Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego

❕🕚 To ostatnie godziny, aby zapisać się na wyjątkowe wydarzenia astronomiczne realizowane w naszym Obserwatorium – a także na szereg innych ciekawych atrakcji!

✨ Więcej informacji na stronie wydarzenia: facebook.com/events/938873108981121/

To już ostatnie dni, by zapisać się na nasze wyjątkowe warsztaty! Czekają na Was spotkania z nauką od kulis 🔬✨.

🕵️‍♀️ Jak odróżnić prawdę od dezinformacji?
🪨 Co kryje się w skale oglądanej pod mikroskopem elektronowym?
🌈 Skąd biorą się kolory w przyrodzie?
🌙 I jak wygląda nocne niebo z perspektywy astronomów?

To propozycja dla wszystkich, którzy chcą nie tylko słuchać o nauce, ale naprawdę jej doświadczyć 🚀.

📅 Warsztaty odbywają się od 20 do 23 maja
🎟️ Udział w wydarzeniach jest bezpłatny, ale liczba miejsc jest ograniczona!

Hej nauczyciele! Jeszcze do 18 maja możecie zapisać się na konferencję Kosmiting Summit ✨, która w tym roku odbędzie się w dniach 29-31 maja w Andrychowie, Sułkowicach-Bolęcinie (Szkolne Obserwatorium Astronomiczne Bolęcina) i Krakowie.

Kosmiting Summit 2026 – Architekci Kosmicznej Edukacji W imieniu organizatorów zapraszamy do udziału w konferencji, która na stałe wpisała się już w kalendarz najważniejszych wydarzeń łączących świat nauki, edukacji i pasji do gwiazd.

Podczas gdy na scenie Copernicus Festival fizycy rozmawiają o granicach wszechświata – Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego daje okazję, żeby spojrzeć w niebo samemu.

20 maja o godz. 13 odbywa się zwiedzanie Obserwatorium: kopuły obserwacyjne, profesjonalne teleskopy, 15-metrowy radioteleskop – i przy sprzyjającej pogodzie bezpieczne obserwacje tarczy Słońca przez teleskop z filtrem.

A wieczorami – 20 i 21 maja o godz. 20 – teleskop zwierciadlany o średnicy 37 cm skierowany będzie ku niebu. W programie obserwacje Wenus i Księżyca z kraterami, morzami księżycowymi i łańcuchami górskimi – i przy okazji nauka rozpoznawania wiosennych gwiazdozbiorów i czytania map nieba.

Wstęp bezpłatny.

📅 Zwiedzanie: 20 maja, godz. 13.00 | Obserwacje nieba: 20 i 21 maja, godz. 20.00
📍 Obserwatorium Astronomiczne UJ, ul. Orla 171, Kraków

Zapisy: http://copernicusfestival.com/warsztaty/

Przedstawiamy OAUJ-CDK500, najnowszy teleskop optyczny działający w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz aparaturę i oprogramowanie, które umożliwiają mu autonomiczną pracę w ramach sieci zautomatyzowanych teleskopów Skynet❕🔭

Niemal do końca XX wieku obserwacje przeprowadzane za pomocą teleskopów optycznych wymagały obecności na miejscu obserwatora, który oceniał, czy warunki pogodowe są odpowiednie, a także ręcznego otwierania kopuły i uruchamiania instrumentu. Dzięki postępowi w zwiększaniu mocy obliczeniowej komputerów i rozwoju sieci możliwe staly się z czasem obserwacje prowadzone zdalnie, jednak zwykle i one wymagały ciągłego monitorowania oraz obecności obserwatora w pobliżu teleskopu. Dopiero w latach 90. XX wieku spadające ceny i rosnące możliwości komputerów, czujników i mikrokontrolerów umożliwiły opracowanie sprzętu i oprogramowania zdolnego do autonomicznego wykonywania obserwacji nieba na podstawie predefiniowanej listy obiektów. Wkrótce po pierwszych teleskopach zrobotyzowanych pojawiły się całe sieci takich teleskopów, które ostatecznie objęły cały glob. Przykładami tych sieci są sieć Bootes (1998) i Skynet (2004).

Do 2019 roku Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie dysponowało trzema teleskopami optycznymi wykorzystywanymi w fotometrii, przy czym wszystkie były obsługiwane w trybie manualnym. Podjęto decyzję o zakupie bardziej nowoczesnego teleskopu o średnicy zwierciadła głównego 50 cm, który mógłby służyć zarówno do zautomatyzowanych obserwacji naukowych, jak i do prowadzenia zajęć dydaktycznych dla studentów. Nowy teleskop PlaneWave, który dotarł pod koniec 2019 roku i został uruchomiony na początku 2020 roku, to teleskop typu Corrected Dall-Kirkham (CDK). Konstrukcja optyczna CDK składa się z elipsoidalnego zwierciadła głównego, sferycznego zwierciadła wtórnego oraz dodatkowych soczewek korygujących aberracje pozaosiowe. Teleskop działa na montażu PlaneWave L-500 z napędem bezpośrednim, co zapewnia wysoką precyzję targetowania i duże prędkości obrotowe. Montaż typu alt-azymutalnego wymaga derotatora pola, który w tym przypadku jest zintegrowany z focuserem. OAUJ-CDK500 został zainstalowany w 6-metrowej kopule Zeissa, w której wcześniej znajdował się astrograf, zautomatyzowanej z wykorzystaniem systemu Technical Innovations Digital Dome Works (DDW). Teleskop pracuje w ramach sieci automatycznych teleskopów Skynet.

✨Więcej: https://tinyurl.com/9xucur9y

Przedstawione wyniki są częścią tematyki badawczej realizowanej w Zakładzie Astrofizyki Gwiazdowej i Pozagalaktycznej Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W ramach projektu wykorzystuje się dane uzyskane za pośrednictwem platformy (https://bhtom.space [bh-tom.space]), która otrzymała dofinansowanie z programu Unii Europejskiej „Horyzont 2020” w zakresie badań i innowacji na podstawie umów o dofinansowanie nr 730890 (OPTICON) oraz 101004719 (OPTICON-RadioNETPilot). Finansowanie teleskopu OAUJ-CDK500 zapewnił Uniwersytet Jagielloński.

To kolejna okazja do spotkań! Już w czerwcu nasi pracownicy, kosmolog dr hab. Sebastian Szybka oraz Mikołaj Sabat z projektu ☄️HYADES, wygłoszą dla Was wprowadzenie do dwóch niezwykłych 📽️🌟 filmów o kosmosie.

Mamy wyjątkową wiadomość! Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ został oficjalnym partnerem sekcji 𝗗𝗼𝗰𝘀+𝗦𝗰𝗶𝗲𝗻𝗰𝗲 𝗻𝗮 𝟲𝟲. 𝗞𝗿𝗮𝗸𝗼𝘄𝘀𝗸𝗶𝗺 𝗙𝗲𝘀𝘁𝗶𝘄𝗮𝗹𝘂 𝗙𝗶𝗹𝗺𝗼𝘄𝘆𝗺 (Krakow Film Festival) – cieszymy się, że możemy być częścią jednego z najważniejszych filmowych wydarzeń w Europie.

Tegoroczna edycja sekcji nosi tytuł „Między wszechświatami". Siedem dokumentów z pogranicza nauk ścisłych, filozofii i humanistyki – o kosmosie, geologii, biotechnologii i ekspansji przemysłu kosmicznego. Brzmi poważnie? Jest też pięknie.

A my będziemy tam z Wami dosłownie – nasi naukowcy pojawią się na pokazach z komentarzem przed seansem i dyskusją z publicznością po filmach:

„Małe, wielkie i odległe” (reż. Jem Cohen) – intymny esej dokumentalny o austriackim astronomie, który u kresu kariery mierzy się jednocześnie z ogromem kosmosu i własnym życiem. Zderzenie dwóch skali: tej głębokiej, obejmującej prehistorię, i jej ułamka – dostępnego człowiekowi.

📅 𝟭 𝗰𝘇𝗲𝗿𝘄𝗰𝗮, 𝗴𝗼𝗱𝘇. 𝟭𝟳.𝟬𝟬 | Kino Paradox, ul. Krupnicza 38
Komentarz naukowy: dr hab. Sebastian Szybka, prof. UJ

„Ruchomy punkt odniesienia” (reż. Julien Elie) – Boca Chica, Teksas: SpaceX rozrasta się, a lokalna społeczność i przyroda zderzają się z ambicjami technokapitalizmu. Laboratorium międzygwiezdnej przyszłości czy bezwzględna machina przemysłu kosmicznego?

📅 𝟯 𝗰𝘇𝗲𝗿𝘄𝗰𝗮, 𝗴𝗼𝗱𝘇. 𝟮𝟬.𝟬𝟬 | Kino Paradox, ul. Krupnicza 38
Komentarz naukowy: Mikołaj Sabat

Partnerem sekcji Docs+Science jest również Pulsar - portal popularnonaukowy., z którym razem tworzymy to wyjątkowe połączenie nauki i kina.

Na tym zdjęciu jest... kometa ☄️

Na pierwszy rzut oka to chaos świetlnych smug, ale w tej gęstej sieci śladów satelitów kryje się wyjątkowy gość: kometa C/2025 R3 (PanSTARRS), przelatująca przez wewnętrzny Układ Słoneczny.

Zdjęcie powstało podczas ponad 10-minutowej ekspozycji, dlatego satelity widzimy jako linie. W rzeczywistości, patrząc wówczas w niebo, dostrzeglibyśmy je – a przynajmniej najjaśniejsze z nich – jako powoli przemieszczające się punkty odbijające światło Słońca – szczególnie tuż po jego zachodzie lub przed wschodem.

📍 Fotografia została wykonana dwa tygodnie temu w Bawarii.

Więcej na stronie apod.pl/apod/ap260427.html (źródło i prawa autorskie: Uli Fehr)

apod.pl

✨ Spojrzenie na niebo w maju
W nadchodzącym miesiącu spójrzmy w niebo...

🪐 Planety
Wieczorami na zachodnim niebie króluje Wenus – coraz wyżej, coraz jaśniejsza. Trudno ją przeoczyć.
Tuż obok, ale dzień po dniu coraz niżej, żegna się z nami Jowisz.
Merkury w maju gości bardzo krótko – złapiemy go tylko na początku miesiąca o świcie albo pod koniec przy zachodzie Słońca.
Mars i Saturn czekają na nas o poranku na wschodnim niebie.

🌝 Dwie pełnie w jednym miesiącu? Tak!
1 maja… i 31 maja.
To nie błąd – to tzw. Niebieski Księżyc 🌔

🔵 Brzmi magicznie? Trochę jest.
Cykl faz Księżyca trwa około 29,5 dnia, więc kiedy pełnia wypada na samym początku miesiąca… zdąży pojawić się jeszcze raz przed jego końcem. 👉 I właśnie ta druga pełnia dostaje wyjątkową nazwę.

Ciekawostka?
Niebieski Księżyc nigdy nie występuje w lutym – ten miesiąc jest po prostu za krótki.

Konrad Maria Paweł Rudnicki (1926–2013) to jedna z najbardziej wszechstronnych postaci polskiej nauki w XX wieku — astronom, filozof, teolog i historyk nauki; uczony, którego życie i dorobek przekraczają tradycyjne granice dyscyplin. Swoją drogę naukową rozpoczął w trudnych realiach wojennych, w 1949 roku został pierwszym powojennym magistrem astronomii w Polsce, a następnie rozwijał karierę na Uniwersytecie Warszawskim i Jagiellońskim. Jego badania obejmowały zarówno dynamikę układów gwiazdowych, jak i astronomię pozagalaktyczną, a prace prowadzone m.in. w California Institute of Technology zaowocowały powstaniem słynnego „Pola Jagiellońskiego” — jednego z najgłębszych wówczas ✨przeglądów dalekiego nieba. Był też współtwórcą katalogów supernowych i odkrywcą ☄️komety C/1966 T1 (Rudnicki) – pierwszej odkrytej przez Polaka po II wojnie światowej.

Autor ponad 130 publikacji naukowych i setek prac popularyzatorskich. Przyczynił się do rozwoju astronomii, ale również refleksji nad jej metodologią i miejscem w kulturze. Znakomity wykładowca i dyrektor (1983–88) naszego Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, członek licznych międzynarodowych i krajowych organizacji naukowych (w tym 🔭Międzynarodowej Unii Astronomicznej i Polskie Towarzystwo Astronomiczne, ale także Komitetu Historii Nauki i Techniki oraz Rady Naukowej Instytutu Historii Nauki PAN) kształtujący kolejne pokolenia badaczy. Równolegle prowadził działalność duchowną jako kapłan Kościoła Starokatolickiego Mariawitów oraz profesor teologii, podejmujący dialog między nauką a wiarą.

Lipcowa konferencja poświęcona jego osobie to wyjątkowa okazja, by przyjrzeć się dorobkowi uczonego, który łączył metodę naukową z głęboką refleksją filozoficzną i teologiczną. Zapraszamy wszystkich zainteresowanych historią nauki, kosmologią oraz relacją między wiedzą a duchowością do udziału w tym niezwykłym, multidyscyplinarnym spotkaniu!

📅Kiedy i gdzie: Kraków, 2-3 lipca 2026
➡️Więcej informacji: https://www.oa.uj.edu.pl/KR100/

Zaproszenie od zaprzyjaźnionego Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach ✨⭐️

W dniach 16-17 kwietnia w Gdańsku odbyła się trzecia edycja Studenckiej Konferencji Kosmicznej UP, której organizatorem jest Rada Studentów przy Prezesie POLSA. I my tam byliśmy – z wykładem o mniej znanych faktach z życia Mikołaja Kopernika.