21/07/2026
Dokładnie 100 lat temu, w lipcu 1926 roku, uchwalono akt prawny, który położył fundamenty pod status zawodowy polskich pedagogów w odrodzonej Rzeczypospolitej. Ustawa o stosunkach służbowych nauczycieli – będąca pierwowzorem dzisiejszej Karty Nauczyciela – stanowiła przełom w tworzeniu nowoczesnego systemu oświaty.
Przyznanie nauczycielom statusu urzędników państwowych nie tylko podniosło ich prestiż społeczny, ale przede wszystkim ujednoliciło prawa i obowiązki w państwie po latach zaborów. Ustawa zagwarantowała pedagogom:
- stabilizację zawodową i jasną ścieżkę awansu,
- prawa emerytalne,
- precyzyjne zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Ten historyczny sukces nie byłby możliwy bez determinacji i zaangażowania liderów ruchu związkowego, którzy z ramienia Związku Nauczycielstwa Polskiego prowadzili skuteczną walkę parlamentarną:
➡ Julian Smulikowski (1880–1934)
wiceprezes ZNP, poseł oraz referent ustawy w Sejmie, który bezpośrednio odpowiadał za jej kształt na forum parlamentarnym.
Na grafice mamy wydanie ustawy ze wstępem jego autorstwa. Ustawa został wydana przez wydawnictwo ZNP.
➡ Zygmunt Nowicki (1881–1944)
poseł, wiceprezes (a później prezes) ZNP, autor kluczowej rezolucji w sprawie pragmatyki nauczycielskiej.
➡ Stanisław Nowak (1859–1936)
współtwórca i prezes ZNP, senator RP oraz zasłużony działacz niepodległościowy.
Ustawa z 1926 roku, przez trzy dekady definiowała ramy polskiej edukacji, stając się bezpośrednią poprzedniczką obecnie obowiązującej Karty Nauczyciela z 1982 roku (po drodze były jeszcze dwie ustawy w 1956 i 1972 roku).
Tegoroczny jubileusz to moment, by przypomnieć, że walka o godność, stabilizację i szacunek dla zawodu nauczyciela ma w Polsce długą stuletnią tradycję.
