Thor&Bats, czyli Thor w świecie zwierząt

17/08/2026

Co mówi góra po wylosowaniu chiropteropatrona?
Wiecie, który to szczyt?

09/08/2026

20/07/2026

🦇 Czy najrzadszy nietoperz w Polsce mógł zostać patronem Szczelińca Wielkiego?

Tak zdecydował los. 🎲

W najnowszym odcinku serii Chiropteropatroni Korony Gór Polski Katarzyna Thor opowiada o niezwykłym gatunku – przymroczku Saviego (Hypsugo savii). To nietoperz, którego w Polsce potwierdzono zaledwie raz, a jednocześnie gatunek spotykany najwyżej w górach Europy.

Dlaczego właśnie on został patronem Szczelińca Wielkiego? O tym dowiecie się z filmu. 🦇🏔️

📖 Pełny artykuł znajdziecie w komentarzu.

13/07/2026

Świat nietoperzy jest naprawdę fascynujący :)

🦇🦇Ciąża może poczekać. Jak samice nietoperzy wybierają najlepszy moment🦇🦇

Jesienne noce należą do nietoperzy. To wtedy wokół wejść do jaskiń, starych bunkrów, piwnic i dziuplastych drzew odbywają się gody. Samce zabiegają o względy samic, dochodzi do kopulacji i mogłoby się wydawać, że historia kończy się tak samo jak u większości ssaków – zapłodnieniem i początkiem ciąży. Tymczasem u wielu europejskich gatunków nietoperzy najważniejszy moment dopiero ma nadejść. Przez kolejne miesiące samica będzie nosić w swoim organizmie żywe plemniki, ale nie będzie jeszcze w ciąży. Natura pozostawiła jej czas, by dopiero po zimie sprawdzić, czy będzie w stanie udźwignąć macierzyństwo.

To rozwiązanie od dawna fascynuje chiropterologów. Badania prowadzone przez Johna D. Raceya wykazały, że u wielu gatunków nietoperzy strefy umiarkowanej plemniki przechowywane są w drogach rodnych samicy przez całą zimę. W tym czasie pozostają żywe i zachowują zdolność do zapłodnienia, mimo że od kopulacji mogą upłynąć nawet cztery lub pięć miesięcy. Dopiero po zakończeniu hibernacji następuje owulacja, a następnie zapłodnienie komórki jajowej (Racey 1979; Racey 1982). Tak długie oddzielenie kopulacji od zapłodnienia należy do najbardziej niezwykłych strategii rozrodczych w świecie ssaków.

Zrozumienie tego mechanizmu stało się możliwe dopiero wtedy, gdy naukowcy poznali fizjologię hibernacji. Zimą organizm nietoperza funkcjonuje zupełnie inaczej niż latem. Temperatura ciała spada niemal do temperatury otoczenia, serce zwalnia z kilkuset uderzeń na minutę do zaledwie kilku, a całe życie zwierzęcia opiera się na zapasach tłuszczu zgromadzonych jesienią.

Każde wybudzenie z hibernacji oznacza gwałtowne zwiększenie metabolizmu i ogromny wydatek energetyczny. To właśnie dlatego spokojne zimowisko ma dla nietoperzy tak wielkie znaczenie.
Thomas H. Kunz zwracał uwagę, że kondycja samicy po zakończeniu hibernacji jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o powodzeniu rozrodu (Kunz 1982).

Ciąża i późniejsze karmienie młodego należą bowiem do najbardziej energochłonnych okresów w życiu nietoperza. Samica nie może pozwolić sobie na rozpoczęcie tak ogromnego wysiłku, jeśli jej organizm nie dysponuje odpowiednimi rezerwami energii.
Przez całą zimę przechowywane plemniki zachowują zdolność do zapłodnienia, ale organizm samicy nie uruchamia jeszcze procesu owulacji. Dopiero po opuszczeniu zimowiska samica rozpoczyna intensywne żerowanie i odbudowuje utracone zapasy energii.

Jeżeli jej kondycja jest dobra, zmienia się aktywność hormonalna organizmu, dochodzi do owulacji, a przechowywane od jesieni plemniki mogą zapłodnić komórkę jajową. Jeśli jednak samica wyszła z hibernacji znacznie osłabiona i nie zdołała odbudować rezerw energetycznych, proces owulacji może nie zostać
uruchomiony.

W takiej sytuacji, mimo że plemniki pozostają zdolne do zapłodnienia, do zapłodnienia po prostu nie dochodzi, a samica nie przystępuje do rozrodu w danym sezonie. Dzięki temu nie ryzykuje rozpoczęcia ciąży, której nie byłaby w stanie bezpiecznie donosić i zakończyć wychowaniem młodego.

To niezwykle rozsądna strategia z punktu widzenia ewolucji. Nietoperze należą do ssaków rozmnażających się bardzo wolno. Większość naszych gatunków wydaje na świat tylko jedno młode rocznie. Każda ciąża jest więc ogromną inwestycją, a jej powodzenie zależy od tego, czy matka zdoła przeżyć kolejne miesiące i zapewnić potomstwu wystarczającą ilość mleka. Anthony Kurta i Thomas H. Kunz wykazali, że właśnie okres laktacji wiąże się z największymi wydatkami energetycznymi w całym cyklu życiowym samicy. W tym czasie każdej nocy musi ona odbywać wielokilometrowe loty w poszukiwaniu owadów, jednocześnie produkując mleko dla szybko rosnącego młodego (Kurta i Kunz 1987).

Możliwość odłożenia zapłodnienia do wiosny daje samicy coś wyjątkowego – pozwala ocenić, czy organizm rzeczywiście jest gotowy na ten wysiłek. U większości ssaków taka możliwość nie istnieje. Ciąża rozpoczyna się niemal natychmiast po kopulacji. Nietoperze wykształciły jednak mechanizm, który sprawia, że najpierw można bezpiecznie przetrwać zimę, a dopiero później rozpocząć rozwój potomstwa. To właśnie dlatego hibernacja i rozród są u tych zwierząt tak ściśle ze sobą powiązane.
Mechanizm ten pomaga również zrozumieć, dlaczego ochrona zimowisk ma tak ogromne znaczenie. Każde niepotrzebne wybudzenie powoduje utratę części zapasów tłuszczu. Jeżeli takich wybudzeń jest wiele, organizm samicy może wiosną nie dysponować energią wystarczającą do uruchomienia procesów prowadzących do owulacji. Zakłócenie zimowego spokoju może więc wpłynąć nie tylko na przeżycie pojedynczego osobnika, lecz także na sukces rozrodczy całej kolonii.

Kiedy późną wiosną z kryjówek zaczynają dochodzić ciche piski nowo narodzonych młodych, niewiele osób zdaje sobie sprawę, że ich historia rozpoczęła się jeszcze poprzedniej jesieni. O tym, czy przyjdą na świat, nie zdecydował jednak sam moment godów. Najważniejszy egzamin samica zdawała przez całą zimę. Dopiero gdy jej organizm po przebudzeniu ocenił, że zgromadzone zapasy energii pozwolą bezpiecznie przejść przez ciążę i wykarmić potomstwo, natura dała sygnał do rozpoczęcia nowego życia. W świecie nietoperzy macierzyństwo nie zaczyna się więc jesienią.

Zaczyna się dopiero wtedy, gdy organizm samicy jest gotów
ponieść jego pełny koszt.

Tekst: Jolanta Węgiel Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy.

Fot. Podkowce małe. Autor: Maurycy Ignaczak

Źródła
• Racey J.D. (1979). The prolonged storage and survival of spermatozoa in Chiroptera. Journal of Reproduction and Fertility.
• Racey J.D. (1982). Reproduction in bats. W: Ecology of Bats. Red. T.H. Kunz.
• Ecology of Bats. Red. Thomas H. Kunz.
• Anthony Kurta, Thomas H. Kunz (1987). Size of bats at birth and maternal investment during pregnancy. Symposium of the Zoological Society of London.
• Bat Ecology. University of Chicago Press.
Reviews.

12/07/2026

Jolanta Węgiel jak zwykle wspaniałe opisuje życie intymne nietoperzy.

🦇🦇Czy nietoperze kochają się w powietrzu?🦇🦇

Wieczorem, gdy słońce chowa się za linią lasu, nad koronami drzew zaczyna się niezwykły spektakl. W świetle gasnącego nieba pojawiają się sylwetki nietoperzy. Przecinają powietrze z zawrotną prędkością, wykonują nagłe zwroty, czasem dwa osobniki lecą tuż obok siebie, jakby prowadziły niewidzialny taniec.

Dla przypadkowego obserwatora wygląda to jak romantyczny pościg. Czy właśnie wtedy rodzą się nietoperze miłości?
To pytanie od dawna pobudza wyobraźnię. Odpowiedź nauki okazuje się jednak znacznie ciekawsza od popularnych wyobrażeń.
Jesienią, gdy rozpoczyna się okres godowy, samce wielu gatunków zamieniają nocne niebo w scenę swoich pokazów.

Zajmują niewielkie terytoria i wydają charakterystyczne głosy godowe, które mają zwrócić uwagę samic. U europejskich borowców, karlików czy mroczków są to głównie ultradźwięki, często uzupełniane dźwiękami słyszalnymi dla człowieka. Badacze opisują takie zachowanie jako lot śpiewny (song flight), podczas którego samiec wielokrotnie okrąża wybrane miejsce, prezentując swoje możliwości i odstraszając konkurentów (Wilkinson i McCracken, 2003; Dorrestein i wsp., 2024).

Właśnie te widowiskowe loty sprawiają wrażenie, jakby między zwierzętami dochodziło do zbliżenia w powietrzu. Tymczasem obserwacje prowadzone przez chiropterologów pokazują coś innego. Powietrze jest miejscem zalotów, prezentacji i wyboru partnera, natomiast samo połączenie pary następuje już po zakończeniu lotów – najczęściej w kryjówce, na pniu drzewa, gałęzi, ścianie budynku lub innym stabilnym miejscu.

W obszernym przeglądzie opublikowanym w 2024 roku autorzy podkreślają, że nie ma wiarygodnych dowodów na to, aby u wolno żyjących nietoperzy był to typowy element odbywający się podczas swobodnego lotu.

To jednak nie oznacza, że niebo nie odgrywa ważnej roli w ich życiu godowym.
Właśnie tam samice mogą ocenić samców. Liczy się siła głosu, wytrwałość, zajmowane terytorium oraz sposób wykonywania lotów. U części gatunków samce wracają każdej nocy w to samo miejsce i przez wiele godzin powtarzają swoje „koncerty”. Z daleka wygląda to jak niewidzialna scena zawieszona nad lasem. Przegląd Anne Dorrestein i współautorów pokazuje, że u nietoperzy częściej, niż przypuszczano, występują systemy godowe przypominające tzw. lek – miejsca, gdzie samce prezentują się samicom, a one dokonują wyboru partnera.

Interesujących informacji dostarczyły również badania prowadzone w Niemczech przez zespół Martina Nagy. Naukowcy przeanalizowali ponad 83 tysiące nagrań ultradźwięków oraz wykorzystali kamery termowizyjne do odtworzenia trójwymiarowych tras lotu nietoperzy.

Wykazali, że co najmniej siedem europejskich gatunków wykonuje charakterystyczne loty śpiewne związane z okresem godowym. Samce wielokrotnie okrążały wybrane miejsca, emitując sygnały godowe, które – jak przypuszczają autorzy – służą przyciąganiu samic oraz zaznaczaniu zajmowanego terytorium. Badania te należą do najmocniejszych dowodów na to, że widowiskowe pokazy w powietrzu są ważnym elementem zalotów europejskich nietoperzy (Nagy i wsp., 2026).

Dlaczego finał tych zalotów odbywa się już po wylądowaniu?
Odpowiedź podpowiada sama biomechanika lotu. Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do aktywnego lotu. Utrzymanie się w powietrzu wymaga nieustannej pracy skrzydeł i niezwykle precyzyjnego kontrolowania każdego ruchu. Zbliżenie dwóch zwierząt wymaga natomiast stabilności i pewnego oparcia. Nic więc dziwnego, że natura rozdzieliła te dwa etapy – pokaz odbywa się w powietrzu, a jego zakończenie już w bezpiecznym miejscu.

Co ciekawe, sposób ustawienia partnerów podczas zbliżenia również wyróżnia nietoperze na tle większości ssaków. Pozycja twarzą do siebie należy u ssaków do rzadkości i najlepiej została opisana u ludzi oraz niektórych naczelnych, zwłaszcza bonobo. Obserwacje wskazują jednak, że także u części gatunków nietoperzy partnerzy mogą być ustawieni przodem do siebie lub niemal twarzą w twarz. Badacze uważają, że wynika to przede wszystkim z wyjątkowej budowy ich ciała, błon skrzydłowych oraz sposobu zawieszania się. Dotychczas nie wykazano jednak, aby takie ustawienie pełniło funkcję społeczną, jak ma to miejsce u niektórych naczelnych. Wszystko wskazuje na to, że jest ono przede wszystkim przystosowaniem anatomicznym i biomechanicznym (Wilkinson i McCracken, 2003; Dorrestein i wsp., 2024).

Można więc powiedzieć, że nietoperze rzeczywiście „zakochują się” nad naszymi głowami. To tam rozbrzmiewają ich pieśni, tam odbywają się pościgi i tam samice wybierają partnera. Jednak ostatni akt tej nocnej historii rozgrywa się już poza niebem – w zacisznej kryjówce, z dala od ciekawskich oczu.

Tekst: Jolanta Węgiel Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy
Fot. Nocki duże. Autor Maurycy Ignaczak
Źródła
• Dorrestein A., Westcott D., Martin J.M. i wsp. (2024). Bat mating systems—A review and recategorisation. Ecology and Evolution, 14:e70149.
• Wilkinson G.S., McCracken G.F. (2003). Bat mating systems. W: Bat Ecology. University of Chicago Press.
• Printz L. (2026). Acoustic, Behavioral and Genetic Aspects of the Mating System of Bats. Freie Universität Berlin.
• Nagy M. i wsp. (2026). Badania nad lotami śpiewnymi europejskich nietoperzy z wykorzystaniem kamer termowizyjnych i detektorów ultradźwięków.

10/07/2026

Pilna sprawa. Potrzebny na Cito transport nietoperza z Warszawy do Szczecina ew. Poznania 🦇🦇🦇