Prosty język na UW

Nie może być inaczej – dziś pierwszy dzień kalendarzowej wiosny 🌷 W ramach podsumowania przyjrzyjmy się ostatniej z zasad standardu prostego języka:
✨ zachowaj zdrowy rozsądek ✨

Zasady, które omawialiśmy przez ostatnie tygodnie, mogą służyć jako pewne wskazówki. Warto jednak pamiętać, że język jest żywy, dlatego najlepiej, jeśli każdy tekst będziesz rozpatrywać indywidualnie. Skrajności i nadmiar czasem mogą zaszkodzić 😌

Znajdź równowagę
⚖️ Dostosowuj rozwiązania do tekstów, które tworzysz. Nie zawsze da się skrócić jakieś zdanie albo całkowicie zrezygnować ze strony biernej czy wszystkich trudnych słów. Ważne jest znać możliwości i umieć je wykorzystać w zależności od sytuacji.

Dodatkowa wskazówka
🐝 Jeśli napiszesz już tekst, postaraj się sprawdzić go pod kątem zrozumiałości. Możesz na przykład skonsultować to ze specjalistami w danej dziedzinie lub z osobą z potencjalnej grupy odbiorców komunikatu. Inną opcją są też elektroniczne narzędzia do oceny zrozumiałości tekstu, takie jak Jasnopis lub Logios.

–––

👉🏻 Spis ustandaryzowanych zasad prostego języka znajdziesz pod tym linkiem: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

„Uprzejmie informuje się, iż wniosek został rozpatrzony, w związku z czym zakłada się, że...”
Brzmi znajomo? W stylu urzędowym nie brakuje form bezosobowych i monstrualnie długich zdań. To najkrótsza droga do tego, żeby nikt nas nie zrozumiał 🤷🏽‍♀️

Klucz do skutecznej komunikacji tkwi w naturalności. Gdy piszesz tekst, staraj się składać go z krótkich zdań. Krótkie zdanie powinno liczyć ok. 20 wyrazów i zawierać jedną myśl 💬 Złożone wypowiedzi podziel na mniejsze fragmenty.

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę
1. Używaj zdań twierdzących.
2. Unikaj podwójnych przeczeń, które zmuszają do gry w zagadki logiczne.
3. Nadaj tekstowi ludzką twarz. Pisz tak, żeby budowa zdania wskazywała, kto i do kogo mówi 🫵🏻
4. Usuń nadmiar konstrukcji rzeczownikowych. Postaw na czasowniki, które wprowadzają dynamikę w tekście 💃🏼

Zostawiamy Was z tymi wskazówkami i życzymy, żeby „piątek trzynastego” okazał się wypełniony wyłącznie szczęśliwymi zbiegami okoliczności 🌷

–––

👉🏻 ...i niezmiennie zachęcamy do zapoznania się z całym spisem ustandaryzowanych zasad prostego języka: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

Prognoza pogody na najbliższe dni napawa optymizmem (przynajmniej ta dla Warszawy) 🌞 Oznacza to, że wiosna już tuż-tuż.

Nadchodzący okres kojarzy się z lekkością, i taki właśnie powinien być też dobór słów w tekście prostym 🍃
Gdy ustalisz już, kto będzie odbiorcą Twojego komunikatu, możesz dobrać odpowiednie słownictwo. Jeśli kierujesz tekst do laików lub otwartej grupy osób, unikaj specjalistycznego słownictwa.

Dla odbiorcy zmorą mogą być też:
👹 słowa rzadkie: erudycyjne (np. „bowiem”), książkowe (np. „jednakowoż”), przestarzałe (np. „iż”);
👹 rzeczowniki abstrakcyjne i odczasownikowe (np. „weryfikowalność”, „wnioskowanie”);
👹 wyrazy nadużywane, których znaczenie jest rozmyte (np. „dedykowany”);
👹 słabo przyswojone wyrazy pochodzenia obcego;
👹 rzadkie skróty i skrótowce;
👹 elementy stylu urzędowego (np. „niniejszym informujemy”).

Żeby tekst był bardziej przystępny, staraj się:
🪄 zastępować wyrazy trudne tymi prostszymi i bardziej rozpowszechnionymi (słowniki wyrazów bliskoznacznych to nasi przyjaciele 😉);
🪄 podawać przykłady;
🪄 pisać konkretnie, czyli unikać „waty słownej”.

Dodatkowa wskazówka
🐝 Nie musisz usuwać lub zamieniać wszystkich trudnych słów. Czasem tekst wymaga użycia fachowego terminu. W takiej sytuacji możesz wyjaśnić termin za pomocą słów typowych dla codziennej komunikacji.

–––

👉🏻 Spis ustandaryzowanych zasad prostego języka znajdziesz pod tym linkiem: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

Tekst czytelny to tekst uporządkowany 🧹

Jeśli chcesz stworzyć taki tekst, podaj w nim tylko informacje istotne dla odbiorcy. Zwróć też uwagę na kolejność informacji. Najważniejsze z nich umieść na samym początku tekstu.

Zadbaj także o warstwę graficzną:
• podziel tekst na akapity ➡️ jeden akapit = jeden wątek,
• dodaj nagłówki,
• zastosuj wypunktowania,
• wyróżnij istotne informacje.
Jeśli tekst jest krótki, najczęściej wystarczy, że podzielisz go na akapity.

Dodatkowa wskazówka
🐝 Wybór kroju pisma ma znaczenie. Łatwiejsze w odbiorze są fonty bezszeryfowe, czyli takie o prostym kroju, bez ozdobników. To na przykład Arial, Calibri czy Aptos.
Odpowiedni krój pisma jest szczególnie istotny na przykład w tekstach skierowanych do osób o specjalnych potrzebach komunikacyjnych.

–––

👉🏻 Spis ustandaryzowanych zasad prostego języka znajdziesz pod tym linkiem: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

🌷 Przedwiosenne odliczanie zaczynamy od fundamentu, czyli zasady: określ odbiorcę i cel tekstu 👤🎯

Jeszcze zanim zaczniesz pisać, zadaj sobie dwa główne pytania:
1️⃣ Do kogo piszę?
Czy moim odbiorcą jest fachowiec, który zna specjalistyczne słownictwo? A może to osoba, która nie miała wcześniej styczności z takim tematem lub typem tekstu?
2️⃣ Po co piszę?
Jakie informacje są najważniejsze dla odbiorcy? Czy tekst jest tylko informacyjny? A może odbiorca powinien coś zrobić po przeczytaniu tekstu, na przykład wypełnić wniosek?

Dlaczego to ważne
Gdy odbiorca czyta tekst bez jasno określonego celu, może czuć się zagubiony. Precyzyjny komunikat ułatwia czytelnikowi sprawnie odnaleźć potrzebne informacje.

Spójrz na przykład zawiłego ogłoszenia bez jasnego celu:
❌ „W związku z planowaną realizacją działań technicznych w obrębie głównego ciągu komunikacyjnego budynku, uprasza się o zachowanie wzmożonej ostrożności oraz ewentualną reorientację tras przemieszczania się w godzinach porannych”.
🤔 Jak właściwie człowiek ma zareagować po przeczytaniu takiego komunikatu? Czy z przejścia można w ogóle korzystać? A może jest całkowicie zamknięte? Co dokładnie oznaczają „godziny poranne”?

To samo ogłoszenie można napisać tak:
✅ „W czwartek i piątek w godzinach 6:00–10:00 będziemy wymieniać klimatyzację na korytarzu na parterze. Prosimy, korzystajcie w tym czasie z przejścia przez klatkę schodową B”.

Dodatkowe wskazówki
🐝 Jeśli piszesz do grupy, której nie znasz, zakładaj, że są to laicy. Uprość przekaz tak, żeby był jasny dla każdego.
🐝 Gdy piszesz tekst, postaraj się spojrzeć na niego oczami osoby, która będzie go czytać. Czy ta osoba od razu będzie wiedziała, o co chodzi w tekście?

–––

👉🏻 Spis ustandaryzowanych zasad prostego języka znajdziesz pod tym linkiem: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

Mamy wrażenie, że w tym roku zima wyjątkowo długo nie chce nas opuścić. Być może dzięki temu ciepłe dni przyniosą nam jeszcze więcej radości niż zwykle, ale odliczanie do wiosny zaczynamy już dzisiaj 🐝🌷

A żeby wspólne odliczanie urozmaicić (chcemy żeby przyjemne szło w parze z pożytecznym), postaramy się w tym czasie przybliżyć najważniejsze zasady prostego języka. Spis tych zasad można znaleźć na przykład w opracowaniu ekspertek i ekspertów z:
• Jasnopisu,
• Fundacji Języka Polskiego,
• Uniwersytetu Szczecińskiego,
• Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu,
• Uniwersytetu Warszawskiego.
To opracowanie to jedna z ważnych „map” po świecie prostej polszczyzny 🗺️ Jest dostępne pod tym linkiem: usz.edu.pl/wp-content/uploads/standardy.pdf

W najbliższych tygodniach przyjrzymy się regułom prostego języka. Jednocześnie postaramy się przywołać myślami pierwsze zielone listki na drzewach... 😌

Prosty język jest trochę jak dobry pączek: umila życie, nie potrzebuje nadmiaru ozdób, a najważniejsze jest w nim nadzienie, czyli... konkret 🍩✨
Ile słodkości planujecie dzisiaj zjeść? 😉

W poprzednim poście pisaliśmy, czym jest Porozumienie bez przemocy (NVC). Przyjrzyjmy się, jak może wyglądać komunikat zgodny z metodą komunikacji opracowaną przez Marshalla Rosenberga.

Weźmy na warsztat przykładowy scenariusz: nasz sąsiad już któryś dzień z rzędu słucha głośno muzyki w środku nocy 😩

❌ Co powie szakal
1. Interpretacja → Znowu puszczasz tę muzykę na cały regulator. To zwykły brak kultury, w ogóle nie myślisz o ludziach dookoła.
2. Uczucia rzekome → Czuję się całkowicie zlekceważony!
3. Kara → Miarka się przebrała. Jeśli jutro będzie to samo, zadzwonię na policję (🫣).
4. Żądanie → Natychmiast ma być cicho!

✅ Jak zareaguje żyrafa
1. Obserwacja → Kiedy słyszę muzykę z twojego mieszkania po godzinie 22:00...
2. Uczucia prawdziwe → …to czuję złość i zniecierpliwienie...
3. Potrzeby → …bo potrzebuję ciszy i odpoczynku przed dniem pracy.
4. Prośba → Czy mógłbyś w tych godzinach słuchać muzyki ciszej lub na słuchawkach?

Szakal i żyrafa mają takie same potrzeby i uczucia, ale wyrażają je w inny sposób. Szakal działa w trybie walki. Jego strategie w praktyce mogą zaostrzać kłótnię i oddalać go od zaspokojenia potrzeb. Żyrafa jest wrażliwa na głos drugiej osoby, ale i swój własny. Uwzględnia perspektywy obu stron.

💚 Porozumienie bez przemocy pokazuje, jak słuchać intencji innych ludzi oraz swoich własnych. W tej metodzie staramy się unikać reagowania na osądy atakiem czy wycofaniem. Zamiast tego uczymy się dawać z serca – to wtedy komunikacja staje się najbardziej skuteczna.

Zrozumieć i być zrozumianym. Dlaczego prosty język potrzebuje empatii

NVC (ang. Nonviolent Communication, czyli Porozumienie bez przemocy) to metoda komunikacji opracowana przez Marshalla Rosenberga. Rosenberg uczył, że większość konfliktów bierze się z języka, który ocenia, etykietuje i narzuca interpretacje.
NVC i prosty język mają wspólny fundament: wyrozumiałość wobec drugiego człowieka.

4 kroki do jasności
Rosenberg proponuje prosty model komunikacji, który skupia się na konkretach.
1. Obserwacje (co widzę?) → opisz fakty, a nie własne opinie 👁️
2. Uczucia (co czuję?) → nazwij wprost swoje emocje ❤️
3. Potrzeby (czego potrzebuję?) → powiedz, jaka Twoja potrzeba nie jest zaspokojona 🪫
4. Prośby (o co proszę?) → sformułuj prośbę o konkretne działanie drugiej osoby 🙏🏻

🫂 Dlaczego prosty język to język empatii (czyli żyrafy)
Kiedy piszemy zawiłym stylem pełnym zwrotów bezosobowych i trudnych słów, tworzymy dystans do drugiej osoby. Marshall Rosenberg nazywał taki sposób mówienia „językiem szakala” – służy on dominacji, a nie porozumieniu.
🦒 Z kolei „język żyrafy” (która jest symbolem metody NVC) to język serca, który jest:
• bezpośredni
• zrozumiały
• skupiony na rozwiązaniu.

🫂 Prostszy język = lepsze relacje
Marshall Rosenberg powtarzał: „Język jest oknem albo murem. Skazuje nas na wolność albo więzi”. Jeśli piszesz prosto, dajesz odbiorcy sygnał: „Zależy mi na tym, żebyśmy się porozumieli”.

Wrażliwość na drugiego człowieka to dziś najcenniejsza kompetencja. To klucz do porozumienia ponad podziałami 💚

O tym, jak ważna w komunikacji jest empatia, posłuchacie także w 5. odcinku podkastu „Możemy prościej”. Październikowy odcinek, w którym prof. Monika Kresa rozmawia z panią Katarzyną Osior-Szot, znajdziecie na trzech platformach:

🫂 YT: https://youtu.be/8dwQN3sW_ng
🫂 Spotify: https://open.spotify.com/episode/2mmw3TrVkDlxu4sdzBkJGu
🫂 Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/us/podcast/odcinek-5-cz%C5%82owiek-do-cz%C5%82owieka-jak-budowa%C4%87-relacje/id1842668661?i=1000733665923

"Śnieg zasypał dzisiaj wszystkie drogi", ale nie drogi do naszego podkastu :) Od wczoraj można już słuchać 15 odcinka podkastu "Możemy prościej", w którym prof. Monika Kresa rozmawia z p. Ewą Wasilewską, specjalistką od UX writingu.

Zapraszamy na:
❄️ YouTube: https://youtu.be/64PhTUTAJPM
❄️ Spotify: https://open.spotify.com/episode/1c8SUoBHeIcQ3ev4smTvo0
❄️ Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/us/podcast/odcinek-15-prosty-j%C4%99zyk-w-aplikacjach-i-na-stronach/id1842668661?i=1000743798490

Rzeczownik "prawo" spełnia wszystkie wymagania stawiane przed prostym słowem - jest:

▶️ krótkie;
▶️ rodzime;
▶️ powszechnie używane.

Co jednak sprawia, że wcale nie kojarzy się nam z prostotą? O tym oraz o tym, jak to zmienić, prof. Monika Kresa rozmawia z panią Dorotą Węgrzyńską-Jarzabek, prawniczką ze Związku Banków Polskich.

Zapraszamy na:

🧡 YouTube: https://youtu.be/AvZqeolC5Ug

🧡 Spotify: https://open.spotify.com/episode/58pnM0N67sAGCJUcC1DDNL

🧡 Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/us/podcast/odcinek-14-czy-prawo-mo%C5%BCe-by%C4%87-proste-dorota-w%C4%99grzy%C5%84ska/id1842668661?i=1000743039453

Szponcić = komplikować? Nie w 2025 roku!

Wiele osób myśli, że młodzieżowe słowo roku 2025 oznacza robić zamieszanie, kombinować albo powodować nieporozumienia. My proponujemy nowy kierunek: szponcić = upraszczać na maxa 👑
Bo prosty język to też forma szponcenia:
🔪 tnie zbędne słowa,
🪄 łapie vibe konkretu,
🙅🏽 wycina szum,
🤝🏻 i dowozi jasny komunikat.

Zamiast szponcić treścią, szponć upraszczaniem 😎 Kombinuj, skracając i porządkując tekst tak, by każdy mógł go zrozumieć.
Ustalmy to: w tekstach liczy się nie chaos, tylko klarowność 🧊✨ To trend, który naprawdę działa!