Deutsch mit Ben

Sztuka zwyczajnej rozmowy

W poprzednich edycjach chodziło głównie o atuty tego, że native speaker czasem tylko tak sobie rozmawia.

Teraz kilka słów o sztuce.

Jeśli native speakerowi zarzuca się, że ten tylko prowadzi konwersacje, to przecież z jednej strony implikuje się, że nie jest to przydatne dla ucznia – ale z drugiej strony sugeruje się również, że lektorowi do tego niepotrzebna jest jakakolwiek kompetencja. To oczywiście nieprawda.

Przy bliższym przyjrzeniu się, native speaker nie „po prostu konwersuje”, nawet w najbardziej swobodnych momentach. Prowadzenie konwersacji, zwłaszcza w kontekście nauki języka, często nie jest wcale takie proste i wymaga wiele subtelności.

Rozmowa musi pozostać żywa i przyjemna dla wszystkich zaangażowanych. Jednak lektor musi to osiągnąć w taki sposób, aby większość czasu na mówienie należała do ucznia, bo w końcu to uczeń ma nauczyć się mówić.

Z drugiej strony, celem ucznia nie jest zazwyczaj nauka prowadzenia monologu w języku obcym, tylko dialogu. Oznacza to, że lektor niemieckiego jako dobry partner do rozmowy, nie powinien być znowu całkowicie bierny.

Uczeń ma mieć szansę nauczyć się na pytania, sugestie i opinie rozmówcy adekwatnie reagować.

Z jednej strony uczeń potrzebuje wystarczająco dużo przestrzeni, aby móc „sklejać” pojedyncze zdania, dłuższe argumenty i historie w języku niemieckim we własnym tempie, bez bycia przerywanym przez rozmówcę. Z drugiej strony jednak musi również nauczyć się radzić sobie z interaktywną dynamiką mówienia–słuchania–mówienia–słuchania, jaka charakteryzuje „normalne” rozmowy.

To wszystko lektor musi mieć na swoim radarze, jeśli chodzi o lekcję konwersacyjną.

Musi wiedzieć, jak najlepiej dozować swój własny wkład.

Musi mieć wyczucie, jakie pytania może zadać, aby zapewnić idealny „poziom aktywności nauczyciela” (nie za bierny, ale i nie za aktywny).

Jak zachęcić raczej małomównych uczniów do nieco dłuższych wypowiedzi? Jak delikatnie i sprawnie manewrować osobami wielomównymi w kierunku nieco więcej interakcji? Są to pytania, z którymi doświadczony konwersator ma już pewne doświadczenie.

Kartoffelsalat, Nudelsalat, Schichtsalat, Kabelsalat. 🥙

Was macht ein Pferd?
Co robi koń?

sich aufbäumen
– Das Pferd bäumt sich auf.
* Koń podrywa się góry.

wiehern
– Das Pferde wiehert.
* Koń rży.

traben
– Das Pferd begann zu traben.
* Koń zaczął kłusować

galoppieren
– Das Pferde galoppierte über die Weide.
* Koń galopował przez pastwisko.

grasen
– Das Pferd graste zufrieden.
* Koń pasł się zadowolony.

den Reiter abwerfen
– Das Pferd hat den Reiter abgeworfen.
* Koń zrzucił jeźdźca.

eingeritten werden
– Das Pferd wird derzeit eingeritten.
* Koń jest obecnie zajeżdżany.

gesattelt werden
– Die Pferde müssen noch gesattelt werden.
* Konie muszą jeszcze zostać osiodłane.

aus der Hand fressen
– Das Pferd frisst Dir aus der Hand.
* Koń je Ci z ręki.

widerspenstig sein
– Dieses Pferd ist aber widerspenstig.
* Ależ ten koń jest niesforny.

Gdy Twojemu lektorowi ze swobodną rozmową jest trudno...

Którym lektorom swobodny tryb konwersacji sprawia czasem trudności?

Podejrzewam, że szczególnie nauczycielom nie-native-speakerom. Nie dlatego, że nie są w stanie płynnie rozmawiać po niemiecku. Jak na ironię, problem ma mniej wspólnego z wadami lektorów nie-native-speakerów, a więcej z ich cnotami – z ich latami ciężkiej pracy nad własnymi umiejętnościami językowymi, z ich ciągłym dążeniem do doskonalenia się.

Nauczyciel niebędący native speakerem języka może łatwo wpaść w pułapkę rzutowania swojej osobistej ambicji językowej na ucznia.

Mówię tutaj o pewnym efekcie psychologicznym, który na przestrzeni lat zauważyłem również u siebie (w odniesieniu do „moich” języków obcych – angielskiego i polskiego): Kiedy po wielu latach krwi, potu i łez włożonych w językowy samorozwój zdajemy sobie sprawę, że nadal tu i ówdzie mamy luki (wiadomo – nigdy nie przestajemy się uczyć ...) lub że jakiś aspekt naszych kompetencji językowych nawet się pogorszył, to często reagujemy na to z dużą dozą rozczarowania i samokrytycyzmu.

Ponieważ zainwestowaliśmy już tyle czasu i wysiłku, chcemy (co zresztą bardzo zrozumiałe) poczuć, że cała ta męka była tego warta – i dlatego stawiamy sobie poprzeczkę bardzo wysoko.

Jeśli sam uczyniłeś język niemiecki swoim zawodem – czy to jako lektor, twórca treści językowych w mediach społecznościowych bądź też pracując w obsłudze klienta dla rynku niemieckiego –, to czasami może być ci trudno oczekiwać od siebie samego czegoś mniej niż stuprocentowej perfekcji. Jednak wiele osób podejmuje lekcje niemieckiego ze znacznie mniej wzniosłymi ambicjami. Wielu uczniów chce po prostu nauczyć się w tym języku komunikować, a nie odczuwa potrzeby, by „kiedyś w przyszłości być w stanie mówić jak native speaker”.

Zwłaszcza lektor nie-native-speaker, będąc mocno zorientowany na wyniki, jest podatny na to, żeby czasem o tym fakcie zapomnieć i poprawić uczniowi każdy najmniejszy błąd, nawet jeśli przepływ rozmowy znacznie na tym ucierpi.

Lektor nie-native-speaker oczywiście nie jest skazany na takie, nazwijmy to, skrzywienie poznawcze. Zakładam, że trochę uważności w temacie już dużo pomoże.

Der Warschauer Kulturpalast, das Brandenburger Tor und der Eifelturm sind ... 🏰

Swobodna konwersacja uskrzydla wyobraźnię

W poprzedniej edycji pisałem o plusach okazjonalnej swobodnej rozmowy na zajęciach językowych.

– Jest większy luz, bo lęk przed błędami wychodzi na moment na dalszy plan.
– Jest większa szansa na emocjonalne zaangażowanie w temat, a co za tym idzie, mocniejsze utrwalanie słownictwa.

Co jeszcze? Okazjonalna „chwila nieformalna” na lekcjach językowych może mieć zaiste efekt magiczny. Native speaker zabiera ucznia w świat daleki od podręczników – świat, który jemu jako native speakerowi jest o wiele bliższy niż ten z podręczników, który zaś dla ucznia jest obcy i do pewnego stopnia zawsze pozostanie obcy.

Dla Ciebie jako ucznia istnieją pewne niezgłębione tajemnice, które skrywają się za tym przedziwnym językiem obcym. Co prawda Ty i niemiecki native speaker macie ze sobą wiele wspólnego: o ile jesteś P***kiem, to obaj jesteście Europejczykami; obaj jesteście ludźmi – to też macie oczywiście ze sobą wspólnego. Istnieje pewien wspólny horyzont doświadczeń – rzecz jasna. Ale pozostaje też resztka obcości, egzotyki w tym native speakerze niemieckiego, nieprawdaż?

P***k może zadać sobie pytanie: „Jak to było dla mojego lektora dorastać w Niemczech?” „Jakie to uczucie posługiwać się tym trochę specyficznym niemieckim jako językiem ojczystym?” Może powiedzieć sobie: „Jeśli niedługo będę mówił płynnie po niemiecku, będę miał stały dostęp do tej bogatej i bardzo odmiennej mentalności.”

Praca z native speakerem może podsycać wyobraźnię w zupełnie inny sposób niż lekcje językowe z kimś, kto dorastał mniej więcej tak samo jak Ty. Wyłaniające się wizje przyszłości są często zupełnie inne.

Jakim lektorom ze swobodną rozmową jest trudno? Temu przyjrzymy się w najbliższej edycji ...

sich interessieren vs Interesse haben
Różnica jest podobna jak po polsku pomiędzy interesowaniem się (= zainteresowania ogólnie) a byciem zainteresowanym (= chęć do "uczestnictwa" w konkretnej sytuacji).

Czyli:
Ich interessiere mich für die deutsche Sprache.
Ich bin interessiert an diesem Kurs.

Atuty swobodnej konwersacji na lekcjach

Co się dzieje w rozmowie nieformalnej? Krótko mówiąc, gdy lektor wpada w ten tryb, rozmowa chwilowo przestaje skupiać się na (poprawnej językowo) formie i staje się bardziej zorientowana na treść.

Wszyscy wiemy, że uczeń doskonale wyczuwa, gdzie aktualnie znajduje się uwaga jego nauczyciela – czy ten dobrze słucha, czy jego myśli błądzą, itp. Uczeń odczuwa również ledwo zauważalne przesunięcie uwagi lektora z poprawnych końcówek na temat rozmowy. Jest dla ucznia namacalne, że lektor stracił na chwilę zainteresowanie tym, czy właśnie użyto poprawnej końcówki liczby mnogiej czy nie.

Co istotne, tego typu nieformalna konwersacja jest dla native speakera całkowicie naturalną. Pamiętajmy, że lektor native speaker odbył w swoim życiu znacznie więcej rozmów, w których chodziło o treść, niż rozmów, które służyły korekcie gramatycznej – a w ten oto głęboko mu znajomy, na wskroś „niedydaktyczny” tryb teraz wkracza. Uczeń z kolei może pozwolić się zarazić tym wyluzowanym stylem. Wówczas ze spotkania ulatuje spora dawka stresu i sztywności.

Takie skupienie się na treści (jakie w sumie jest typowe dla wszystkich naszych codziennych rozmów) ma jeszcze jedną zaletę: jeśli na chwilę przestaniemy martwić się naszymi gramatycznymi wpadkami, otwiera się przed nami droga do emocjonalnego zaangażowania się w temat. Doświadczeni uczniowie języków obcych będą mogli to potwierdzić: Nic tak nie zakotwicza słownictwa w pamięci, jak fakt, że pojawiło się ono w emocjonalnie naładowanej rozmowie. Zapamiętujesz słowo dziesięć razy lepiej, jeśli mówisz lub słyszysz je w ciekawej dyskusji, niż jeśli pojawia się przypadkowo w zestawie fiszek pobranym z sieci.

Swobodna rozmowa rozbudza też naszą wyobraźnię. O tym więcej w kolejnej edycji ...