Mateusz Kopaczyński - Ogólnopolski Rzecznik Praw Studenta

🎓Po prawie 𝟐𝟎 𝐥𝐚𝐭𝐚𝐜𝐡 starań PSRP - 𝐑𝐳𝐞𝐜𝐳𝐧𝐢𝐤 𝐏𝐫𝐚𝐰 𝐒𝐭𝐮𝐝𝐞𝐧𝐭𝐚 uwzględniony w ustawie!

23 stycznia 2026 r. w Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaprezentowano pierwszą część pakietu antydyskryminacyjnego dla uczelni i instytutów, którego celem jest wzmocnienie ochrony przed mobbingiem i dyskryminacją w środowisku akademickim. Szczególnie istotna jest zapowiedź umocowania Rzecznika Praw Studenta w ustawie oraz wprowadzenia kodeksu etyki.

O Rzeczniku Praw Studenta mówimy konsekwentnie od blisko 20 lat.
Od dwóch dekad Parlament Studentów RP wskazuje na potrzebę realnej ochrony praw studentek i studentów. Dziś wreszcie te wieloletnie starania przekładają się na konkretne propozycje legislacyjne.

Kodeks etyki pomoże rozwiać wątpliwości w postępowaniach dyscyplinarnych i ujednolici standardy, zwiększając przejrzystość i poczucie sprawiedliwości w środowisku akademickim.

Pakiet obejmuje m.in.:
🔹 wprowadzenie Rzecznika Akademickiego
🔹 obowiązkowe szkolenia antymobbingowe i jasne procedury antydyskryminacyjne
🔹 wzmocnienie pozycji Rzeczników Praw Studenta i Doktoranta
🔹 promowanie równości płci i wysokich standardów etycznych w uczelniach

🎓 W konferencji wzięła udział Przewodnicząca PSRP Julia Bednarska-Leśniak wraz z członkami Rady Wykonawczej PSRP 💙

Propozycje zostały przygotowane we współpracy z gremiami doradczymi i trafią teraz do szerokich konsultacji. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele Krajowa Reprezentacja Doktorantów

Jako PSRP konsekwentnie podkreślamy, że uczelnia powinna być miejscem bezpiecznym, reagującym na nadużycia i realnie chroniącym prawa studentek i studentów. Przedstawione rozwiązania to ważny krok w kierunku systemowych zmian w szkolnictwie wyższym.

🔗 Więcej informacji:

https://www.gov.pl/web/nauka/ministerstwo-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-przedstawilo-1-czesc-pakietu-antydyskryminacyjnego-dla-uczelni-i-instytutow

Konferencja Studenckie [re]Formy w Ostródzie była wydarzeniem na dużą skalę: prawie 400 uczestników, 32 panele, w ramach których odbyły się szkolenia, debaty oraz spotkania w formule open space, a także inspirujące wypowiedzi i kluczowe wnioski dotyczące dalszego rozwoju szkolnictwa wyższego z uwzględnieniem roli studentów.

Osobiście miałem okazję poprowadzić szkolenia na dwa tematy:

➡️Decyzje i rozstrzygnięcia w sprawach studenckich. Jak dochodzić swoich praw w sporze z uczelnią?

➡️AI na studiach – innowacja czy plagiat? Jak korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji zgodnie z prawem i zasadami etyki akademickiej.

Każde ze szkoleń odbyło się dla kilku grup, co przełożyło się interesujące i zróżnicowane dyskusje oraz pozwoliło na sformułowanie bardzo ważnych wniosków, które niewątpliwie będą miały wpływ na kolejne planowane działania Rzecznika:

🔹️Potrzeba przeglądu i identyfikacji dobrych oraz złych praktyk w regulaminach studiów uczelni wyższych w Polsce.
🔹️Odmienne interpretacje praw studenta w różnych jednostkach.
🔹️Potrzeba działań informacyjnych oraz zapewnienia pomocy prawnej dla studentek i studentów w Polsce w celu zapewnienia odpowiedniego wsparcia.
🔹️Skrajne podejścia uczelni wyższych do wykorzystania sztucznej inteligencji w dydaktyce akademickiej oraz nauce.
🔹️Potrzeba opracowania wytycznych dotyczących możliwości etycznego wykorzystania sztucznej inteligencji w praktyce akademickiej.

Dziękuję wszystkim za obecność oraz cenne głosy!

Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Już niebawem widzimy się w Ostródzie!👋

Razem z Julia Bednarska-Leśniak – Przewodniczącą Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej wzięliśmy wczoraj (4.11.2025 r.) udział w spotkaniu z Panią Minister Karolina Zioło-Pużuk oraz Daniel Kość z Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego .

Wspólnie dyskutowaliśmy o najważniejszych naszym zdaniem propozycjach zmiany ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Doprecyzowaliśmy również kształt zmian dotyczących wprowadzenia instytucji Rzecznika Praw Studenta wprost do ustawy, co pozwoli istotnie wzmocnić ochronę praw studenckich w Polsce.

Mieliśmy także okazję poruszyć z Panią Minister najczęstsze na ten moment problemy i wyzwania dotyczące szkolnictwa wyższego, z którymi członkowie społeczności akademickich zgłaszają się do Rzecznika Praw Studenta.

Oprócz tego udało nam się wypracować wstępny schemat oraz zasady współpracy na linii Rzecznik – Ministerstwo tak, aby w miarę możliwości zapewnić jak najlepsze wsparcie dla zwracających się o pomoc studentek i studentów z całego kraju.

Bardzo dziękuję Pani Minister za otwartość oraz konstruktywne, merytoryczne spotkanie!

W ostatnim czasie miałem przyjemność poprowadzić dwa szkolenia w ramach Akademii Prawa Własności Intelektualnej, Komercjalizacji i Przedsiębiorczości Akademickiej (https://edoktorant.pl/mlodzi-naukowcy-komercjalizuja-wiedze-2-0/szkolenia/) :

• „Prawo własności intelektualnej w kontekście AI” – 19.10.2025 r.
• „O prawach pokrewnych słów kilka” – 25.10.2025 r.

Kwestia zrozumienia znaczenia praw własności intelektualnej w kształceniu i nauce jest niezwykle kluczowa, co potwierdziły dyskusje z uczestnikami (głównie doktorantami i studentami) w ramach każdego ze szkoleń. Jeszcze bardziej staje się to ważne w czasach powszechnego dostępu do generatywnej sztucznej inteligencji takiej jak ChatGPT, która jest wykorzystywana w kształceniu oraz nauce, w tym również przed studentów.

Coraz częściej podnosi się bowiem, że dochodzi do konfliktu (choć moim zdaniem jedynie pozornego) dwóch wartości:

1️⃣potrzeby wykorzystania innowacyjnych narzędzi w celu rozwoju kształcenia i działalności na naukowej oraz
2️⃣etycznego, zgodnego z przyjętymi zasadami lub przepisami prawa wykorzystania sztucznej inteligencji tak, aby było możliwe rozgraniczenie dorobku studenta od treści wygenerowanych przez zaawansowane, autonomiczne systemy maszynowe.

Na gruncie obowiązujących przepisów prawa – zarówno polskiego, jak i innych państw (co potwierdzają już pierwsze wyroki sądów zagranicznych) „wytworom” sztucznej inteligencji na ten moment nie można przypisać cech utworu (m.in. brak spełnienia przesłanki twórczości) i objęcia ich ochroną prawnoautorską. Sama sztuczna inteligencja jako (w uproszczeniu) program komputerowy nie może również być podmiotem praw i obowiązków tak jak człowiek.

W konsekwencji studentowi, który korzysta z tego rodzaju narzędzi, nie można zarzucić popełnienia tzw. „plagiatu” (czyli przywłaszczenia sobie czyjegoś autorstwa lub wprowadzenia w błąd co do autorstwa utworu)*.

Nie oznacza to jednak, że nieograniczone wykorzystanie narzędzi SI i przypisywanie sobie autorstwa takich prac (czy to w kontekście egzaminów, prac zaliczeniowych, czy prac dyplomowych) przez studenta pozostaje obojętne z punktu widzenia prawa, uczelni oraz zasad etyki.

Tego rodzaju zachowania mogą bowiem skutkować pociągnięciem studenta do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Co więcej, w sytuacji wygenerowania całej lub części pracy dyplomowej w SI, student może narażać się na odpowiedzialność karną z art. 272 Kodeksu karnego, gdyż wprowadzając uczelnię w błąd co do samodzielnego napisania pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego, doprowadza w rzeczywistości do uzyskania (wyłudzenia) dyplomu potwierdzającego ukończenie studiów i zdobycie tytułu zawodowego.

*Należy jednak pamiętać, że sztuczna inteligencja bazuje na przetwarzaniu informacji, do których ma dostęp. Istnieje więc możliwość „wytworzenia” przez SI czyjegoś utworu (o takiej samej, zbliżonej lub zależnej treści). Wykorzystanie takiego utworu przez studenta będzie już „plagiatem” i oprócz odpowiedzialności karnej może również rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą w stosunku do pierwotnego autora (lub innej osoby, której przysługują autorskie prawa majątkowe do utworu).

Nie jestem jednak w żadnym przypadku przeciwnikiem wykorzystania SI w kształceniu, czy nauce. Wręcz przeciwnie – uczelnie powinny zachęcać i edukować studentów do korzystania z tego rodzaju narzędzi, ale właśnie jako narzędzia (środek wspomagający osiągnięcie finalnego rezultatu), a nie substytut ich pracy i procesów myślowych.

Nie ma nic złego w wykorzystaniu sztucznej inteligencji na studiach oraz w pracy naukowej, jeżeli ma to charakter jedynie pomocniczy lub wykorzystanie takie i jego zakres zostaje w sposób właściwy oznaczone w publikacji, czy pracy dyplomowej.
Niestety coraz częściej dochodzą do mnie informacje, że uczelnie obierają skrajne podejście i zamiast wypracować zasady wykorzystania narzędzi SI przez studentów oraz edukować i wspierać ich w nabywaniu odpowiednich kompetencji w tym zakresie, to całkowicie zamykają się na temat sztucznej inteligencji, a wręcz zakazują korzystania z niej, co moim zdanie powoduje efekt odwrotny do zamierzonego i szkodliwy dla całego systemu jakości kształcenia.

Dlatego też cieszą mnie wszelkie inicjatywy ogólnopolskie oraz poszczególnych uczelni/innych jednostek, zmierzające do wypracowania dobrych i złych praktyk korzystania SI w dydaktyce akademickiej oraz nauce.

Jako Rzecznik Praw Studenta również planuję podjąć działania mające na celu przeprowadzenie istotnej debaty w środowisku oraz wypracowanie ogólnopolskich rekomendacji wykorzystania sztucznej inteligencji w szkolnictwie wyższym dla uczelni z uwzględnieniem perspektywy studenckiej, jak i akademickiej.

Zagadnień wymagających omówienia oraz rozważenia w związku z zastosowaniem SI, a także szans i zagrożeń z tego wynikających jest bowiem bardzo wiele, a opisane w tym poście kwestie stanowią jedynie ich małą część.

Pierwszą okazją do wymiany myśli na ten temat, w ramach licznego forum, będzie Konferencja Studenckie [re]Formy organizowana przez Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej we współpracy z Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego , gdzie m.in. poprowadzę szkolenie: „AI na studiach – innowacja czy plagiat? Jak korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji zgodnie z prawem i zasadami etyki akademickiej”, na które już teraz serdecznie zapraszam.
Rejestracja możliwa na stronie: studenckie-reformy.psrp.org.pl

Ostatnia sobota (11.10.2025 r.) stanęła pod znakiem samorządów studenckich, które zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stanowią zrzeszenie wszystkich osób studiujących oraz są, poprzez swoje organy, wyłącznym reprezentantem ogółu studentów każdej uczelni.

Z samego rana w salach sejmowych odbyło się spotkanie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Marcin Kulasek z przewodniczącymi samorządów studenckim z całej Polski, w którym wziąłem udział. Stanowiło to świetną okazję do poznania bieżących wyzwań zgłaszanych przez przedstawicieli studenckich oraz dyskusji z Panem Ministrem.

Kolejnym punktem było posiedzenie Rady Studentów Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej, które odbyło się w murach Uniwersytetu Warszawskiego i zgromadziło blisko 200 przedstawicieli studenckich z uczelni w całym kraju. W ramach swojego wystąpienia zaprezentowałem najważniejsze cele i zadania Rzecznika Praw Studenta oraz poinformowałem o możliwościach współpracy i uzyskania wsparcia ze strony Rzecznika.

Dzień zwieńczyło podniosłe wydarzenie – gala z okazji 30-lecia Parlamentu Studentów RP, podczas której przypomniano zarówno niezwykle ciekawą historię organizacji, jak i jej ogromny wpływ na rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce.

📸Robert Lasek

🤝Dzisiaj miałem przyjemność uczestniczyć w inspirującym spotkaniu z Rzecznik Praw Doktoranta KRD - r.pr. Barbara Pietrzyk-Tobiasz oraz r.pr Wojtek Kiełbasiński, na którym rozmawialiśmy o zadaniach oraz znaczeniu Rzecznika Praw Doktoranta i Rzecznika Praw Studenta w środowisku akademickim.

Potwierdziliśmy nasze wspólne poparcie dla toczącego się procesu uregulowania obu funkcji w ustawie.

Dziękuję za wymianę doświadczeń i merytoryczną, pełną zaangażowania rozmowę o działaniach na rzecz ochrony praw studentów i doktorantów oraz możliwościach przyszłej współpracy!💬🎓

Jestem przekonany, że razem możemy jeszcze skuteczniej wspierać społeczność studentów i doktorantów w Polsce! 💪✨

Instagram:
X:

1 października 2025 r. objąłem funkcję ogólnopolskiego Rzecznika Praw Studenta!

Dziękuję Radzie Studentów Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej za zaufanie i powierzenie mi sprawowania tej niezwykle istotnej roli w systemie szkolnictwa wyższego w Polsce.

Rzecznik Praw Studenta działa w celu obrony praw studentek i studentów w całym kraju. Wierzę, że moje dotychczasowe doświadczenie pozwoli mi na skuteczne realizowanie tego zadania.
W ramach swoich kompetencji będę wspierał osoby studiujące w bieżących problemach indywidualnych oraz podejmował interwencje, a także starał się współpracować z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu rozwiązywania bardziej złożonych spraw, dotykających konkretne grupy studentek i studentów. Planuję również regularnie szkolenia oraz kampanie informacyjne związane z dydaktyką akademicką i prawami osób studiujących.

Każda studentka i każdy student mogą zwrócić się do Rzecznika ze swoją sprawą oraz pytaniami poprzez stronę https://psrp.freshdesk.com

Pozostaję również do dyspozycji samorządów studenckich i uczelni, które chciałyby skonsultować wybrane zagadnienia lub zorganizować szkolenie. W tym celu proszę o kontakt poprzez adres e-mail: [email protected]

Zachęcam do polubienia profilu oraz do obserwacji kont RPS na:

Instagramie:
Portalu X:

Pozostajemy w kontakcie!👋