Astrophysics Department BP4 - National Centre for Nuclear Research

01/08/2026

Our team at the RCW2026 meeting at SLAC!

24/07/2026

Kishan Deka’s first autor paper! Congrats!!

🚀 Mikrofalowe promieniowanie tła (ang. CMB) zawiera kluczowe informacje o wczesnych etapach ewolucji Wszechświata.

💫 W jednej z najnowszych prac astrofizycy z Narodowego Centrum Badań Jądrowych zbadali, w jaki sposób promieniowanie mikrofalowe pochodzące z naszej galaktyki oraz soczewkowanie grawitacyjne zniekształcają sygnał CMB.

✨ Naukowcy przeanalizowali również, jakie metody mogą wykorzystać przyszłe eksperymenty badające mikrofalowe promieniowanie tła, aby uzyskać silniejsze ograniczenia na amplitudę pierwotnych fal grawitacyjnych.

🔗 Szczegóły w artykule: https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/astrofizycy-z-ncbj-poszerzaja-wiedze-o-znieksztalceniach-mikrofalowego-promieniowania

📸 Grafika: Mapa fluktuacji temperatury kosmicznego promieniowania tła, stworzona dzięki pomiarom misji Planck. Źródło: ESA i kolaboracja Planck

23/07/2026

Czy Galaktyka o niskiej jasności powierzchniowej jest z natury surykatką? Anna Durkalec z Astrophysics Department BP4 - National Centre for Nuclear Research w Radiu Naukowym 🚀🌌

🌌 https://youtu.be/AU-HjCDlKc4
Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ.

Szacuje się, że w obserwowalnym wszechświecie jest galaktyk kilkaset miliardów. Oszałamiająca liczba! Aktualnie astronomów bardzo interesują galaktyki LSB, czyli o niskiej jasności powierzchniowej. Są mniejsze i ciemniejsze, więc dotychczasowa aparatura po prostu ich nie wychwytywała. Ich obserwacja może nam powiedzieć wiele rzeczy o procesie ewolucji galaktyk.

Nasza galaktyka, Droga Mleczna, to typ galaktyki spiralnej: na środku ma dysk, od którego rozchodzą się spiralnie ramiona. Dzięki różnym analizom składu chemicznego, koloru czy typu składających się na nią gwiazd wiemy, że część z nich musi pochodzić skąd inąd. – Nasza galaktyka ma na sumieniu pięć takich małych galaktyk, przynajmniej o których wiemy – opowiada astrofizyczka.

W odcinku rozmawiamy też o rozpoczętych obserwacjach przez obserwatorium im. Very Rubin w Chile, gdzie uruchomiono największą kamerę cyfrową na świecie, która przez 10 lat będzie skanować niebo widoczne z półkuli południowej. Dzięki niezwykłej czułości kamera powinna sfotografować wiele szczegółów, które do tej pory nam umykały. – Dzięki temu, że ta kamera jest tak czuła, jesteśmy w stanie zobaczyć galaktyki, których wcześniej nie widzieliśmy. Albo których obserwowaliśmy tak mało, że sądziliśmy: a, to jest jakaś tam statystyczny odchył – podkreśla dr Durkalec. Dane z kamery pomogą zbadać ewolucję galaktyk, odkryć mnóstwo nowych asteroid, czy obserwować supernowe.

W odcinku usłyszycie też, jak nowe odkrycia zmieniają to, co myślimy o ciemnej materii, dlaczego galaktyki w ogóle istnieją i co się stanie, kiedy Droga Mleczna zderzy się z galaktyką Andromedy (bo się zderzy, ale spokojnie, dopiero za jakieś 10 miliardów lat). Poznacie też wspaniałą metaforę kosmosu jako sawanny pełnej słoni i żyraf, a od niedawna też surykatek!

Obiecany link do link do pokazujących jak będzie zmieniało się nocne niebo w czasie kolizji Drogi Mlecznej z Andromedą: https://svs.gsfc.nasa.gov/11011/

💛 Zostań Patronem: https://patronite.pl/radionaukowe
💛 Wesprzyj jednorazowo: https://suppi.pl/radionaukowe
Radio Naukowe nadaje:
🎧 https://radionaukowe.pl
🎧 Spotify
🎧 Apple Podcast
🎧 YouTube
📚 https://wydawnictwoRN.pl
🧠 Radio Naukowe - włącz wiedzę

22/07/2026

Prajnadipt Ghosh, congratulations!

💫 Galaktyki radiowe w kształcie litery X (XRG) stanowią rzadką klasę galaktyk aktywnych, których pochodzenie nadal pozostaje niejasne.

🛰 Naukowcy uważają, że mogą one być związane ze zderzeniami galaktyk, co czyni je potencjalnymi miejscami występowania par czarnych dziur, które w przyszłości będą wytwarzać fale grawitacyjne.

✨ Wyniki badań obejmujących prawie 200 galaktyk XRG, przeprowadzonych pod kierownictwem Prajnadipta Ghosha, doktoranta z Zakładu Astrofizyki w NCBJ, zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie „Astrophysical Journal”.

🔗 Szczegóły znajdziecie w artykule: https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/czy-kosmiczne-motyle-ukrywaja-podwojne-supermasywne-czarne-dziury

📸 Ilustracja: Obraz 3C 223.1 uzyskany przez LOFAR nałożony na złożony obraz w kolorach RGB z DECaLS DR 10. 3C 223.1 jest potencjalnym obiektem typu dual-AGN XRG. Obraz stworzony przez Prajnadipta Ghosha, stylizowany przez sztuczną inteligencję.

08/07/2026

Members of our cosmology group took part in the CLUES 2026 meeting at IAC, Tenerife, to present our latest progress and project updates for the collaboration.
We also participated in the European Astronomical Society (EAS) Annual Meeting 2026 in Lausanne!

04/07/2026

🎬 The LSST started operating! Our team is ready for discoveries!

🚀🎥 Obserwatorium im. Very C. Rubin rozpoczyna zdjęcia do filmu "Legacy Survey of Space and Time". W roli głównej nasz Wszechświat!

🌎 Po latach przygotowań rozpoczyna się nowa era astronomii i astrofizyki. W ciągu najbliższej dekady Rubin Observatory w Chile będzie rejestrować ultrawysokiej rozdzielczości obrazy Wszechświata widoczne z południowej półkuli ziemskiej.

🤝 W inicjatywie bierze udział polskie konsorcjum, któremu przewodzi Narodowe Centrum Badań Jądrowych. W jego skład wchodzą także:
Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk
Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Uniwersytet Jagielloński
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Uniwersytet Warszawski
Uniwersytet Wrocławski

💻 Wkład rzeczowy polskiego konsorcjum w projekt LSST obejmuje m.in tworzone obecnie Niezależne Centrum Dostępu Danych (Independent Data Access Center, IDAC) oraz oprogramowanie służące do analizy danych.

💬 „W skład polskiego konsorcjum wchodzi ponad 70 uczonych – specjalistów z zakresu astronomii, astrofizyki, kosmologii, planetologii, informatyki, analizy danych. To rewolucyjne przedsięwzięcie wymaga współpracy międzydyscyplinarnej oraz opracowania nowych metod analizy, które poradzą sobie z ogromną ilością danych naukowych generowanych każdej nocy. Zarówno czas trwania, jak i precyzja obserwacji LSST pozwolą nam rejestrować niezwykle rzadkie zjawiska, co doprowadzi do licznych odkryć, w tym takich, których obecnie nie da się przewidzieć” – mówi prof. Agnieszka Pollo, przewodnicząca polskiego konsorcjum LSST.

💫 Niespotykana dotąd szczegółowość LSST na południowym niebie wraz z komponentą czasową dadzą naukowcom z niemal wszystkich obszarów astronomii i astrofizyki szansę na pogłębienie wiedzy na temat różnych zjawisk we Wszechświecie. Dane projektu otworzą przed badaczami i społeczeństwem bramę do kolejnych odkryć. Będzie to nowy sposób poznawania Wszechświata i ujawniania jego tajemnic.

👩‍🔬👨‍🔬 W NCBJ badania z wykorzystaniem danych LSST będą prowadzić m.in prof. Agnieszka Pollo, prof. Katarzyna Małek, dr Anna Durkalec, dr William Pearson, dr Nandini Hazra.

Czy galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej stanowią klucz do zrozumienia własności Wszechświata? Jak zderzenia ukształtowały dzisiejsze galaktyki? Jakie nieznane jeszcze zjawiska i obiekty ukrywa kosmos? Śledźcie nasze aktualności - ciąg dalszy nastąpi!

📸 Zdjęcie pola gwiazd w konstelacji Lupus, o rozdzielczości 1,7 gigapiksela, prezentuje bezprecedensowy widok Wszechświata, jaki zapewnia nam Obserwatorium im. Very C. Rubin. Źródło: NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory/NOIRLab/SLAC/AURA

24/06/2026

We are participating in the LSST Galaxy SC meeting in Paris! It's great to see and discuss with our former PhD students and other collaborators!

24/06/2026

Congratulations for the next amazing radio-related work, Pratik Dabhade!

🚀 Międzynarodowy zespół współkierowany przez dr. Pratika Dabhade z Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) odkrył niezwykłą radiogalaktykę o kształcie łuku i strzały, z gigantyczną strukturą łukową rozciągającą się na niemal 1,8 miliona lat świetlnych.

💫 Źródło, nazwane RAD-BAARG, zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters. Jego silnie asymetryczna struktura może stanowić jeden z najwyraźniejszych dotychczas radiowych śladów gigantycznej fali uderzeniowej związanej z galaktyką poruszającą się z prędkością naddźwiękową w środowisku gromady galaktyk.

🔭 Odkrycia dokonano dzięki czułym obserwacjom radiowym na niskich częstotliwościach wykonanym za pomocą Low-Frequency Array (LOFAR), światowej klasy paneuropejskiego radioteleskopu. W badaniach uczestniczyli naukowcy z NCBJ oraz RAD@home Astronomy Collaboratory, indyjskiej inicjatywy nauki obywatelskiej.

🔗 Więcej szczegółów w artykule: https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/kosmiczny-luk-i-strzala-czy-naddzwiekowa-radiogalaktyka-wyznacza-gigantyczna-fale

📸 Grafika: Wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji wizja artystyczna RAD-BAARG, przedstawiająca możliwe oddziaływanie relatywistycznych dżetów emitowanych przez centralną galaktykę z otaczającym środowiskiem gromady. Jasny łuk po prawej stronie przedstawia proponowaną wielkoskalową dziobową falę uderzeniową, natomiast wydłużona struktura po lewej obrazuje rozległą plazmę radiową ukształtowaną przez ruch galaktyki i jej otoczenie. Źródło: Pratik Dabhade.

11/06/2026

Our group is taking part in LOFAR Annual meeting in Dublin! Prof. Kasia Małek is a part of the SOC, Dr Pratik Dabhade gave an invited talk about deep fields and AGNs and Anupama Mohanan described her newest results on the topic of Peaked Spectrum Sources from lots DR3

11/06/2026

Outstanding outreach event organized by our group!