Warto Rozmawiaac, mgr Julia Serwa-Słomka

Już w najbliższy poniedziałek, 20 kwietnia, uruchamiamy usługi w Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami

Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami to ogólnopolski system usług, który zapewnia realny dostęp do komunikacji osobom potrzebującym wsparcia w codziennym porozumiewaniu się. W ramach projektu powstała sieć Regionalnych Centrów Komunikacji (RCK) w 16 miastach w Polsce oraz aplikacja mobilna Centrum Komunikacji, dostępna na terenie całego kraju.

Więcej informacji znajduje się na Facebooku Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami.

Od poniedziałku w ramach projektu pilotażowo oferowane będą następujące usługi:
🟠AAC – komunikacja wspomagająca i alternatywna,
🟠ETR – tekst łatwy do czytania i zrozumienia,
🟠PJM – Polski język migowy,
🟠transkrypcja mowy,
🟠SKOGN – Sposoby Komunikowania się Osób, Głuchoniewidomych,
🟠opracowanie dokumentów dostępnych.
Usługi AAC i ETR realizowane są przez PSONI.

Zależnie od rodzaju usługi, można skorzystać z niej:
🟠na żywo – w wybranym Regionalnym Centrum Komunikacji (RCK), działającym w jednym z 16 miast w Polsce, albo środowiskowo – poza RCK,
🟠zdalnie – za pośrednictwem aplikacji Centrum Komunikacji albo mailowo.

Usługi są uruchamiane w formule pilotażowej. Mamy nadzieję, że po przeprowadzeniu ewaluacji oraz zakończeniu projektu będą mogły być kontynuowane jako rozwiązanie bezpłatne i powszechnie dostępne.

_________________________________________


Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami” (nr FERS.03.05-IP.06-0001/24) to projekt, którego celem jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami kompleksowego wsparcia w zakresie komunikacji. Projekt realizowany jest przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób z Niepełnosprawnościami w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej (lider projektu), we współpracy z dwoma partnerami: Polskim Związkiem Głuchych (PZG) oraz Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI). Usługi Centrum będą dostępne od początku 2026 roku. Działanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS), Działanie 3.5, Priorytet FERS.03. Wysokość dofinansowania: 181 535 621,74 zł

AAC rzadko daje gotowe odpowiedzi. Częściej daje pytania, obserwację i poszukiwanie.

Czasem zaczyna się od uważnego patrzenia: jak osoba o złożonych potrzebach w komunikowaniu się odbiera świat? Który kanał komunikacyjny jest dla niej najbardziej dostępny? Co jest dla niej czytelne i znaczące?

Ostatnio przygotowałam symbole przestrzenno-dotykowe. Czy będą docelowym narzędziem komunikacyjnym? Tego jeszcze nie wiem…

Sprawdzam, obserwuję reakcje i uczę się razem z osobą o złożonych potrzebach w komunikowaniu się, z którą pracuję.
Bo AAC to proces – pełen wątpliwości, prób i małych kroków.
Najważniejsze jest modelowanie komunikacji i uważne odbieranie komunikatów. Nawet tych bardzo subtelnych.

Bardzo lubię korzystać z komunikacji wielomodalnej. Dlatego oprócz symboli przestrzenno-dotykowych będę stosować także sygnały uprzedzające. Czasem właśnie takie drobne elementy pomagają budować przewidywalność, poczucie bezpieczeństwa i przestrzeń do komunikacji.

Każda próba jest krokiem w stronę porozumienia. 💬

Dziś na mojej stronie pojawia się coś wyjątkowego.
List otwarty studentek 16. edycji logopedii klinicznej na Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich to głos, który powinien wybrzmieć szeroko – nie tylko w środowisku AAC, ale wszędzie tam, gdzie mowa o prawie do komunikacji, o godności i o człowieczeństwie.
Ten list jest efektem naszej wspólnej pracy — zajęć, rozmów i refleksji, które miałam zaszczyt prowadzić z tym niezwykłym gronem studentek. To ich wrażliwość, zaangażowanie i świadomość sprawiły, że powstał tak mocny, poruszający tekst.
Jestem głęboko dumna i zaszczycona, że moja strona może stać się miejscem, w którym ten głos zostaje opublikowany.
To głos młodych specjalistek – pełen pasji, odwagi i przekonania, że komunikacja to nie przywilej, lecz prawo.
Niech ten list będzie inspiracją, impulsem do refleksji i początkiem rozmowy, którą naprawdę warto prowadzić.

LIST OTWARTY

Do logopedów, rodziców, lekarzy, nauczycieli, psychologów, pracowników socjalnych, personelu medycznego i innych środowisk pracujących z osobami o złożonych potrzebach komunikacyjnych
Szanowni Państwo,

Zwracamy się do Państwa jako przyszli specjaliści i praktycy, dla których prawo do porozumiewania się jest fundamentem ludzkiej godności. Chcemy podzielić się wspólnym głosem na temat AAC (Augmentative and Alternative Communication),
czyli komunikacji wspomagającej i alternatywnej, która dla wielu naszych pacjentów i uczniów nie jest jedynie "metodą wsparcia", ale jedyną drogą do pełnowartościowego życia.

1. Komunikacja to Prawo, a nie Wybór

Dla większości z nas mowa jest tak naturalna, jak oddychanie. Korzystamy z niej bez wysiłku, by wyrażać siebie. Musimy jednak pamiętać, że prawdziwa komunikacja nie zaczyna się w krtani, lecz w potrzebie bycia w relacji i wyrażania swojego „ja”.
Dlatego możliwość porozumiewania się to podstawowe prawo każdego człowieka, a nie opcjonalny dodatek. Brak mowy nie oznacza braku potrzeb czy kompetencji.
Jako specjaliści musimy zmienić nasze podejście: przestać myśleć, że pacjent „nie mówi”, a zacząć dostrzegać, że KOMUNIKUJE SIĘ inaczej. AAC jest narzędziem, które tę komunikację umożliwia, dając człowiekowi sprawczość i realny wpływ na własne życie. AAC to narzędzie budowania sprawczości, podmiotowości i poczucia wpływu na własne życie.

2. Obalamy mity – fakty o AAC

Jako środowisko specjalistów musimy wspólnie położyć kres szkodliwym mitom, które blokują rozwój osób o złożonych potrzebach komunikacyjnych:
– AAC nie hamuje rozwoju mowy – wręcz przeciwnie, stymuluje rozwój językowy i często staje się pomostem do mowy dźwiękowej
– Nie ma „kryteriów gotowości”. Dziecko nie musi posiadać konkretnych umiejętności poznawczych, by zacząć korzystać z AAC. Czekanie na „odpowiedni moment” to odbieranie mu cennego czasu na rozwój
– Opóźnianie wprowadzenia AAC skutkuje frustracją, wycofaniem społecznym i wtórną niepełnosprawnością intelektualną

3. Nowe Spojrzenie na Terapię i Edukację

Współczesna terapia to nie próba dopasowania osoby do sztywnych norm, ale dostosowanie narzędzi tak, by mogła ona osiągnąć swój indywidualny cel.
Patrzmy szerzej niż artykulacja. Najważniejsze są komunikacja funkcjonalna i jakość życia.
Każdy terapeuta i lekarz powinien znać ścieżkę pacjenta: wiedzieć, gdzie pokierować osobę potrzebującą wsparcia, by mogła uzyskać dostęp do odpowiednich narzędzi i technologii.
Współpraca interdyscyplinarna nie jest opcją, lecz koniecznością. Tylko spójne działania logopedy, rodzica, lekarza i nauczyciela dają szansę na sukces.
4. Rodzina jako fundament procesu

Droga do skutecznej komunikacji prowadzi przez dom, dlatego musimy otoczyć szczególną opieką cały system rodzinny. Rodzic ma prawo być zmęczony, mieć wątpliwości i pytania. Naszą rolą nie jest narzucanie kolejnych obowiązków, lecz bycie realnym wsparciem.
Zamiast skupiać się na deficytach, musimy wspólnie z rodzicami odkrywać realne możliwości dziecka. Naszym zadaniem jest ułatwianie dostępu do wiedzy i sprzętu AAC, a także budowanie poczucia wspólnoty: grupy wsparcia i dzielenie się
historiami sukcesu innych rodzin pozwalają zdjąć z rodziców poczucie osamotnienia. Niezwykle ważnym narzędziem jest tu dokumentacja wideo: zobaczenie na ekranie nawet najmniejszego postępu to dla rodziny najsilniejszy impuls, który wzmacnia motywację i przywraca nadzieję.

5. Potrzeba Rozwiązań Systemowych

Apelujemy o włączenie wiedzy o AAC do programów kształcenia na wszystkich szczeblach: medycznym, pedagogicznym i społecznym. Polska potrzebuje:
– inicjatyw informacyjnych skierowanych do całego społeczeństwa,

– systemowych rozwiązań finansowych, w tym refundacji sprzętu do AAC nie tylko dla dzieci, ale i dla osób dorosłych,
– wykazu jednostek chorobowych uprawniających do bezpłatnej opieki w zakresie komunikacji wspomagającej,
– zaangażowania Ministerstwa Zdrowia i samorządów w kampanie promujące prawo do komunikacji.
Możliwość komunikowania się to różnica między uczestniczeniem w życiu a jedynie egzystowaniem. To szansa na to, by każde dziecko mogło wyrazić swoje potrzeby, emocje i co lubi i to, czego nie lubi. To prawo każdej osoby, niezależnie od stopnia sprawności, do tego, by budować relacje, kochać i być słyszaną.
AAC otwiera drzwi, które do tej pory były zamknięte. Prosimy Państwa: bądźcie tymi, którzy pomagają je otworzyć.

Studentki 16. edycji logopedii klinicznej na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu