Gobio na tropie przyrody

Wszystkiego dobrego na Nowy Rok, dla nas ludzi i dla przyrody! 🐟🎉

Modrzew europejski (Larix decidua L.), to bardzo niezywkle drzewo iglaste. Jako jedyny gatunek występujący w naszym kraju, zrzuca liście na zimę, dokładnie tak jak to robią drzewa liściaste. Właśnie przez to nazywany jest "iglastym przebierańcem" 🌲.

Modrzew europejski to duże drzewo iglaste o pojedynczym pniu. Jego górne gałęzie rosną poziomo, zaś niższe są coraz bardziej zwisające.
Igły modrzewia są jasnozielone, miękkie, niekłujące, zebrane w pęki lub rozetki. Na ich spodzie znajduja się dwoma jasne paski. Jesienią igły żółkną i opadają 🍂.

Modrzew wyróżnia się na tle naszych rodzimych gatunków także tym, że jest najszybciej rosnącym spośród drzew iglastych. Jest on także długowieczny - może przekroczyć wiek 500 lat i dorastać do 50 m wysokości 🌲.

Źródła:
https://www.poznajemydrzewaikrzewy.pl/.../modrzew-122-290/
https://www.lasy.gov.pl/.../aktualn.../iglasty-przebieraniec

Niech Wasze Święta będą dokładnie takie, jakie sobie wymarzyliście! 🐟🎄

Jednymi z ptaków, które w dalszym ciągu możemy licznie obserwować o tej porze roku są raniuszki - bliscy krewni sikor i jedne z najbardziej uroczych ptaków występujących w naszym kraju 🐦

Raniuszek (Aegithalos caudatus) to ptak bardzo mały. Waży zaledwie 7 do 10 gramów, zaś długością ciała zbliżony jest do bogatki, choć w przypadku raniuszków aż 60% tej długości stanowi czarny ogon. Charakteryzują je lśniące, czarne jak guziczki oczy, czarnianwy wierzch ciała z dużymi plamamy w kolorze wina widniejącymi po bokach oraz delikatnie różowawym spodzie ciała. W naszym kraju dominuje podgatunek caudatus o białej głowie, jednak możemy czasem spotkać także osobniki z podgatunku europaeus o szerokich ciemnych brwiach sięgających aż do grzbietu 🐦.

W Polsce raniuszki są dość powszechnym gatuniem lęgowym. Ich populacja jest dość liczna, a w czasie przelotów można obserwować stada liczące nawet ponad 100 osobników! Zamieszkują lasy i zadrzewienia 🌳, zaś swe gniazda zakładają na drzewach lub krzewach 🌲. Mają one kształt wydłużonej kuli (elipsoidy) z bocznym wejściem, która upleciona jest niemal całkowicie z mchu, a z zewnątrz maskowana jest porostami, kawałkami kory i oprzędami owadów. Ciekawe jest to, że raniuszki wyściełają swe gniazda puchem, który pozyskują odwiedzając miejsca, gdzie krogulce oskubuje z piór swoje ofiary, tym samym narażając się na atak z ich strony 🦅.

Raniuszki żywią się wyłącznie owadami, pajęczakami lub innymi drobnymi bezkręgowcami, z racji na ich delikatne, małe dziobki, które są zbyt słaby, by mogły poradzić sobie z twardym lub zamarzniętym pokarmem. Uzupełnieniem diety są dla nich nasiona oraz jagody. Ich ulubionymi krzewami są trzmielina i wiciokrzew. Zimą, z nastaniem silnych mrozów, raniuszki głodują, zwłaszcza kiedy gałązki okryte są warstwą lodu ❄️.

Raniuszki zaliczano kiedyś do sikor, jako że podobnie jak one potrafią zawisnąć na gałęzi głową w dół. Często trzymają się tylko jedną nogą, zaś drugą przytrzymują jedzenie 🕷️.

W Polsce raniuszki objęte są ochroną ścisłą 🛡️.

Źródło:
https://janadamski.eu/2018/12/raniuszek/
https://www.encyklopedialesna.pl/haslo/raniuszek/
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Raniuszek6

Co się dzieje z rybami zimą 🐟?

Zimowe strategie ryb są dwie: albo spowalniają one swój metabolizm, dzięki czemu mogą wytrzymać dłużej bez pożywienia, albo zapadają sen zimowy, zupełnie jak wiele ssaków 🐻.

Aby przetrwać zimno, ryby spędzają zimę na dnie zbiornika, gdzie temperatura jest stabilniejsza niż przy powierzchni. Niektóre zagrzebują się także w mule, aby dodatkowo uchronić się przed wychłodzeniem ❄️.

Czy zamarzanie zbiorników szkodzi zimującym rybom? Ryby nie muszą wyglądać na powierzchnię, w celu zaczerpnięcia powierza jak ssaki morskie 🦭, zimą nie mają również możliwości polowania na owady, dlatego zamarznięta tafla nie robi im większej różnicy.

Największym zagrożeniem dla zimujących ryb jest wyczerpanie zapasów rozpuszczonego w wodzie tlenu, ale to grozi im jedynie w bardzo płytkich zbiornikach 🐟.

Źródła:
https://wielkaryba.pl/blog/porady-wedkarskie/zimowanie-ryb #:~:text=Badania%20wskazuj%C4%85%2C%20%C5%BCe%20maksymalna%20temperatura,mie%C4%87%20przynajmniej%201%20metr%20g%C5%82%C4%99boko%C5%9Bci.

W Polsce występuje tylko jeden garnek niedźwiedzia - niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) 🐻. Jest to najpotężniejszy ssak drapieżny w naszym kraju 🐾.

Obecnie spotkać go można jedynie w Karpatach, chociaż dawniej zamieszkiwał teren całej Polski. Co się stało, że przeniósł się na stałe na południe? Niestety przyczyną tego jest celowe tępienie oraz niszczenie jego siedlisk 🪵. Szacuje się, że obecnie występuje u nas ok. 100 niedźwiedzi brunatnych 🐻.

Niedźwiedzie brunatne cechują się dużym, masywnym ciałem, nieznacznie wydłużoną głową oraz krótką i grubą szyją, a także jak sama nazwa wskazuje - brunatnym futrem 🐻. Samce mogą osiągać do 3 m długości oraz 1,5 m wysokości ♂️. Samice zazwyczaj dostają do ok. 2 m długości ♀️.

Niedźwiedzie te są wszystkożerne, polują m.in. na inne ssaki, w tym na duże ssaki kopytne 🦌, ale także na ryby 🐟, płazy 🐸 czy owady 🦗. Uzupełnieniem diety, zwłaszcza jesienią, są owoce 🍎, żołędzie 🌰, bulwy 🥔, korzenie 🫚 czy też ziarna zbóż 🌾.

Niedźwiedź brunatny objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową od 1952 roku 🛡️. Uważa się występująca w naszym kraju populacja jest obecnie bliska zagrożeniu ⚠️.

Źródła:
https://carpathianbear.pl/ochrona-niedzwiedzi/prawo/
https://www.polskiwilk.org.pl/niedzwiedz

Czym są żołędzie? 🍂

Żołądź to owoc dębu - drzewa o charakterystycznych płaskich liściach z zaokrąglonymi pofalowanymi brzegami. Wewnątrz żołędzi rozwija się zazwyczaj jedno lub maksymalnie dwa nasiona, które uwalniają się wraz z pęknięciem zdrewniałej otoczki owocu 🌳.

Żołędzie stanowią podstawę diety wielu leśnych stworzeń, m.in. dzików 🐗, saren 🦌, sójek 🐦 oraz wiewiórek 🐿️. Dawniej stanowiły one także cenne źródło skrobi dla ludzi – były one swego rodzaju zamiennikiem ziemniaków 🥔. OBECNIE można je dodawać w sproszkowanej formie do wielu potraw w celu ich wzbogacenia, można także uzyskać z nich mąkę a nawet kawę ☕!

W wielu miejscowościach organizuje się zbiory kasztanów oraz żołędzi z obszarów zurbanizowanych, które następnie rozrzucane są w lokalnych ogrodach zoologicznych, parkach lub lasach – dzięki temu nie zmarnują się pleśniejąc na ulicach, lecz staną się cennym źródłem pokarmu dla lokalnej zwierzyny 🌰🐗.

Źródła:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/%C5%BBo%C5%82%C4%85d%C5%BA_(botanika)
https://um.warszawa.pl/-/doroczna-akcja-zbierania-zoledzi-i-orzechow-dla-zwierzat-z-warszawskiego-zoo
https://www.naszeszlaki.pl/archives/46638

Czy wampiry istnieją? Tak! a czy są straszne? Ani trochę! 🦇🩸

Wampiry (Desmodontinae) to podrodzina nietoperzy w obrębie której żyją obecnie zaledwie trzy gatunki, z czego tylko jeden odżywia się krwią ssaków, konkretnie bydła 🐄. Pozostałe dwa odżywiają się krwią ptaków 🐦. Wszystkie zamieszkują wyłącznie Amerykę Południową i Środkową 🌎.

Mimo swojej nazwy nie są one przerażającymi bestiami, w rzeczywistości są one bardzo niewielkie - masa ich ciała nie przekracza 40 g, a podczas jednego "posiłku" wypijają one ilość krwi mieszczącą się w jednej łyżeczce 🥄🩸. W przypadku większych zwierząt takie ugryzienie jest niemalże niezauważalne i nie wpływa na kondycję zdrowotną. Ponadto w ich ślinie obecne są antykoagulanty, czyli substancje znieczulające, które zapobiegają krzepnięciu krwi, tak więc samo ugryzienie wampira nie jest bolesne 💉🧛‍♀️. W odróżnieniu od np. komarów 🦟, nietoperze wampiry nie wysysają krwi, a po zrobieniu maleńkich nakłuć zlizują ją z ciała ugryzionego zwierzęcia. W odnajdowaniu potencjalnych dawców krwi pomagają im specjalne termoreceptory umieszczone w pobliżu nosa 🌡️. W przeciwieństwie do pozostałych gatunków nietoperzy, wampiry bardzo zwinnie poruszają się po ziemi za pomocą nóg i nadgarstków - tak właśnie podchodzą one swoje ofiary. Są także w stanie rozponać, kiedy śpi, poprzez nasłuchiwanie tempa jej oddechu 😴.

Źródła:
https://www.akademiazaciekawienia.pl/ktory-nietoperz-zywi-sie-krwia/
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Wampiry

Czy wiecie, gdzie w Polsce można znaleźć dziką żurawinę? 👀 Odpowiedź brzmi - na bagnach!

Żurawina błotna Vaccinium oxycoccos jest często spotykana na torfowiskach wysokich i przejściowych, jak i w borach bagiennych 💧. Do wzrostu, żurawina potrzebuje gleby kwaśnej i wilgotnej (jest to roślina wybitnie kwasolubna!).

Żurawina jest bardzo zdrowa, zawiera dużo witaminy C, szczególnie ważnej dla nas w okresie jesienno - zimowym (chociaż wiosną i latem też ;) ) 🧣. Jest także rośliną żywicielską chronionego motyla modraszka bagniczka (Plebejus optilete) 🦋.

📸 Zofia Śwital

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBurawina_b%C5%82otna

Czym jest wasrtwa ozonowa 🌍?

Po raz pierwszy zauważono ją w latach 80. XX wieku 🔭. To warstwa atmosfery Ziemskiej, w której panuje zwiększona koncentracja ozonu w stratosferze (drugiej z kolei warstwie atmosfery).

Znajduje się na wysokości od 15 do 30 km nad Ziemią i chroni nas przed szkodliwym działaniem promieniowana słonecznego - ultrafioletem (UV) ☀️. Zawarte w niej cząsteczki ozonu stanowią swego rodzaju tarczę, odbijając i pochłaniając szkodliwe promieniowanie UV 🛡️.

Niestety, w latach 80 XX w. odkryto znaczący spadek liczby cząsteczek ozonu w warstwie ozonowej na skutek działania freonów - substancji chemicznych stosowanych m.in. w aerozolach takich jak dezodoranty, czy odświeżacze powietrza 🌬️. Przyczyniło się to do powstania tzw. dziury ozonowej, czyli obszaru warstwy ozonowej pozbawionego ozonu.

Dziura ozonowa to zjawisko bardzo niebezpieczne dla wszystkich istot na Ziemi, bo bez warstwy ozonowej nic nie stoi na drodze szkodliwym promieniom UV w przedostaniu się bezpośrednio do nas ☀️.

W latach 90 XX w. znacząco zredukowano stosowanie freonów w produktach użytku codziennego, jednakże ich cząsteczki mogą utrzymać się w atmosferze nawet przez 100 lat ☣️! Obecnie dziura ozonowa stopniowo zmniejsza się, szacuje się że od 2000 roku jej przyrost roczny to ok. 2%, co niestety oznacza że jeszcze dużo czasu zajmie jej pełne wyleczenie 🩹.

Aby podkreślić jak ważny jest to dla nas wszystkich problem, dzień 16 września został ogłoszony Międzynarodowym Dniem Ochrony Warstwy Ozonowej - dziura ozonowa stanowi poważne zagrożenie dla naszej planety, dlatego dbajmy o to co emitujemy do atmosfery! 🌍

Źródła:
https://nowakopalniawiedzy.pl/czym-jest-warstwa-ozonowa-%F0%9F%A4%94/
https://mappingair.meteo.uni.wroc.pl/2023/07/jaki-jest-obecny-stan-warstwy-ozonowej/

Lato jeszcze nas nie opuściło na dobre, ale wyraźnie widać już oznaki zbliżającej się jesieni 🍂.

Kasztany już zaczęły z hukiem wydostawać się ze swych kolczastych osłonek 🌰. Z pozoru może nam się wydawać, że są to orzechy, jednak kasztany tworzą się wewnątrz owoców kasztanowca, tak więc w rzeczywistości są jego pestkami 🥑.

Kasztany są pożywieniem wielu zwierząt, w tym dzików 🐗, jeleni 🦌 czy też niektórych gatunków ptaków 🐦. Na południu Europy występuje także odmiana kasztanów jadalnych, które po upieczeniu stają się przysmakiem dla ludzi 👨‍🍳. Można je także wykorzystywać w celu tworzenia przeróżnych leków, maści oraz nalewek zdrowotnych, no i oczywiście obowiązkowo do robienia kasztanowych ludzików 🌰.

A czy wy chodzicie zbierać kasztany? 🍁

Źródła:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/%C5%BBo%C5%82%C4%85d%C5%BA_(botanika)
https://um.warszawa.pl/-/doroczna-akcja-zbierania-zoledzi-i-orzechow-dla-zwierzat-z-warszawskiego-zoo
https://www.naszeszlaki.pl/archives/46638