Wróblowo

O spotkaniu w Chojnie 💚

W dniu 19.05.2026 r. w świetlicy wiejskiej w Chojnie odbyło się spotkanie z mieszkańcami. Miejscowość ta należy do grupy wsi objętych naszym projektem.

Spotkanie było częścią zaplanowanych przez nas działań edukacyjnych, których celem jest nie tylko poszerzanie wiedzy o otaczającej nas przyrodzie oraz bioróżnorodności ekosystemów wiejskich, ale również nawiązywanie współpracy z mieszkańcami wsi. Bez zaangażowania lokalnych społeczności skuteczna ochrona wielu gatunków ptaków związanych z terenami wiejskimi byłaby bardzo trudna.

Spotkanie rozpoczęło się wykładem dotyczącym roli wsi w ochronie bioróżnorodności ptaków krajobrazu rolniczego. W ramach wykładu opowiedzieliśmy również szerzej o naszym projekcie naukowym. Mieszkańcy miejscowości mogli również obejrzeć różne typy skrzynek lęgowych, porozmawiać z nami na temat nurtujących ich pytań oraz zgłosić chęć udziału w projekcie.

Serdecznie dziękujemy wszystkim osobom, które pojawiły się na spotkaniu i zdecydowały się wspólnie z nami pomagać gatunkom ptaków, które w szybkim tempie tracą swoje miejsca lęgowe!

Jedną z osób chętnych do podjęcia współpracy jest Pan Józef Frieske, pełniący od 30 lat funkcję sołtysa wsi Chojna. Pan Sołtys nie tylko pomógł nam w organizacji spotkania, ale również wyraził zgodę na zawieszenie skrzynek lęgowych na budynku świetlicy wiejskiej oraz otaczających ją drzewach 😊 Za co jesteśmy ogromnie wdzięczni!

Serdeczne podziękowania za obecność oraz aktywny udział w spotkaniu kierujemy również w stronę Pana Sławomira Maciaszka, Zastępcy Burmistrza Miasta i Gminy Gołańcz, który wyraził poparcie dla naszych działań i chęć pomocy w propagowaniu wiedzy na temat naszego projektu.

Serdecznie dziękujemy i pozdrawiamy przepiękną Chojną 💚

Dlaczego nie wszyscy lubią wróble?

Choć wróbel domowy Passer domesticus (L., 1758) jest w Europie i większej części Azji gatunkiem rodzimym i od tysięcy lat towarzyszy człowiekowi, nie zawsze budzi sympatię. Dlaczego niektóre osoby nie lubią tego małego słodziaka?

W pigułce...

• Wróbel żyje bardzo blisko człowieka, dlatego jego obecność jest szczególnie zauważalna

• Dawniej bywał uznawany za szkodnika upraw i gospodarstw

• Jest niezwykle ważnym elementem europejskich ekosystemów

• Obecnie w wielu miejscach Europy jego liczebność wyraźnie spada

Szerzej...

Wróbel domowy od tysięcy lat związany jest z ludzkimi osadami. Szczątki przodków wróbla (Passer predomesticus) znaleziono w warstwie osadu jaskini Oumm-Qatafa na Bliskim Wschodzie, datowanej na środkowy plejstocen. Uważa się zatem, że wspólna historia człowieka i wróbla sięga nawet kilkuset tysięcy lat: wróbel nie tylko towarzyszył człowiekowi w początkach rolnictwa, ale i – prawdopodobnie – w czasach, kiedy człowiek prowadził zbieracko-łowiecki tryb życia. Można śmiało powiedzieć, że wróbel kocha człowieka!!! Ta bliska relacja sprawiła, że stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych ptaków na świecie i kosmopolitą żyjącym w niemal każdym zakątku Ziemi. Jednak czy człowiek odwzajemnia tę miłość?

Właśnie ta „codzienna obecność” wróbla sprawiła, że część ludzi zaczęła postrzegać go jako gatunek uciążliwy i niewarty ochrony. W większych skupiskach wróble mogą być hałaśliwe (aczkolwiek my w Wróblowie ten hałas uważamy za jeden z najradośniejszych dźwięków natury 😊), potrafią pozostawiać odchody w miejscach gniazdowania (i nie tylko) czy wyjadać ziarno i paszę gospodarską. W miastach lubią stołować się w ogródkach restauracyjnych, w parkach, na dworcach i wszędzie tam, gdzie znajdą resztki jedzenia pozostawione przez człowieka.

Ponadto w przeszłości, szczególnie na terenach rolniczych, często przypisywano im duże szkody w uprawach. W wielu krajach organizowano nawet akcje ograniczania liczebności wróbli. Dziś jednak wiemy, że ich negatywny wpływ bywał wyolbrzymiany, a jednocześnie pomijano ogromną rolę tych ptaków w funkcjonowaniu ekosystemów.

W okresie lęgowym wróble karmią swoje pisklęta pokarmem bogatym w białko, owadami i ich larwami. Wyprowadzając około 3 lęgi po 3–5 piskląt w każdym lęgu rocznie, to właśnie wróbel domowy należy do gatunków ptaków najbardziej ograniczających liczebność uciążliwych owadów w naszym otoczeniu. Ciężko pracują od kwietnia do sierpnia, wyłapując różne gatunki pluskwiaków, muchówek, prostoskrzydłych, chrząszczy, a także gąsienice motyli, spośród których wiele gatunków to szkodniki roślin uprawnych i ogrodowych.

Wróbel pełni również wiele innych ważnych funkcji:

• Uczestniczy w sieciach troficznych: zjada nasiona oraz owady, a stanowi pokarm dla drapieżnych ptaków (głównie dla krogulca) i ssaków

• Dźwięk jego radosnego świergotu czy obserwacja uwijających się jak w ukropie dorosłych osobników odkarmiających młode lub kąpiących się ptaków w kałuży czy piasku może wpływać pozytywnie na nasz nastrój

• Pomaga naukowcom oceniać stan środowiska miejskiego i rolniczego

• Jest jednym z symboli tradycyjnego krajobrazu wsi i małych miast

• Jest inspiracją w naszej kulturze; pamiętacie Wróbelka Elemelka? :)

Co ciekawe — jeszcze kilkadziesiąt lat temu wróbel był uznawany za gatunek niezwykle pospolity i „niezniszczalny”. Obecne dane monitoringowe publikowane przez Pan-European Common Bird Monitoring Scheme (PECBMS https://pecbms.info/trends-and-indicators/species-trends/?search=passer) wskazują na spadek liczebności o 40% na przestrzeni ostatnich 40 lat. Są to zatrważające dane! Straciliśmy niemal połowę populacji gatunku, który tak nas ukochał.

Przyczynami tego niekorzystnego, zarówno dla wróbla, jak i człowieka, zjawiska są:

• Ograniczenie liczby miejsc lęgowych w nowoczesnych i zmodernizowanych budynkach

• Spadek biomasy owadów latających (ogromny, w niektórych regionach świata sięgający nawet 75%)

• Intensyfikacja rolnictwa (jedna z głównych przyczyn spadku liczebności owadów)

• Coraz mniejsza ilość zakrzewień i terenów zielonych w obrębie wsi i otaczających je pól

Wnioski...

Wróbel może czasami powodować drobne niedogodności. Mimo to pozostaje niezwykle ważnym elementem europejskiej przyrody. Przez setki lat jego obecność przynosiła człowiekowi więcej korzyści niż strat, a spadek liczebności wróbli może stanowić ważny sygnał wskazujący na pogarszanie się stanu środowiska, w którym sami żyjemy.

Czasami najbardziej niedoceniane gatunki to te, które są blisko i które widujemy (jeszcze) każdego dnia!

Fot. Marta Świtała

LICZENIA PTAKÓW WE WSIACH I NA OTACZAJĄCYCH JE POLACH JUŻ W TOKU!

15 kwietnia zakończyliśmy pierwszą i rozpoczęliśmy drugą z trzech kontroli terenowych każdej z 40 wsi włączonych do naszego projektu. Każda taka kontrola polega na liczeniu ptaków w obrębie wytyczonych wcześniej powierzchni badawczych.

Podczas marszu przez główne drogi wsi oraz otaczające je pola, z lornetką i arkuszem do zbierania danych, notujemy wszystkie zaobserwowane i usłyszane gatunki oraz liczbę osobników.

Z tygodnia na tydzień widzimy wyraźnie, jak – mimo chłodnej wiosny, która spowolniła tegoroczną migrację ptaków – przybywa gatunków wracających z zimowisk. Wracają, aby przystąpić do lęgów w naszym pięknym kraju :)

Na polach i w centrum badanych miejscowości regularnie obserwujemy już bociany i jaskółki (dymówki i oknówki). Coraz częściej pojawiają się różni przedstawiciele rodziny pokrzewkowatych, m.in. kapturka, pierwiosnek, cierniówka i piegża. Usłyszeć można również pierwsze kukułki, wilgi i dudki. Z niecierpliwością wyczekujemy na przylot jerzyków i łozówek.

Z każdą kolejną kontrolą spodziewamy się kolejnych gatunków! 😁

Szczególnie cieszą nas obserwacje wróbli i mazurków. Pierwsze młode opuszczają już gniazda, intensywnie ćwicząc mięśnie piersiowe, by wkrótce stać się w pełni samodzielne. Jednak zanim osiągną ten etap, przez około dwa tygodnie będą karmione przez swoich rodziców larwami różnych owadów.

W kolejnych postach zdradzimy więcej informacji dotyczących naszej pracy terenowej oraz opowiemy o gatunkach najistotniejszych dla naszych badań!

Poniżej krótkie fotograficzne sprawozdanie z naszej pracy

Wróbel domowy– zwierzę niezwykle pożyteczne czy mały szkodnik?

W pigułce...
• W Europie, Azji i Afryce Północnej – gatunek rodzimy, od tysięcy lat związany z człowiekiem, ważny element ekosystemów
• W Ameryce Północnej i Południowej oraz Australii – gatunek inwazyjny, nierzadko celowo introdukowany i często postrzegany jako problem

Szerzej...
Wróbel domowy jest jednym z gatunków, którego historia nierozerwalnie związana jest z rozwojem rolnictwa i osadnictwa.

W Europie jest naturalnym elementem ekosystemów i pełni ważne funkcje:
• ogranicza liczebność owadów (zwłaszcza w okresie lęgowym)
• uczestniczy w sieciach troficznych
• jest wskaźnikiem zmian w środowisku zurbanizowanym

Historia pokazuje, że jego brak może mieć katastrofalne konsekwencje. Próby masowego tępienia wróbli w Chinach doprowadziły do wzrostu liczebności owadów będącychszkodnikami upraw i w konsekwencji – do śmierci głodowej milionów ludzi.

Zobacz materiał i zastanów się, jak bardzo nasza ocena przyrody zależy od miejsca, w którym żyjemy:

https://www.youtube.com/watch?v=cyhhoWL_xJw

Film, do którego odsyłamy powyżej, pokazuje perspektywę Ameryki Północnej, gdzie wróbel domowy jest gatunkiem obcym, sprowadzonym przez człowieka w XIX wieku.
Tam rzeczywiście może:
• konkurować z rodzimymi gatunkami o miejsca lęgowe
• wykazywać agresywne zachowania
• wpływać negatywnie na niektóre elementy ekosystemu

Wnioski...
• problemy przedstawione w filmie są realne, ale dotyczą konkretnego kontekstu – obszarów, gdzie wróbel nie jest gatunkiem rodzimym
• w Europie jest gatunkiem rodzimym, przynoszącym korzyści człowiekowi a nie zawsze spotyka się z przyjaznym nastawieniem człowieka.

Dlaczego nie wszyscy lubią wróbla? O tym w następnym poście😊

House Sparrow | A Common Bird With A Dark History The house sparrow! Love them or hate them, they're almost everywhere. This common brown bird has followed humans throughout millennia, using our structures f...

Ochrona przyrody po wojnie – od zasobów do odpowiedzialności

Po II wojnie światowej ochrona przyrody w Polsce weszła w nowy etap — ale nie zawsze szła w dobrym kierunku.

Lata powojenne:
- 1949 – nowa ustawa o ochronie przyrody
- większy nacisk na wykorzystanie zasobów, nie ich ochronę
- lata 60 XX w. – ochrona wód i powietrza, głównie dla potrzeb ludzi

Przełom: lata 70 i 80 XX w.:
- 1976 – pojęcie „środowiska” trafia do Konstytucji
- 1980 – ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska

Ważna zmiana w myśleniu:
Nie można niszczyć przyrody dla krótkoterminowych zysków.

Nowy rozdział – po 1989 roku transformacja ustrojowa przyniosła duże zmiany:
- 1997 – Konstytucja RP wprowadza pojęcie zrównoważonego rozwoju
- państwo ma obowiązek chronić środowisko
- obywatele zyskują prawo do informacji, ale i współodpowiedzialność

Co to oznacza dziś?

Ochrona przyrody to:
- obowiązek Państwa ️
- odpowiedzialność każdego z nas

Przyroda nie jest już tylko „zasobem” – to nasze wspólne dobro, od którego zależy nasze życie.

Fot. Zuzanna Rosin

Jak zaczęła się ochrona przyrody w Polsce?

Czy wiesz, że ochrona przyrody w Polsce ma korzenie sięgające… średniowiecza?

Choć nie mówiono wtedy o „ekologii”, już wtedy pojawiały się pierwsze zasady ograniczające korzystanie z zasobów naturalnych.

Od czego się zaczęło?
- prawa łowieckie (chroniły zwierzynę… głównie dla monarchów)
- regulacje leśne (pierwsze próby zrównoważonej gospodarki leśnej)
- ochrona pszczół, ryb i… zakaz niszczenia gniazd ptaków drapieżnych

XIX wiek – pierwszy prawdziwy przełom
W 1869 r. w Galicji wprowadzono ustawę chroniącą m.in. świstaki i kozice – efekt działań naukowców i społeczeństwa!

Wtedy pojawiło się też pojęcie „zabytków przyrody”
Czyli tego, co dziś nazwalibyśmy skarbami natury:
- stare drzewa
- wodospady i jeziora
- rzadkie gatunki
- unikalne krajobrazy

Po odzyskaniu niepodległości państwo polskie zaczęło tworzyć system ochrony przyrody:

1918 – pierwsze przepisy chroniące m.in. jaskinie i aleje drzew

1934 – pierwsza kompleksowa ustawa o ochronie przyrody

Co ważne – chroniono nie tylko gatunki, ale też krajobraz, wodę, skały i całe ekosystemy

To był moment, gdy zaczęliśmy rozumieć, że przyroda to coś więcej niż zasób — to nasze wspólne dziedzictwo.

Fot. Zuzanna Rosin

Dzień Wróbla już za nami, ale temat wciąż jest bardzo aktualny

20 marca obchodziliśmy Dzień Wróbla – gatunku, który przez dekady był nieodłącznym elementem naszego krajobrazu wsi i miast. Dziś, choć wciąż dobrze znany, staje się coraz mniej liczny. Dlaczego tak się dzieje?

Niedawno w mediach pojawiła się audycja, która dobrze podsumowuje problem:

https://www.rmf24.pl/ciekawostki/news-dlaczego-znikaja-wroble-eksperci-ostrzegaja-mozemy-tego-gorz,nId,8071845

W pigułce...

- Wróbel domowy to gatunek silnie związany z człowiekiem

- Spadki jego liczebności obserwowane są w całej Europie

- Główne przyczyny to zmiany w sposobie zagospodarowania przestrzeni i spadek dostępności pokarmu

Szerzej... Dlaczego wróbli ubywa?

- Nowoczesne budownictwo – termomodernizacja oraz remonty starych budynków mieszkalnych i gospodarskich eliminuje wcześniej dostępne miejsca lęgowe

- Mniej owadów – intensyfikacja oraz chemizacja ograniczają dostęp do pokarmu jakim są owady (szczególnie ważnego dla piskląt)

- Uboższa roślinność – uporządkowane ogrody i brak „dzikich” zakątków oznaczają mniej pokarmu i schronienia dla ptaków

Co możemy zrobić?

- montować skrzynki lęgowe

- pozostawiać fragmenty ogrodów w bardziej naturalnym stanie

- ograniczać stosowanie chemii w ogrodach i na działkach

- dbać o dostęp do wody dla ptaków

Obecna sytuacja gatunku stanowi idealny przykład tego jaki wpływ na otaczającą nas bioróżnorodność mają nasze codzienne decyzje.

Fot. Julia Zawadzka

Ochrona przyrody vs. ochrona środowiska — w czym tkwi różnica?
Często mówimy o „ekologii”, „ochronie przyrody” bądź “ochronie środowiska”, ale te pojęcia nie są synonimami. Choć wszystkie odnoszą się do troski o naszą planetę, mają inny zakres i cel.
W pigułce...
• Ochrona przyrody – polega na ochronie siedlisk i ekosystemów oraz ochronie dziedzictwa przyrodniczego i krajobrazowego; jej celem jest zachowanie różnorodności biologicznej
• Ochrona środowiska – obejmuje działania na rzecz poprawy jakości powietrza, wody, gleby i klimatu; jej celem jest przeciwdziałanie skutkom działalności człowieka oraz zachowanie zasobów Ziemi dla przyszłych pokoleń.
• Ekologia – to nauka badająca wzajemne zależności między organizmami a ich środowiskiem, dostarczająca wiedzy potrzebnej do efektywnej ochrony przyrody i środowiska. Potocznie stosowana jako synonim ochrony środowiska.
Szerzej...
Ochrona przyrody:
To działania skupione przede wszystkim na naturze jako takiej, zawierającej w sobie części ożywione (organizmy żywe, ich siedliska i całe ekosystemy) oraz nieożywione (formacje skalne, jeziora, rzeki - całość otaczających nas krajobrazów naturalnych).
Jej celem jest:
• utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów; zachowanie różnorodności biologicznej,
• zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego,
• zapewnienie ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, wraz z ich siedliskami, poprzez ich utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu,
• ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień,
• kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, pogłębianie świadomości i promocję w dziedzinie ochrony przyrody.
Obejmuje:
- działania bierne takie jak np.:
o tworzenie i zarządzanie parkami narodowymi, rezerwatami, obszarami Natura 2000,
o ochronę gatunkową (np. rzadkich roślin i zwierząt),
- działania czynne takie jak np.:
o przywracanie siedlisk i działania renaturyzacyjne (proces przywracania przekształconym przez człowieka ekosystemom ich naturalnych cech i funkcji np. usuwanie elementów regulujących bieg rzeki),
o utrzymywanie siedlisk w odpowiednim stanie np. poprzez ekstensywny wypas zwierząt,
o hodowla i reintrodukcja (ponowne wprowadzanie ich do dawniej zajmowanych przez nie obszarów) gatunków zagrożonych wyginięciem.

Ochrona przyrody może dzielić się również ze względu, na podmiot który jej podlega:
- Gatunkowa
• ścisła - całkowity zakaz: zabijania, chwytania, płoszenia, przetrzymywania, niszczenia siedlisk, zbierania osobników i ich części, handlu osobnikami i ich częściami
• częściowa - dopuszcza pewną ingerencje człowieka m.in.: ograniczenie liczebności populacji, np. odstrzały lub odławianie; pozyskiwanie osobników lub ich części w ściśle określonych przypadkach, np. na cele naukowe lub badawcze
- Obszarowa (parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary natura 2000)
- Indywidulana (pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne i użytki ekologiczne)

Ochrona środowiska:
To szersze pojęcie, które obejmuje: jakość powietrza, wody, gleby, klimatu oraz zdrowie ludzi.

Jej główne założenia to przeciwdziałanie degradacji środowiska naturalnego, ochrona różnorodności biologicznej i racjonalne gospodarowanie zasobami naturalnymi.

Jej nadrzędnym celem jest stworzenie strategii zrównoważonego rozwoju tzn. Takiego, który pozwala na wykorzystanie istniejących na Ziemi zasobów bez dalszego pogarszania warunków życia przyszłych pokoleń. Ma również pomóc w przeciwdziałaniu skutkom działalności człowieka w środowisku naturalnym poprzez:
• zmniejszanie emisji zanieczyszczeń
• kontrolę odpadów i zanieczyszczeń wody
• oszczędne gospodarowanie energią
• działanie na rzecz utrzymania odpowiedniego stanu środowiska życia dla ludzi i innych organizmów

Jak zagadnienie to wygada w praktyce?
• Jednostki samorządowe tworzą obszary chronione, przygotowują plany ochrony przyrody i inwestują w infrastrukturę przyjazną środowisku.
• Przedsiębiorstwa mają obowiązek przestrzegania norm środowiskowych i prowadzenia ocen oddziaływania na środowisko dla planowanych inwestycji.
• Prowadzone są pomiary postępów modernizacji oraz monitorowanie śladu węglowego w działalności przedsiębiorstw.

Normy dotyczące jakości powietrza, wody czy hałasu są ustalane przede wszystkim w oparciu o wpływ na zdrowie ludzi. To pokazuje, że współczesna polityka środowiskowa w dużej mierze ma charakter antropocentryczny — człowiek pozostaje jej głównym punktem odniesienia.

Ekologia:
Słowo to według słownika języka polskiego posiada dwa znaczenia, co wskazuje na utrwalenie się dwojakiego jego postrzegania.
• “dziedzina biologii badająca organizmy w ich środowiskach'
• “działania propagujące ochronę środowiska"

Ale z czego to właściwie wynika?
Pierwotnym jej znaczeniem jest pierwsza z przedstawionych definicji słownikowych: jest to nauka badająca wzajemne związki/ interakcje między organizmami albo zespołami organizmów a otaczającym je środowiskiem. Warto wspomnieć, że wyróżniamy kilka gałęzi tej nauki takich, jak np. ekologia behawioralna – badająca zachowanie zwierząt w określonych warunkach środowiskowych, czy też ekologia ewolucyjna – badająca, jak czynniki takie jak konkurencja, drapieżnictwo i dostępność zasobów warunkują dobór naturalny i wpływają na ewolucję gatunków.

Obecnie słowo to jest wykorzystywane potocznie w kontekście nienaukowym, a odnoszącym się bezpośrednio do ochrony środowiska. Często przymiotnik “ekologiczny” używany jest jako chwyt marketingowy dla produktów pochodzących np. z gospodarstw funkcjonujących zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Wiele produktów dostępnych w supermarketach ma swoje "ekologiczne” odpowiedniki, „ekologicznie” jest by gasić światło, gdy wychodzimy z pomieszczeń, nie nadużywać wody w trakcie kąpieli czy też segregować śmieci.

W ramach tego zagadnienia warto wyjaśnić również kim jest ekolog. Powszechnie uważa się, że jest to aktywista, który poprzez kontrowersyjne działania próbuje zwrócić uwagę na potrzebę ochrony przyrody. W prawidłowym ujęciu jest to badacz/ naukowiec/ pracownik akademicki posiadający wykształcenie w naukach biologicznych specjalizujący się w ekologii. Praca ekologów pomaga w poznaniu skomplikowanych sieci zależności pomiędzy organizmami żywymi oraz ich środowiskiem naturalnym. Wiedzę tę można wykorzystać później w pracach związanych z ochroną przyrody np. wyznaczając nowe miejsca na utworzenie nowych parków narodowych lub ochroną środowiska np. wytyczając nowe szlaki komunikacyjne w miejscach, których wykorzystanie spowoduje jak najmniejszą szkodę dla nas i otaczającej nas przyrody.

Źródła:
- Dacko, M., Łącka, I., Malkowski, A., Płonka, A., Śpiewak-Szyjka, M., Jakubik-Grzybowska, M., & Oleńczuk-Paszel, A. B. (2020). Ochrona środowiska i przyrody: wybrane aspekty prawne i ekonomiczne dotyczące JST. Wydawnictwo CH Beck.
- https://zpe.gov.pl/a/ochrona-przyrody/DWCPNFdn3?utm_source=chatgpt.com
- https://www.gov.pl/web/srodowisko/przyroda?utm_source=chatgpt.com
- https://akademiaesg.pl/baza-wiedzy/ochrona-srodowiska-czym-dokladnie-jest-i-jakie-sa-jej-cele/
- https://www.lasy.gov.pl/pl/edukacja/slownik/e/ekologia
- https://www.national-geographic.pl/przyroda/ekologia-co-to-jest-ekologia-i-czym-sie-zajmuje-czy-wlasciwie-zajmuja-sie-ekolodzy/
- https://sjp.pwn.pl/sjp/ekologia;2556152.html
- https://www.ccacoalition.org/

W dzisiejszym poście omówimy temat usług ekosystemowych świadczonych przez ptaki w naszej strefie klimatycznej.

Czym są usługi ekosystemowe (ang. ecosystem services)? Z definicji są to świadczenia zapewniane przez ekosystemy, z których ludzie czerpią różnego rodzaju korzyści, takie jak: zaopatrzenie (np. w żywność); regulacja (np. klimatu); kulturowe (np. estetyka krajobrazu); wspierające (np. obieg materii). Jak podkreśla międzynarodowy raport Millennium Ecosystem Assessment, dobrostan człowieka jest ściśle związany ze sprawnym funkcjonowaniem ekosystemów, a ich degradacja prowadzi do utraty tych usług!

Ptaki odgrywają niezwykle istotną rolę w dostarczaniu usług ekosystemowych, szczególnie w krajobrazie rolniczym. Regulują liczebność owadów, drobnych gryzoni oraz chwastów wpływając na stabilność ekosystemów i ograniczając presję szkodników. Dodatkowo wspierają obieg materii oraz przyczyniają się do rozsiewania nasion, a tym samym regeneracji siedlisk. Usuwają też padlinę oraz innego rodzaju materię organiczną pełniąc funkcję sanitarną. Ilość dzieł artystycznych przedstawiających ptaki lub do nich nawiązujących wskazuje na to, że zapewniają one też usługi kulturowe. Wyniki obserwacji prowadzonych przez naukowców dowodzą również, że ich obecność w najbliższym otoczeniu człowieka, słuchanie ich śpiewu lub ich obserwacja wpływa na obniżenie poziomu stresu u ludzi.

Ptaki - zwłaszcza owadożerne, konsumują globalnie od 400 do 500 milionów ton owadów rocznie, ograniczając liczebność szkodników, zarówno w uprawach polnych jak i leśnych. Są również w stanie aktywnie reagować na zmieniające się liczebności szkodników - podążając za nimi i żerując w miejscach ich największego zagęszczenia. Wyniki badań naukowych wskazują, że miejsca do których uniemożliwiono ptakom dostęp charakteryzują się wzrostem liczby szkodników, większymi uszkodzeniami roślin oraz spadkiem ilości plonów.

Ochrona przyrody ukierunkowana na ochronę siedlisk oraz zapewnianie miejsc odpoczynku i lęgu może przyczynić się do wzrostu liczebności ptaków a tym samym efektywności w zapewnianiu usług ekosystemowych takich, jak kontrola liczby szkodników.

Obserwowany na całym świecie spadek liczebności ptaków budzi niepokój – oznacza on nie tylko utratę bioróżnorodności, ale także osłabienie procesów ekologicznych, z których ludzie korzystają na co dzień, często nie zdając sobie z tego sprawy.

Źródła:
Gaston, K. J. (2022). Birds and ecosystem services. Current Biology, 32(20), R1163-R1166.
Millennium ecosystem assessment, M. E. A. (2005). Ecosystems and human well-being (Vol. 5, p. 563). Washington, DC: Island press.