Lovers of Wisdom

Właśnie został ogłoszony konkurs na stanowisko w naszym projekcie badawczym!

https://www.facebook.com/share/1JanKe7aPM/

Wspaniała, twórcza praca szuka człowieka...

Zostało właśnie opublikowane ogłoszenie o konkursie na stanowisko adiunkta w projekcie grantowym "Kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Analiza fenomenu", finansowanym ze środków NCN.

Więcej szczegółów tutaj:

https://konkursydlanauczycieli.uw.edu.pl/api/document/4072/datafile/pdf

[English below]

Mistrzynie III: JANINA KOTARBIŃSKA

Kolejną przedstawicielką Szkoły, która odegrała istotną rolę zarówno jako utalentowana uczona, jak i nauczycielka filozofów, jest Dina Sztejnbarg, znana jako Janina Kotarbińska (1901-1997).

Kotarbińska jest drugą, obok Marii Ossowskiej, członkinią Szkoły, która zdołała uzyskać habilitację przed II wojną światową. Habilitowała się w 1934 roku na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie pracy pt. „Zagadnienie indeterminizmu na terenie fizyki współczesnej, biologii i nauk humanistycznych”.

W kontekście mistrzostwa Kotarbińskiej warto podkreślić, że miała ona ogromny udział w powstaniu opus magnum Tadeusza Kotarbińskiego (którego poślubiła po wojnie), a mianowicie książki pt. „Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk”.

O jej roli w pracy nad tą książką pisał Kotarbiński w Przedmowie z 1929 roku, w której w zasadzie przyznał, że „Elementy” są ich wspólnym dziełem:

„[Kotarbińska] formułowała wielokrotnie treść mych różnych wykładów, opracowując z nich skrypty na użytek studentów. Z tych wykładów wyrósł niniejszy podręcznik. PRACOWALIŚMY NAD NIM RAZEM [podkr. A.G.].

Nie ustalałem najdrobniejszych nawet części tekstu bez wysłuchania Jej opinii, a w niezliczonej liczbie przypadków wprowadzałem ulepszenia dydaktyczne lub teoretyczne, idąc za Jej kompetentną radą. W niejednym przypadku korzystałem z owoców przygotowawczych prac erudycyjnych, których się podejmowała na moją prośbę. […] Ona sporządziła indeks.

Zaiste mogę i muszę powiedzieć, że książka, którą Czytelnik ma przed sobą, nie jest w ścisłym znaczeniu tego słowa moją pracą, jest ona raczej NASZYM WSPÓLNYM DZIEŁEM [podkr. A.G.]”

Chociaż Kotarbińska habilitowała się w roku 1934, do wybuchu wojny pracowała jako asystentka w Seminarium Filozoficznym. Sama wojna doświadczyła ją w okrutny sposób. Była więziona w KL Auschwitz, gdzie – aby przeżyć – dobrowolnie poddała się eksperymentom medycznym.

Swoich własnych uczniów zyskała po wojnie, kiedy w 1946 roku uzyskała profesurę. Pracowała w Uniwersytecie Łódzkim (1945-1951) i w Uniwersytecie Warszawskim (1951-1972).

Kotarbińska wypromowała 5 doktorów, w tym jedną kobietę. Czterech spośród nich napisało u niej także pracę magisterską. Ponadto wypromowała jednego magistra, który napisał pracę doktorską pod kierunkiem innego profesora.

Doktorzy Kotarbińskiej:
• 1957 – MARIAN PRZEŁĘCKI: „Pozaformalne kryteria poprawności definicji w naukach przyrodniczych”

• 1958 – IJA LAZARI-PAWŁOWSKA: „Tworzenie pojęć w naukach humanistycznych”

• 1958 – TADEUSZ PAWŁOWSKI: „O warunkach naukowej użyteczności pojęć przyrodoznawstwa”

• 1960 – ZDZISŁAW ZIEMBA: „O zasadności wnioskowania przez analogię”

• 1967 – ANDRZEJ ZABŁUDOWSKI: „O tzw. sprawdzalnościowej teorii znaczenia”

Magister Kotarbińskiej:
• 1966 – LESZEK NOWAK: „Model, prawda względna, postęp nauki”. Doktorat: „Problemy znaczenia i obowiązywania normy prawnej a funkcje semiotyczne języka”. Promotor: Zygmunt Ziembiński.

Wszyscy uczniowie Kotarbińskiej zrobili karierę naukową. Pracowali na uniwersytetach w Polsce i za granicą; są autorami pionierskich prac w obszarze logiki, metodologii nauk, metafizyki, etyki, estetyki i filozofii społecznej. Podobnie jak samą Kotarbińską, należy zaliczyć ich do grona filozofów wybitnie zasłużonych dla nauki polskiej.

A tak o kunszcie Kotarbińskiej pisał jej uczeń, Marian Przełęcki:

„Jej prace – to mistrzowska realizacja postulatów umiarkowanego rekonstrukcjonizmu. Każda z tych prac – to wynik długotrwałego, wnikliwego namysłu, przejaw teoretycznej sumienności i ostrożności. Każda z nich przynosi rozwiązania i propozycje skrupulatnie wyważone, trafne, rozumne. Każdą cechuje ogromna odpowiedzialność za słowo, zwięzłość, jasność, prostota. Za każdym sformułowaniem stoi autentyczna myśl. Nigdy nie spotkamy tu frazesu, efekciarstwa, łatwizny. Każdą swą pracą uczy nas Janina Kotarbińska naukowej rzetelności.”

Na zdjęciu Kotarbińska i jej uczniowie. Od lewej i od góry. I kolumna: Kotarbińska. II kolumna: Przełęcki. III kolumna: Lazari-Pawłowska i Pawłowski. IV kolumna: Zabłudowski, Ziemba i Nowak.

Źródła:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon.
https://encyklopedia.slw.uw.edu.pl/articles/kotarbinska-janina-z-d-sztejnbarg/

Przełęcki, M. (1971). O twórczości Janiny Kotarbińskiej. „Studia Filozoficzne” 15 (5): 35-43.

Kotarbiński, T. (1929/1986). Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Warszawa: PWN.

* * *
Masters III: JANINA KOTARBIŃSKA

Another representative of the Lvov–Warsaw School who played a significant role as a teacher of philosophers was Dina Sztejnbarg, better known as Janina Kotarbińska (1901–1997).

Alongside Maria Ossowska, Kotarbińska was only the second woman in the School to obtain a habilitation before the Second World War. She completed her habilitation at the University of Warsaw in 1934 on the basis of her dissertation “The Problem of Indeterminism in Contemporary Physics, Biology, and the Humanities.”

In discussing Kotarbińska's legacy as an outstanding scholar, it is worth emphasizing her substantial contribution to the creation of Tadeusz Kotarbiński's magnum opus – whom she married after the war - "Elements of the Theory of Cognition, Formal Logic, and the Methodology of Science.”

Kotarbiński himself acknowledged her indispensable role in the Preface to the book's 1929 edition, effectively admitting that “Elements” was their joint work:

"[Kotarbińska] repeatedly reformulated the content of my various lectures, preparing lecture notes for the use of students. It was from those lectures that the present textbook grew. WE WORKED ON IT TOGETHER [emphasis added].

I did not settle even the smallest part of the text without first hearing her opinion, and in countless cases I introduced either pedagogical or theoretical improvements following her competent advice. On many occasions I benefited from the preparatory scholarly work that she undertook at my request. [...] She compiled the index.

Indeed, I can and must say that the book now before the reader is not, in the strict sense of the term, my own work; rather, it is OUR JOINT ACHIEVEMENT [emphasis added]."

Although Kotarbińska obtained her habilitation in 1934, she remained an assistant at the Philosophical Seminar until the outbreak of the war. The war itself subjected her to extraordinary suffering. She was imprisoned in the Auschwitz concentration camp, where, in order to survive, she voluntarily submitted to medical experiments.

Kotarbińska acquired her own circle of students only after the war, when she was appointed professor in 1946. She taught at the University of Łódź (1945–1951) and subsequently at the University of Warsaw (1951–1972).

She supervised five doctoral dissertations, one of them written by a woman. Four of her doctoral students had previously completed their master's theses under her supervision. In addition, she supervised one master's student who later earned his doctorate under another professor.

Doctoral students supervised by Janina Kotarbińska:
• 1957 – Marian Przełęcki: “Extra-Formal Criteria for the Correctness of Definitions in the Natural Sciences”

• 1958 – Ija Lazari-Pawłowska: “Concept Formation in the Humanities”

• 1958 – Tadeusz Pawłowski: “On the Conditions of the Scientific Usefulness of Concepts in the Natural Sciences”

• 1960 – Zdzisław Ziemba: “On the Justification of Reasoning by Analogy”

• 1967 – Andrzej Zabłudowski: “On the So-Called Verification Theory of Meaning”
Master's student

• 1966 – Leszek Nowak: “Model, Relative Truth, and the Progress of Science.” He subsequently completed a doctoral dissertation entitled “Problems of the Meaning and Validity of Legal Norms and the Semiotic Functions of Language” under the supervision of Zygmunt Ziembiński.

All of Kotarbińska's students went on to distinguished academic careers. They held university positions in Poland and abroad and produced pioneering work in logic, methodology of science, metaphysics, ethics, aesthetics, and social philosophy. Like Kotarbińska herself, they belong among the philosophers who made outstanding contributions to Polish scholarship.

Her student Marian Przełęcki wrote the following about her intellectual craftsmanship:

"Her writings are a masterly realization of the postulates of moderate reconstructionism. Every one of her works is the result of prolonged and penetrating reflection, a manifestation of theoretical conscientiousness and caution. Each offers carefully balanced, sound, and intellectually compelling solutions and proposals. All are characterized by an exceptional sense of responsibility for every word, as well as by conciseness, clarity, and simplicity. Every formulation rests upon genuine thought. One never encounters empty rhetoric, showmanship, or facile argument. With each of her works, Janina Kotarbińska teaches us the meaning of scholarly integrity."

Photograph: Janina Kotarbińska and her students. From left to right and from top to bottom: first column – Kotarbińska; second column – Przełęcki; third column – Lazari-Pawłowska and Pawłowski; fourth column – Zabłudowski, Ziemba, and Nowak.

Sources:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon. https://encyklopedia.slw.uw.edu.pl/articles/kotarbinska-janina-z-d-sztejnbarg/

Przełęcki, M. (1971/1990). The Work of Janina Kotarbińska. Dialectics and Humanism 17(1): 5-13.

Kotarbiński, T. (1929/1966). Gnosiology: The Scientific Approach to the Theory of Knowledge. Oxford-Wrocław: Pergamon Press-PWN.

[English below]

Cykl filmów popularyzujących pt. „Miłośniczki mądrości. Uczone z kręgu Szkoły Lwowsko-Warszawskiej”

Na przełomie 2023 i 2024 roku z inicjatywy kierowniczki naszego projektu prof. dr hab. Anny Brożek (Uniwersytet Warszawski) powstało 20 krótkich filmów prezentujących dorobek kobiet związanych ze Szkołą Lwowsko-Warszawską.

Cykl filmów stanowi rezultat współpracy Centrum Badań nad Tradycją Szkoły Lwowsko-Warszawskiej (The Lvov-Warsaw School Research Center), działającego przy Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (Uniwersytet Jagielloński).

W projekcie wzięli udział zarówno doświadczeni badacze tradycji SLW jak i doktoranci oraz studenci, którzy w swoich badaniach nawiązują do twórczości przedstawicielek Szkoły.

Wszystkie nagrania dostępne są na platformie YouTube: https://www.youtube.com/playlist?list=PLuqpwpkBmbAm-7Pe2HKutnK6vyUXi1cOY

* * *
The „Lovers of Wisdom. Female Researchers Associated with the Lvov-Warsaw School” Popularisation Video Series

At the turn of 2023 and 2024, on the initiative of Professor Anna Brożek (University of Warsaw), a series of twenty short videos was produced presenting the achievements of women associated with the Lvov-Warsaw School.

The series is the outcome of a collaboration between the Lvov–Warsaw School Research Center at the Faculty of Philosophy, University of Warsaw, and the Copernicus Center for Interdisciplinary Studies at the Jagiellonian University.

The project brought together both established scholars of the Lvov-Warsaw School and doctoral and undergraduate students whose research engages with the work of the School's women philosophers.

All videos are available on YouTube:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLuqpwpkBmbAm-7Pe2HKutnK6vyUXi1cOY

Miłośniczki mądrości Share your videos with friends, family, and the world

[English below]

Mistrzynie. Część druga: IZYDORA DĄMBSKA

Ogromną wagę do nauczania filozofii przywiązywała także Izydora Dąmbska, która należy do grona najbardziej utalentowanych nauczycieli wykształconych na gruncie SLW. Losy wojenne i powojenne Dąmbskiej sprawiły jednak, że – z wielką szkodą dla polskiej filozofii – nie mogła długo wykonywać tego tak ważnego zawodu.

W 1938 roku Dąmbska opublikowała pracę pt. „Irracjonalizm a poznanie naukowe”, która miała stanowić podstawę jej habilitacji. Wybuch wojny przeszkodził w uzyskaniu tego stopnia naukowego, który otrzymała dopiero w 1946 roku.

Historia powojennej kariery uniwersyteckiej Dąmbskiej jest burzliwa i pełna rozczarowań. Została udokumentowana w korespondencji z Kazimierzem Ajdukiewiczem, Romanem Ingardenem, Władysławem Tatarkiewiczem i Tadeuszem Kotarbińskim oraz w listach wymienionych z władzami uczelni i PAN-u.

Dąmbska pozostawała wierna swoim przekonaniom, przede wszystkim w sposób bezkompromisowy i niezłomny broniła wolności akademickiej. Z tego powodu pozostawała w nieustannym konflikcie z komunistycznymi władzami, które robiły, co mogły, aby uniemożliwić jej pracę dydaktyczną.

Dąmbska habilitowała się w 1946 roku w Uniwersytecie Warszawskim, gdzie prowadziła przez kilka lat zajęcia zlecone. Następnie w roku 1949 otrzymała docenturę w Uniwersytecie Poznańskim, ale pracowała tam tylko rok. W 1950 roku została – podobnie jak wielu innych przedstawicieli SLW – odsunięta od nauczania.

Przeniosła się do Gdańska i rozpoczęła pracę w bibliotece. Zajmowała się także tłumaczeniami dla Biblioteki Klasyków Filozofii.

Po odwilży w 1954 roku reaktywowano studia filozoficzne i zaczęto powoływać odsuniętych profesorów na katedry uniwersyteckie.

O Izydorę Dąmbską starały się aż TRZY uniwersytety: Uniwersytet Poznański, Uniwersytet Jagielloński oraz Uniwersytet Wrocławski. Dąmbska wahała się pomiędzy Poznaniem a Krakowem i ostatecznie – nie bez wpływu Romana Ingardena – podjęła pracę jako kierownik Katedry Historii Filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Z początkiem lat sześćdziesiątych przyszła kolejna fala represji. Po odejściu Ingardena na emeryturę w 1963 roku rozpoczęto działania mające na celu usunięcie Dąmbskiej z Uniwersytetu, do czego doszło w 1964 roku, kiedy przeniesiono ją do PAN-u.

W tym krótkim okresie obejmującym lata 1957-1964 Dąmbska wypromowała 5 magistrów. Należy jednak podkreślić, że rzeczywisty zastęp jej uczniów był o wiele większy.

W 1964 roku Dąmbska miała 12 studentów, którzy pod jej opieką pisali prace magisterskie oraz jednego doktoranta. Władze zgodziły się jedynie na kontynuację współpracy z doktorantem, który uzyskał promocję w 1970 roku.

Wśród 12 magistrantów Dąmbskiej, z którymi nie mogła dalej współpracować znajdował się m.in. Jerzy Perzanowski, który „nieformalnie” należy (także ze względu na deklarację) do grona jej uczniów.

Ponadto do końca życia Dąmbska prowadziła w swoim krakowskim mieszkaniu prywatne seminarium, które cieszyło się sporym zainteresowaniem.

W wyniku tych skrajnie trudnych warunków, Dąmbska wypromowała tylko jednego doktora:
• 1970 – Władysław Cichoń: „Zagadnienie wartości moralnych w aksjologii ogólnej”.

A oto lista magistrów Dąmbskiej:
• 1964 – Zdzisław Kowalski: „Rola pojęcia związku przyczynowego w niektórych nowoczesnych teoriach czasu”. Doktorat: „Epistemologiczne i ontyczne uwarunkowania pojęcia negacji”. Promotor: Leon Koj.

• 1963 – Leopold Zgoda: „Filozofia praktyczna Tadeusza Kotarbińskiego". Doktorat: „Herbert Spencer i zmierzch angielskiego utylitaryzmu”. Promotor: Leszek Kasprzyk.

• 1964 – Jan Sarna: „Krytyka idealistycznej tezy G. Berkeleya (esse rzeczy niemyślących est percipii)”. Doktorat: „Критический анализ философии Станислава Игнацa Виткевича (1885–1939)” [Krytyczna analiza filozofii Stanisława Ignacego Witkiewicza]. Promotor: Игорь Сергеевич Нарский [Igor Sergeyevich Narsky].

• 1964 – Jan Vetulani: „Epistemologiczne poglądy Kazimierza Ajdukiewicza”.

• 1964 – Jan Woleński: „Problematyka logiki norm w świetle analizy semantycznej zwrotów normatywnych”. Doktorat: „Filozofia lingwistyczna i współczesna jurysprudencja analityczna”. 29.04.1968. Promotor: Kazimierz Opałek

Z wyjątkiem Vetulaniego, który zginął tragicznie w wieku zaledwie 27 lat, wszyscy magistrzy Dąmbskiej uzyskali stopnie naukowe i pracowali na uniwersytetach. Wśród nich znajdują się wybitni filozofowie, których można już dziś włączyć do kanonu nie tylko filozofii polskiej, ale i światowej.

Zdjęcie: Dąmbska i jej uczniowie. Od góry i od lewej. I rząd: Dąmbska. II rząd: Woleński i Perzanowski. III rząd: Cichoń, Kowalski i Zgoda. IV rząd: Sarna i Vetulani.

Źródła:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon.

Kuliniak, R., Pandura, M., Ratajczak, Ł., Judkowiak, B. red. (2023). Izydora Dąmbska. Mądrość i prawda. Kęty: Wyd. Marek Derewiecki.

Perzanowski, J. red. (2001). Izydora Dąmbska 1903-1983: materiały z sympozjum "Non est necesse vivere, necesse est philosophari", Kraków, 18-19 grudnia 1998 r. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
*
Masters, Part II

Teaching philosophy was also of paramount importance to Izydora Dąmbska, one of the most gifted teachers educated within the Lvov-Warsaw School (LWS). The course of her wartime and postwar life, however, meant that - much to the detriment of Polish philosophy – she was prevented from pursuing this vital profession for very long.

In 1938, Dąmbska published “Irrationalism and Scientific Knowledge”, the work intended to serve as the basis of her habilitation. The outbreak of the Second World War interrupted these plans, and she was not awarded the habilitation until 1946.

Her postwar academic career proved exceptionally difficult. The obstacles she faced are well documented in her correspondence with Kazimierz Ajdukiewicz, Roman Ingarden, Władysław Tatarkiewicz, and Tadeusz Kotarbiński, as well as in her exchanges with university authorities.

Throughout her life, Dąmbska remained faithful to her principles. Above all, she defended academic freedom with unwavering determination and without compromise. As a result, she was in constant conflict with the communist authorities, who did everything in their power to prevent her from teaching.

After receiving her habilitation at the University of Warsaw in 1946, Dąmbska lectured there for several years on a contractual basis. In 1949, she was appointed docent at the University of Poznań, but her appointment lasted only a single year.

In 1950, like many other representatives of the Lvov-Warsaw School, she was removed from university teaching. She subsequently moved to Gdańsk, where she worked in a library while also producing translations for the Library of Philosophical Classics series.

Following the political thaw of 1954, philosophy programs were reopened, and many professors who had previously been dismissed were invited back to university chairs.

No fewer than three universities sought to appoint Izydora Dąmbska: the University of Poznań, the Jagiellonian University, and the University of Wrocław.
She hesitated between Poznań and Cracow and ultimately – under the influence of Roman Ingarden – accepted the position of Head of the Department of the History of Philosophy at the Jagiellonian University.

At the beginning of the 1960s, however, another wave of political repression followed. After Ingarden’s retirement in 1963, efforts began to remove Dąmbska from the university. These culminated in 1964, when she was transferred to the Polish Academy of Sciences (PAN).

During the brief period from 1957 to 1964, Dąmbska supervised five master’s theses. It should be emphasized, however, that the circle of her actual students was considerably larger. In 1964 she was supervising twelve master’s students and one doctoral candidate. The authorities allowed her to continue supervising only the doctoral student, who completed his doctorate in 1970.

Among the twelve master’s students with whom she was no longer permitted to work was Jerzy Perzanowski, who may also be regarded – both intellectually and by his own declaration – as one of her students.

Moreover, until the end of her life, Dąmbska conducted a private philosophy seminar in her Cracow apartment, which attracted considerable interest.

As a consequence of these exceptionally difficult circumstances, Dąmbska supervised only one completed doctoral dissertation:
• 1970 – Władysław Cichoń: “The Problem of Moral Values in General Axiology.”

The following are the master's theses completed under Dąmbska’s supervision:
• 1964 – Zdzisław Kowalski: “The Role of the Concept of Causality in Selected Modern Theories of Time.”
Doctoral dissertation: “Epistemological and Ontological Conditions of the Concept of Negation.” Supervisor: Leon Koj.

• 1963 – Leopold Zgoda: “The Practical Philosophy of Tadeusz Kotarbiński.”
Doctoral dissertation: “Herbert Spencer and the Decline of English Utilitarianism.” Supervisor: Leszek Kasprzyk.

• 1964 – Jan Sarna: “A Critique of George Berkeley’s Idealist Thesis (esse of non-thinking things is percipi).”
Doctoral dissertation: “A Critical Analysis of the Philosophy of Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885–1939).”’ Supervisor: Igor Sergeyevich Narsky.

• 1964 – Jan Vetulani: “The Epistemological Views of Kazimierz Ajdukiewicz.”

• 1964 – Jan Woleński: “Problems of the Logic of Norms in the Light of the Semantic Analysis of Normative Expressions.”
Doctoral dissertation: “Linguistic Philosophy and Contemporary Analytical Jurisprudence.” Supervisor: Kazimierz Opałek.

With the exception of Vetulani, who tragically died at the age of only twenty-seven, all of Dąmbska’s master’s students went on to earn doctoral degrees and pursue academic careers at universities. Among them are outstanding philosophers who can already be counted among the leading figures not only of Polish philosophy but also of world philosophy.

Photo: Dąmbska and her students. From top to bottom and left to right.
Row I: Dąmbska. Row II: Woleński and Perzanowski. Row III: Cichoń, Kowalski, and Zgoda. Row IV: Sarna and Vetulani.

Sources:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon.

Kuliniak, R., Pandura, M., Ratajczak, Ł., Judkowiak, B. red. (2023). Izydora Dąmbska. Mądrość i prawda. Kęty: Wyd. Marek Derewiecki.

Perzanowski, J. red. (2001). Izydora Dąmbska 1903-1983: materiały z sympozjum "Non est necesse vivere, necesse est philosophari", Kraków, 18-19 grudnia 1998 r. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

[English below]

Badania nad fenomenem kobiet w SLW: pierwsza konferencja

Istotną rolę w historii badań poświęconych kobietom z SLW odegrała konferencja „Wybitne kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej”, która odbyła się w dniach 16-17 października 2014 roku w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.

Referaty wygłoszone podczas konferencji prezentują najważniejsze fakty z historii obecności kobiet w SLW, wskazują na pozytywną rolę Twardowskiego w tej historii oraz przedstawiają przegląd wybranych koncepcji filozoficznych opracowanych przez przedstawicielki Szkoły.

Bohaterkami referatów są Maria KOKOSZYŃSKA, Janina KOTARBIŃSKA (Dina Sztejnbarg), Janina HOSIASSON-LINDENBAUM, Seweryna ŁUSZCZEWSKA-ROMAHNOWA, Daniela GROMSKA, Eugenia GINSBERG-BLAUSTEIN, Maria OSSOWSKA, Izydora DĄMBSKA, a także Debora VOGEL (która studiowała u Twardowskiego, ale doktorat uzyskała w Uniwersytecie Jagiellońskim).

Referaty zostały opublikowane w monografii pod redakcją Dariusza Łukasiewicza i Ryszarda Mordarskiego pt. „Kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej”. We wstępie poprzedzającym właściwą treść książki Łukasiewicz i Mordarski wskazują na cechę SLW, która mogła być szczególnie istotna z perspektywy zaistnienia tak licznego zastępu kobiet w tym środowisku:

💡 Atmosfera filozoficzna Szkoły Twardowskiego była nastawiona na współpracę, a nie na rywalizację.

Takie podejście do filozofii było częścią programu Twardowskiego, zarysowanego podczas wykładu inaugurującego jego profesurę na Uniwersytecie Lwowskim w 1895 roku.

Zgodnie z duchem tego programu przedstawiciele Szkoły zajmowali się stosunkowo szczegółowymi problemami, np. analizami pojęciowymi (w przeciwieństwie do budowania systemów), a następnie regularnie prezentowali swoje rezultaty podczas seminariów i poddawali je dyskusji. W ten sposób każdy, krok po kroku, przyczyniał się do powolnego postępu filozofii.

Kobiety na równi z mężczyznami brały czynny udział w życiu SLW: pracowały w uniwersytecie jako asystentki, a później jako wykładowczynie, redagowały publikacje (np. „Ruch Filozoficzny”) oraz uczestniczyły w działaniach Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, które założył Twardowski.

Wedle Łukasiewicza i Mordarskiego w SLW kobiety nie musiały konkurować z mężczyznami, aby udowodnić swoją wartość, lecz uczestniczyły we wspólnym przedsięwzięciu, jakim było budowanie polskiej filozofii.

Źródła:
Łukasiewicz, D., Mordarski, R. (2016). Kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Bydgoszcz: Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

*
Research on the Phenomenon of Women in the LWS: The First Conference

An important role in the history of research devoted to women of the LWS was played by the conference “Outstanding Women in the Lvov-Warsaw School,” held on 16–17 October 2014 at Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz.

The papers presented at the conference discuss the most important facts concerning the history of women’s presence in the LWS, highlight Twardowski’s positive role in this history, and provide an overview of selected philosophical concepts developed by women representatives of the School.

The women featured in the papers include Maria KOKOSZYŃSKA, Janina KOTARBIŃSKA (Dina Sztejnbarg), Janina HOSIASSON-LINDENBAUM, Seweryna ŁUSZCZEWSKA-ROMAHNOWA, Daniela GROMSKA, Eugenia GINSBERG-BLAUSTEIN, Maria OSSOWSKA, Izydora DĄMBSKA, as well as Debora VOGEL (who studied under Twardowski but obtained her doctorate from the Jagiellonian University).

The papers were published in a monograph edited by Dariusz Łukasiewicz and Ryszard Mordarski, entitled “Women in the Lvov-Warsaw School.” In the introduction preceding the main body of the book, Łukasiewicz and Mordarski identify a feature of the LWS that may have been particularly significant in enabling such a large number of women to become part of this intellectual milieu.

💡 The philosophical atmosphere of Twardowski’s School was oriented toward cooperation rather than competition.

This approach to philosophy was part of Twardowski’s programme, outlined in the lecture inaugurating his professorship at the University of Lvov in 1895. In keeping with the spirit of this programme, members of the School addressed relatively specific problems, such as conceptual analyses (as opposed to constructing philosophical systems), and then regularly presented their results at seminars and subjected them to discussion. In this way, everyone contributed, step by step, to the gradual progress of philosophy.

Women, equally to men, played an active role in the life of the LWS: they worked as assistants and lecturers, edited publications (such as “Ruch Filozoficzny”), and participated in the activities of the Polish Philosophical Society, founded by Twardowski.

According to Łukasiewicz and Mordarski, women in the LWS did not have to compete with men in order to prove their worth; rather, they participated in the shared endeavour of building Polish philosophy.

Sources:
Łukasiewicz, D., Mordarski, R. (2016). Kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Bydgoszcz: Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

[English below]
Mistrzynie. Część I

Dotąd prezentacja sylwetek przedstawicielek SLW zorientowana była na osadzenie ich w tradycji Szkoły ze względu na relację mistrz-uczennica.

Jedną z fundamentalnych składowych fenomenu SLW jest to, że jej przedstawicielki i przedstawiciele kładli równie silny nacisk na twórczą pracę naukową jak i na dydaktykę filozofii. Dlatego po uzyskaniu samodzielności akademickiej "uczennice"' same stały się mistrzyniami.

W związku z tym dalsza prezentacja sylwetek kobiet związanych z SLW koncentruje się na ich działalności jako nauczycielek akademickich, które wykształciły kolejne pokolenie badaczy i badaczek, wybitnie zasłużonych dla rozwoju polskiej filozofii oraz dla kontynuacji tradycji filozoficznej Szkoły Twardowskiego.

Największe oddziaływanie w tym obszarze wywarły Izydora Dąmbska i Daniela Gromska (Uniwersytet Jagielloński), Maria Kokoszyńska i Helena Słoniewska (Uniwersytet Wrocławski), Seweryna Łuszczewska-Romahnowa (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), Maria Ossowska i Janina Kotarbińska (Uniwersytet Łódzki i Uniwersytet Warszawski), a także Józefina Mehlberg (Illinois Institute of Technology).

Największym zastępem uczniów, jeśli chodzi o liczbę wypromowanych prac doktorskich, może się pochwalić MARIA KOKOSZYŃSKA, która wypromowała pięciu doktorów, w tym dwie kobiety, oraz dwóch magistrów (którzy uzyskali doktorat, ale pod opieką innego promotora).

Kokoszyńska posiadała wybitny talent dydaktyczny i potrafiła zainteresować studentów LOGIKĄ i FILOZOFIĄ NAUKI, co widać w problematyce badawczej podejmowanej przez jej uczniów.

Doktorzy Kokoszyńskiej:
• 1952 – Tadeusz KUBIŃSKI: „Konwencjonalizm w poglądach Carnapa na naukę i filozofię”
• 1960 – Witold POGORZELSKI: „Teorie systemów dedukcyjnych adekwatne względem rachunków zdaniowych”
• 1962 – Ryszard WÓJCICKI: „Definicje arbitralne i ich analityczne komponenty”
• 1964 – Waleska RUDEK: „Oznaczanie przedmiotów przez wyrażenia językowe o charakterze nazwowycm”
• 1979 – Wanda z d. Charczuk KUSTRZEBA: „Aksjologiczne założenia logik deontycznych”

Magistrzy Kokoszyńskiej:
• 1950 – Zdzisław AUGUSTYNEK: „Związek przyczynowy w ujęciu marksizmu-leninizmu” (drugim promotorem był uczeń Twardowskiego, Henryk Mehlberg).
Doktorat (1955): „Философское значение специальной теории относительности” („Filozoficzne znaczenie szczególnej teorii względności”). Promotorem rozprawy był Халиль Фаталиев (Khalil Fataliev).
• 1950 – Bogusław IWANUŚ: „Interpretacja „Cogito ergo sum” Kartezjusza”.
Doktorat (1969): Tradycyjny rachunek nazw wzbogacony o kwantyfikatory. Promotorem rozprawy był Jerzy Słupecki (uczeń Jana Łukasiewicza).

Wszyscy uczniowie i uczennice Kokoszyńskiej rozwijali karierę naukową i pracowali m.in. na uniwersytetach we Wrocławiu, Warszawie, Gdańsku, Krakowie i Katowicach.

Na obrazku: Kokoszyńska i jej uczniowie. Od góry i od lewej: I rząd: Kokoszyńska. II rząd: Rudek i Kustrzeba. III rząd: Augustynek, Wójcicki i Iwanuś. IV rząd: Kubiński i Pogorzelski

Źródła:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon. https://encyklopedia.slw.uw.edu.pl/articles/?oes-language-switch=language2

Brożek, A., Będkowski, M., Chybińska, A. i in. (2020). Antyirracjonalizm. Metody filozoficzne w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Warszawa: Semper. https://www.academia.edu/42868363/Antyirracjonalizm_Metody_filozoficzne_w_SLW

* * *

Women Continuing the Teaching Tradition of the Lvov-Warsaw School. Part I

The profiles of women associated with the Lvov-Warsaw School (LWS) presented thus far have primarily situated them within the School’s intellectual tradition by tracing master-student relationships.

One of the defining features of the LWS was the equal importance its members attached to original scholarly research and to the teaching of philosophy. In fact, after gaining academic independence, students became masters in their own right.

The upcoming series of posts will, therefore, focus on the women of the School in their capacity as university teachers and academic mentors who educated subsequent generations of scholars. Their students went on to make significant contributions to the development of Polish philosophy and to carry forward the philosophical tradition established by Kazimierz Twardowski.

Among the women associated with the School, those who exerted the greatest influence in this respect were Izydora Dąmbska and Daniela Gromska (Jagiellonian University), Maria Kokoszyńska and Helena Słoniewska (University of Wrocław), Seweryna Łuszczewska-Romahnowa (Adam Mickiewicz University in Poznań), Maria Ossowska and Janina Kotarbińska (University of Łódź and University of Warsaw), as well as Józefina Mehlberg (Illinois Institute of Technology).

In terms of the number of doctoral dissertations supervised, MARIA KOKOSZYŃSKA had the largest group of doctoral students. She supervised five doctoral dissertations, two of them written by women, as well as the master’s theses of two students who subsequently earned doctorates under other supervisors.

Kokoszyńska was a gifted teacher with a remarkable ability to inspire her students’ interest in LOGIC and the PHILOSOPHY OF SCIENCE – an influence clearly reflected in the research topics they subsequently pursued.

Kokoszyńska’s doctoral students:
• 1952 – Tadeusz KUBIŃSKI: “Conventionalism in Carnap’s Conception of Science and Philosophy”
• 1960 – Witold POGORZELSKI: “Theories of Deductive Systems Adequate with Respect to Propositional Calculi”
• 1962 – Ryszard WÓJCICKI: “Arbitrary Definitions and Their Analytic Components”
• 1964 – Waleska RUDEK: “The Designation of Objects by Nominal Expressions”
• 1979 – Wanda (née Charczuk) KUSTRZEBA: “The Axiological Assumptions of Deontic Logics”

Kokoszyńska’s master’s students:
• 1950 – Zdzisław AUGUSTYNEK: “The Causal Relation from the Perspective of Marxism-Leninism” (his second supervisor was Henryk Mehlberg, a student of Twardowski).
Doctoral dissertation (1955): “The Philosophical Significance of the Special Theory of Relativity” (Философское значение специальной теории относительности). The dissertation was supervised by Khalil Fataliev (Халиль Фаталиев).
• 1950 – Bogusław IWANUŚ: “An Interpretation of Descartes’ Cogito ergo sum.”
Doctoral dissertation (1969): “The Traditional Calculus of Names Enriched with Quantifiers.” The dissertation was supervised by Jerzy Słupecki, a student of Jan Łukasiewicz.

All of Kokoszyńska’s students went on to pursue academic careers, working at universities in Wrocław, Warsaw, Gdańsk, Kraków, and Katowice, among other cities.

In the image: Kokoszyńska and her students. From top to bottom and from left to right: Row I: Kokoszyńska. Row II: Rudek and Kustrzeba. Row III: Augustynek, Wójcicki, and Iwanuś. Row IV: Kubiński and Pogorzelski.

Sources:
Brożek, A., Jadacki, J., Gomułczak, A. (2025). Encyklopedia Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. T. I-II. Biogramy. Lublin: Academicon. https://encyklopedia.slw.uw.edu.pl/articles/?oes-language-switch=language2

Brożek, A., Będkowski, M., Chybińska, A. et al. (2021). Anti-irrationalism. Philosophical Methods in the Lvov-Warsaw School. Warszawa: Semper. https://www.academia.edu/47774152/Anti_irrationalism_Philosophical_Methods_in_the_Lvov_Warsaw_School