w niemieckim, nazistowskim obozie zagłady Kulmhof nad Nerem. Ich prochy do dzisiejszego dnia spoczywają w bezimiennych, masowych mogiłach.
Cześć Ich Pamięci!

OSP KSRG Wieluń dziękuję za wspólne działania na rzecz pamięci o zamordowanych mieszkankach i mieszkańcach naszego miasta i regionu

„Naród, który nie szanuje swej przeszłości nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości” - Marszałek Józef Piłsudski

20/08/2026

We remember!

21 sierpnia wspólnie z Urzędem Miejskim zapraszamy na uroczystość upamiętnienia 82 rocznicy likwidacji getta w Wieluniu:
✡️ godzina 14:00
✡️ teren byłego getta - Plac Jagielloński (róg ulicy Moniuszki i Targowej)

W tym dniu nie tylko upamiętniamy Ofiary - mieszkanki i mieszkańców Wielunia żydowskiego pochodzenia, ale również przestrzegamy przed skutkami szerzenia nienawiści. Auschwitz nie spadło z nieba! Zanim doszło do zbrodniczych czynów, na początku zawsze było słowo i przyzwolenie na wykluczenie.

Likwidacja skupisk ludności żydowskiej w pow. wieluńskim rozpoczęła się w sierpniu 1942 r. Działo się to na polecenie gauleitera A. Greisera, który stosownie do zarządzeń Himmlera wydał specjalny rozkaz "odżydzenia" Kraju Warty. Pierwszy etap deportacji do obozu zagłady w Chełmnie odbył się w kwietniu 1942 r.; Przybyła wtedy do Wielunia samochodami ciężarowymi ekipa Rollkommando. Żydów przemocą ładowano do samochodów i wywożono do obozu. W ciągu niedzieli ekipa Rollkommanda kilka razy zabierał z Wielunia wciąż nowe transporty Żydów. W kwietniu wywieziono też część Żydów z Lututowa.Z braku źródeł trudno ustalić ilu Żydów z pow. wieluńskiego skierowano w tym miesiącu do obozu zagłady w Chełmnie.

Drugi etap deportacji nastąpił w sierpniu 1942 r. Tym razem nieomal wszystkich Żydów wywieziono w ciągu kilkunastu dni do obozu w Chełmnie. Wyselekcjonowano jedynie niewielką grupę młodych rzemieślników i skierowano do getta w Łodzi (ok. 992 osoby). Równocześnie z likwidacją okolicznych gett, likwidowano również obozy pracy w Sokolnikach, Galewicach, Kraszewicach i Ostrówku.

W wyniku koncentracji skupiono w Wieluniu w sierpniu 1942 r. ponad 10 tys. Żydów z całego powiatu i umieszczono ich w kościele i klasztorze poaugustiańskim, gdzie pozostawali w straszliwym tłoku i bez wyżywienia przez 11 dni ( od 12 do 23 sierpnia). Wiele osób zmarło na skutek głodu lub z odniesionych ran podczas likwidacji poszczególnych gett. Były też liczne przypadki utraty zmysłów. Na drabiniastym wozie, którego zaprzęg stanowili Żydzi wywożono prawie codziennie na cmentarz trupy poduszonych, pomordowanych i i zmarłych Żydów. Dość często z trupami wywożono na cmentarz osoby stare i chore, które rozstrzeliwano. Zakopano tu żywcem ok. 30 osób.

W drugiej połowie sierpnia przybyło do Wielunia Rollkommando, które wywiozło skoncentrowanych tu Żydów do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, gdzie ich wymordowano. Po przeprowadzeniu tej ludobójczej akcji, pod koniec sierpnia 1942 r. pow. wieluński był już w zasadzie "judenrein"...cyt za. Tadeusz Olejnik, Zagłada ludności żydowskiej w powiecie wieluńskim w latach okupacji hitlerowskiej, Rocznik Łódzki, t. XXIX, Warszawa-Łódź 1980, 261, 264.

Zdecydowanie skromniej o likwidacji ludności żydowskiej napisano w The Yad Vashem Encycopedia of the Ghettos during the Holocaust, v. 2, Yad Vashem, Israel, s. 928-929

Deportacja wieluńskich Żydów rozpoczęła się w kwietniu 1942 roku, kiedy dwa tysiące Żydów zostało wysłanych z getta w nieznane miejsce. Przewodniczący Judenratu- Li****tz (Lipszyc) został zamordowany dwa miesiące później. Kiedy zbliżała się ostateczna likwidacja getta, zostali do niego sprowadzeni Żydzi z pobliskiego miasta- Praszki. Likwidacja miała miejsce 22-23 sierpnia 1942 roku pod dowództwem oficerów gestapo -Alfreda Grossmana, Alberta Richtera i innych. Rozpoczęła się morderstwem pacjentów szpitala. Reszcie Żydów kazano zgłosić się na główny plac w mieście. Stamtąd zabrano ich do lokalnego kościoła, gdzie byli przetrzymywani przez 4 dni. Następnie członkowie administracji getta łódzkiego pod dowództwem Hansa Biebowa przeprowadzili selekcję do pracy przymusowej. Ci, których nie wybrano zostali zamordowani w Chełmnie.

Pod linkiem mapa M. Gilberta z danymi dotyczącymi deportacji Żydów z gett prowincjonalnych do Wielunia.
https://m.facebook.com/SzkolaDialoguWielun/photos/a.807733012638345/915604065184572/?type=3&sfnsn=mo

Fot. Wielun Memorial Book, Tel Aviv 1971

21/07/2026

Alex na zawsze w naszych sercach

היום אנו מציינים את יום הולדתו של אלכס דנציג, שנחטף מניר עוז בשבעה באוקטובר, נרצח בשבי החמאס והושב לקבורה לאחר 318 ימים.

אלכס נולד בשנת 1948 בורשה, פולין, להורים נינה ומרטין, ניצולי שואה, ובשנת 1957 עלה לישראל. את ילדותו העביר בשכונת יד אליהו בתל אביב, החל לאהוד את קבוצת ״בני יהודה״ והצטרף לתנועת השומר הצעיר. כבר אז היה ילד נבון, סקרן וחברותי שהתעניין בהיסטוריה.

בצבא ובמילואים לחם בצנחנים במלחמת יום כיפור ומלחמת לבנון הראשונה, דרך הנח"ל המוצנח הגיע לניר עוז בגרעין ״מיבר״, אז הכיר את רחל והם הקימו את משפחתם בקיבוץ. הוא לימד וחינך בבית הספר מעלה הבשור, תמיד נהג להגיע בנעלי ״קיפי״ ותלמידיו מספרים שלימד באופן לא שגרתי ומלא הומור.

אלכס ריכז את תחום השואה והמסעות לפולין ב״יד ושם״, הדריך משלחות רבות של תלמידי תיכון ומבוגרים לפולין. עסק בהוראת השואה, בהדרכת המדריכים לפולין והיה מעמודי התווך של הדיאלוג הישראלי פולני. בקיבוץ עבד בשלחין בתחום ההשקייה כל שנותיו בקיבוץ, אהב את הטבע והשדות והיה גאה בהצלחת ענף השלחין.

אלכס היה בעל ידע רב, אהב לקרוא ספרים והיה אנציקלופדיה של ספורט ובעל ידע כללי נרחב בתחומים רבים. הוא השתתף בתוכנית ״מקבילית המוחות״ שם הגדיר את עצמו כ״מורה וחקלאי״ והגיע למקום השני בתכנית.

אלכס היה פולני שהוא הכי ישראלי וישראלי שהוא הכי פולני, אכל אסאדו ורגל קרושה בביס ובנשימה אחת, חולה על כדורגל וצופה נלהב בו ובכל סוגי הספורט - סקי, כדורעף, מרוצי אופניים ועוד ועוד. אלכס אהב את החיים, להיות מוקף בחברים, אהב לשמוע מוסיקה, לרקוד, לשיר ולהשתטות, אהב את נכדותיו ונכדו, נהג לשוחח איתם, להסיע אותם לחוגים, להגיע לכל טקס סיום ולבלות איתם בבריכה בקיבוץ.

ב-7.10 שהה בביתו בקיבוץ, שוחח בשעות הבוקר עם בני משפחה, ונחטף מביתו לעזה - שם הוא שרד במשך ארבעה וחצי חודשים בתנאים קשים ותחת איום מתמיד. פדויי שבי שחזרו סיפרו שהעביר בשבי הרצאות על היסטוריה בנושאים שונים.

ב-14.2.24 אלכס נרצח באכזריות על ידי שוביו בזמן שצה״ל הפציץ בקרבת המנהרה בה שהו הוא וחבריו. ב-20.8.24 הוחזרה גופתו והוא נקבר בקיבוץ ניר עוז שכל כך אהב. הוא הותיר אחריו אחות אחת, ארבעה ילדים, 13 נכדות ונכדים ונינה אחת.

משפחתו כתבה לו:

אבא יקר ואהוב, ב-6.10.23 הגעת אלינו הביתה לארוחת ערב. כתמיד, השיחה איתך הייתה מרתקת - אין סוף נושאים היו מתעוררים לחיים במפגש איתך. התקרבנו מאוד בשש השנים לפני השבת הנוראה, חלקנו את השמחה ואת הכאב. כה אהבתי לבקר אותך עם הבנות ולראות את המבט האוהב על פניך, אתה חסר לי כל כך. אזכור אותך כפי שהיית בחיים שלפני - שובב, מרדני, מלא הומור, חכם ואוהב.

יהי זכרו של אלכס מבורך.

15/07/2026

Jak opowiadać o Zagładzie? Świadectwami ocalałych, literaturą, to oczywiste. A może do opowieści warto włączyć sztukę? Oczywiście, że tak.
Letnia Szkoła Otwarta i zajęcia o sztuce po Zagładzie. Polecam. Można uczestniczyć w wybranych zajęciach lub całym cyklu. Trzeba się zapisać.

Instalacje artystyczne, pomniki, murale, architektura, działania performatywne – współczesna kultura coraz częściej staje się przestrzenią, w której tworzy się i negocjuje pamięć o przeszłości. Jak rozmawiać o tym z uczniami? Jak wykorzystać sztukę współczesną do rozmowy o historii, tożsamości i pamięci zbiorowej?

Zapraszamy nauczycielki i nauczycieli do udziału w bezpłatnym kursie online „Letnia Szkoła Otwarta: Ewolucja pamięci. Sztuka jako przestrzeń do refleksji oraz edukacji o Zagładzie” .

📅 Przez pięć dni będziemy przyglądać się temu, jak zmieniały się sposoby upamiętniania przeszłości – od tradycyjnych pomników po współczesne działania artystyczne, media cyfrowe i kulturę wizualną.

W programie znalazły się m.in. rozmowy o:

▪️ pamięci zapisanej w sztuce współczesnej i przestrzeni publicznej,
▪️ roli muzeów, pomników i miejsc pamięci,
▪️ nowych formach opowiadania o historii,
▪️ wpływie kultury, mediów i technologii na pamięć zbiorową,
▪️ narzędziach i materiałach edukacyjnych możliwych do wykorzystania podczas zajęć szkolnych.

💻 Letnia Szkoła Otwarta to cykl bezpłatnych spotkań online prowadzonych przez ekspertów i ekspertki z różnych dziedzin. Można zapisać się na cały kurs lub wybrane dni. Każde spotkanie odbywa się na platformie ClickMeeting, a po jego zakończeniu możesz pobrać certyfikat uczestnictwa.

To propozycja dla osób, które chcą pokazywać historię nie tylko jako zbiór faktów, lecz także jako żywy proces interpretacji, pamiętania i zadawania pytań o współczesność.

📌 Szczegóły i zapisy: https://tinyurl.com/kurs-lso-2026

06/07/2026

Serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w konkursie fotograficznym: ,,Zabytki opisane obiektywem. 100 fotografii na stulecie wieluńskiego muzealnictwa’’ pod Patronatem Honorowym
Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Regulamin oraz karta zgłoszenia do pobrania na stronie muzeum: https://muzeum.wielun.pl/konkurs-fotograficzny/

21/06/2026

Warto wiedzieć. Park w sercu naszego miasta.

16/06/2026

Jest w ciągu roku jeden taki weekend. Wyjątkowy. Radosny i refleksyjny. Weekend, w który spotyka się cała forumowa rodzina. Tak! Rodzina. Nic bardziej nie łączy, jak radości i troski wspólnej pasji. Weekend święto. Weekend akumulator na następne miesiąca.
Niestety z powodu ograniczeń zdrowotnych, po operacji nie jest mi zalecana długotrwała pozycja siedząca, którą powinnam przeplatać z pozycją leżącą. I to był jedyny powód, który przeszkodził mi w udziale w naszej forumowej konferencji. Bardzo żałuję.

08/06/2026

Ambasador Polski w Izraelu, J.E. Maciej Hunia, uczestniczył w specjalnej trasie pamięci poświęconej Alexowi Dancygowi - człowiekowi, który poświęcił swoje życie edukacji o Holokauście, zachowaniu pamięci i wzmacnianiu więzi między 🇵🇱 a 🇮🇱

Serdecznie dziękujemy Izraelsko-Polskiemu Stowarzyszeniu Współpracy Kulturalnej i Zvi Kelnerowi za zorganizowanie tej znaczącej podróży przez region Otef Aza, zastanawiając się nad dziedzictwem Alexa Dancyga i wartościami, które bronił.

Jesteśmy szczególnie wdzięczni synowi Alexa, Yuval Danzig, za dzielenie się osobistymi wspomnieniami swojego ojca i za poprowadzenie nas przez kibuc Nir Oz, gdzie Alex został porwany 7 października 2023 roku.

Wizyta była potężnym dniem pamięci, edukacji i tożsamości - łączącym Polskę i Izrael, przeszłość i teraźniejszość, poprzez osobiste historie i trwałą spuściznę Alexa Dancyga.

05/06/2026

Wieluń i Praszka w Księdze Adresowej z 1910 roku

Tytuł: Księga Adresowa Królestwa Polskiego na Rok 1910, R. 11
Miejsce wydania / druku: Warszawa
Data: 1910

Źródło;
https://crispa.uw.edu.pl/object/files/223895/display/Default