Barwy chemii

22/08/2026

Rolki uczą, rolki bawią, rolki informują, a niedługo zbawią 😉 Rolki… i jeszcze jedna, i jeszcze jedna, i jeszcze jedna.
Tak mija czas wielu osobom.
Problem w tym, że mechanizm stojący za krótkimi filmami został zaprojektowany tak, żebyśmy jak najdłużej nie odkładali telefonu.
I tu pojawia się ciekawy paradoks dotyczący również komunikacji o edukacji. Dziś nawet Ministerstwo Edukacji bardzo chętnie komunikuje się za pomocą rolek. To szybkie, atrakcyjne i łatwe do konsumowania. Tylko czy edukacja i polityka edukacyjna powinny być komunikowane przede wszystkim w formacie zaprojektowanym tak, żeby odbiorca przesuwał palcem dalej?

🟦Przyjrzyjmy się mechanizmowi działania rolek:

🔹 Nieregularne nagradzanie - po nudnym filmiku pojawia się ciekawy, potem śmieszny, potem wzruszający, potem oburzający. I tak lecą w kółko.
Nie wiemy, co pojawi się za chwilę, więc sprawdzamy. Jeszcze raz i znowu, i jeszcze...

🔹 Brak końca (infinite scroll) - wszystko ma początek i koniec: książka ma ostatnią stronę, gazeta się kończy, odcinek serialu ma napisy końcowe, zaś gra może wyświetlić słynne "game over".
Rolki nie mają końca. Interfejs nie mówi:
„To już wszystko, możesz odłożyć telefon i zająć się swoimi sprawami”.

🔹 Minimalny wysiłek - nową treść uruchamiamy jednym ruchem kciuka. Potencjalna nagroda emocjonalna jest ogromna, a koszt fizyczny – praktycznie żaden. To taki dopaminowy fast food w wersji elektronicznej 😉

🔹 Szczególne dopasowanie, bo algorytm nie musi pytać, co lubimy. Obserwuje, przy czym zatrzymujemy wzrok, co oglądamy ponownie, co przesyłamy dalej i na co reagujemy, co komentujemy. W efekcie dostajemy coraz bardziej spersonalizowaną mieszankę treści dopasowaną do naszych zainteresowań, emocji i słabości.
Jak powiedziałby Maks Paradys z „Seksmisji”:
„Permanentna inwigilacja”.

🔹 Specjalnie dopasowany dźwięk + tempo, zastosowane modne trendy muzyczne, zapętlone dźwięki, szybki montaż i zmiana ujęcia mniej więcej co 1,5–3 sekundy sprawiają, że nasz wzrok i słuch pozostają w ciągłej gotowości.

🔹 Natychmiastowa regulacja emocji w prosty sposób:
Nuda? Telefon.
Stres? Telefon.
Zmęczenie? Telefon.
Samotność? Telefon.
Mózg szybko może nauczyć się, że rolka jest najłatwiejszym sposobem na ucieczkę od nieprzyjemnego stanu emocjonalnego.

🟦 Najgorsze jest to, że TikTok, Instagram Reels czy YouTube Shorts mogą nie tylko przyciągać uwagę. Są również performatywne, czyli mogą prowadzić do realnych zachowań. Oznacza to zarówno odkrywanie ciekawych treści, jak i naśladowanie zachowań, szukanie uwagi za wszelką cenę czy podejmowanie ryzykownych wyzwań (challenge), które mogą mieć tragiczne konsekwencje.

🟦 Dochodzą jeszcze problemy z funkcjami poznawczymi. Wnioski z metaanalizy 71 badań obejmujących łącznie 98 299 osób (Nguyen i in., 2025) wskazują na związek częstego korzystania z krótkich form wideo z:
• trudnościami w utrzymaniu uwagi i większą podatnością na rozproszenie,
• wyższym poziomem lęku, stresu, samotności i FOMO,
• niższą satysfakcją z życia,
• pogorszeniem pamięci prospektywnej, czyli pamięci dotyczącej tego, co mamy zrobić w przyszłości.

🟦 Tutaj robi się naprawdę interesująco w kontekście edukacji. Szkoła ma przecież robić coś dokładnie odwrotnego niż rolki:
🧠 uczyć koncentracji,
📖 rozwijać umiejętność czytania dłuższych tekstów,
🔬 wymagać obserwacji i wyciągania wniosków,
🧩 budować rozumienie zamiast natychmiastowej reakcji,
⏳ uczyć odraczania nagrody,
💬 prowadzić do rozmowy, argumentowania i krytycznego myślenia.

Dlatego osobiście nie podoba mi się sytuacja, w której komunikacja o edukacji coraz częściej sprowadza się do kolejnej krótkiej, dynamicznej rolki. Nie dlatego, że rolki są „złe”, bo sama forma nie jest problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy forma zaprojektowana do maksymalizacji czasu spędzanego w aplikacji staje się niemal podstawowym sposobem komunikowania spraw, które wymagają namysłu. Reforma edukacji czy podstawa programowa nie mieszczą się przecież w 60 sekundach. Problemy nauczycieli, uczniów i rodziców wymagają poświęcenia znacznie więcej czasu. Na pewno nie powinny być rozwiązywane za pomocą algorytmu. 😉

🟦 Na koniec mała autodiagnoza:
„Pogorszeniu ulega pamięć prospektywna”.
Nie wiem, jak Państwo, ale ja chyba mam ją pogorszoną bez oglądania rolek. Wchodzę do pokoju i próbuję sobie przypomnieć, po co właściwie przyszłam. 🤦‍♀️
A potem wracam do telefonu, bo to przecież tylko na chwilę. 😏



🟦 Ważna informacja:
Tekst jest mojego autorstwa, ale grafikę robiła AI 😊

05/08/2026

Reprezentacja młodych polskich inżynierów z międzynarodowym sukcesem 👍🏻😊

01/08/2026

🇵🇱 Czy znak Polski Walczącej naprawdę narodził się w 1942 roku?
Historia bywa znacznie ciekawsza, niż uczą szkolne podręczniki.
Według Wojciecha Hildebrandta pierwowzór słynnej Kotwicy Polski Walczącej mógł pojawić się już 15 lat wcześniej – jako sygnet Wydawnictwa Polskiego w Poznaniu.
⚓ Ten sam układ liter, niemal identyczne proporcje i ten sam symbol nadziei – kotwica.
Autor przywołuje wspomnienia Ireny Rybotyckiej, z których wynika, że już w 1940 roku konspiratorzy rozważali wykorzystanie znaku wydawnictwa jako symbolu Polski Walczącej.
Jeśli ta interpretacja jest trafna, pokazuje coś niezwykle ważnego.
📚 Czasem symbole nie rodzą się z niczego.
Dojrzewają przez lata – w książkach, kulturze i pracy ludzi, których nazwiska z czasem znikają z pamięci.
To również przypomnienie, jak ogromną rolę odgrywały przedwojenne polskie wydawnictwa. Nie tylko drukowały książki. Budowały tożsamość, którą w czasie wojny próbowano ocalić za wszelką cenę.
💙 Historia nie zawsze jest zamkniętym rozdziałem. Czasem jedno odkrycie lub zapomniane źródło potrafi spojrzeć na znane symbole z zupełnie innej perspektywy.
📖 Warto przeczytać cały artykuł Wojciecha Hildebrandta i samodzielnie wyrobić sobie opinię.
✍️ Źródło: Wojciech Hildebrandt, Kultura u Podstaw.

30/07/2026

📅 MEN opublikowało kalendarz roku szkolnego 2026/2027.
Terminy są już znane.
❄️ Ferie zimowe ponownie odbędą się w trzech turach, aby rozłożyć ruch turystyczny.
☃️ Zimowa przerwa świąteczna potrwa od 23 do 31 grudnia 2026 r.
🌸 Wiosenna przerwa świąteczna odbędzie się od 25 do 30 marca 2027 r.
☀️ Rok szkolny zakończy się 25 czerwca 2027 r., a wakacje potrwają do 31 sierpnia 2027 r.
Jednocześnie MEN odrzuciło pomysł skrócenia roku szkolnego i wcześniejszego rozpoczęcia wakacji. Argument?
👉 Zdaniem resortu rok szkolny nie jest długi, ponieważ w ciągu roku jest wiele przerw, a przesunięcie wakacji nie rozwiązałoby problemu upałów – również w domach nie wszyscy mają klimatyzację.
📌 Dla rodziców oznacza to jedno: planując rodzinne wyjazdy, trzeba dostosować się do terminów wyznaczonych dla swojego województwa. Przykładowo uczniowie z województwa mazowieckiego będą mieli ferie od 1 do 14 lutego 2027 r.
To dobra okazja, by zadać sobie pytanie.
Czy największym problemem polskiej szkoły są daty w kalendarzu... czy raczej warunki, w jakich uczniowie i nauczyciele spędzają te dni?
Jestem ciekawa Waszej opinii.
💬 Gdybyście mogli zmienić jedną rzecz w organizacji roku szkolnego – co by to było?

26/07/2026

Dziś przypada 131 rocznica ślubu Marii i Piotra Curie. Uroczystość była niebanalna, podobnie jak podróż poślubna 😊

📅 26 lipca 1895 roku. Sceaux.

W ogrodzie w cieniu starych drzew, w gronie najbliższych, świętują Maria Skłodowska i Pierre Curie. Obyło się bez welonu, bez obrączek, bez ceremonii religijnej. Była miłość, partnerstwo i... niecodzienna suknia 💙🧪

👗 „Jeśli chcesz być na tyle uprzejma, by podarować mi suknię, niech będzie ciemna i praktyczna – tak, żebym mogła ją potem nosić w laboratorium” – napisała Maria do teściowej siostry. I tak zrobiła. Jej ślubny strój – ciemnoniebieski, prosty, uszyty z myślą o przyszłych eksperymentach – to symbol wyborów, które nie wpisywały się w konwenanse epoki.

🚴 W podróż poślubną pojechali rowerami, z małym bagażem, w gumowych pelerynach. „Włóczęga poślubna” przez francuskie wsie miała w sobie więcej wolności niż niejeden ślubny bal.

Historia Marii i Piotra to nie tylko opowieść o wielkich odkryciach, lecz także o wspólnym życiu przeżywanym po swojemu. Rowerowe podróże, wędrówki po lasach i łąkach oraz radość odkrywania świata razem stały się inspiracją dla wystawy „Poza szlakiem. Rowerowe podróże Marii i Piotra”, którą można oglądać w naszym Muzeum do 29 listopada.

--------------------
„Poza szlakiem. Rowerowe podróże Marii i Piotra”
21.04.2026–29.11.2026

🔗 Więcej o wystawie: https://www.mmsc.waw.pl/poza-szlakiem/

Na ilustracji wykorzystano zdjęcie Alberta Harlingue’a ze zbiorów Musée Curie (coll. ACJC), rysunki autorstwa Zofii Brzezińskiej oraz elementy identyfikacji wizualnej wystawy autorstwa Lotne Studio.

23/07/2026

Piękny przykład współpracy naukowców i współpracy międzynarodowej. Dzięki niej będzie można poznać bliżej dwie słynne siostry 📖😊

Nieznane listy Marii Skłodowskiej-Curie — po raz pierwszy w historii❗️

Z nieskrywaną RADością dzielimy się z Państwem wyjątkową wiadomością ❗️

Za zgodą potomków Marii Skłodowskiej-Curie przygotowujemy do druku niepublikowany dotąd zbiór listów Marii Skłodowskiej-Curie do jej ukochanej siostry Bronisławy ✍️

Opracowania tej wyjątkowej korespondencji podjęliśmy się za życzliwą zgodą i we współpracy z potomkami Uczonej – prof. Hélène Langevin-Joliot, prof. Anne Joliot, prof. Pierre'em Joliot oraz dr. inż. Piotrem Chrząstowskim 🙏

📚 Listy ukażą się jako II tom korespondencji rodzinnej Marii Skłodowskiej-Curie, w polsko-francuskim 🇵🇱 🇫🇷 wydaniu dwujęzycznym, w tłumaczeniu Agaty Tomaszewskiej.

To pierwsza publikacja tej korespondencji przygotowana za zgodą rodziny Skłodowskich, Curie i Joliot-Curie 📘

Szczegóły już wkrótce 🤭

Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Wydawnictwo Sophia Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Chemii UAM Niegodne historii. Projekt badawczy Lubelski Festiwal Nauki Pulsar - portal popularnonaukowy. Institut Polonais de Paris Instytut Francuski / Institut français de Pologne à Varsovie Ambassade de France en Pologne Instytut Polonika Towarzystwo Marii Skłodowskiej-Curie w Hołdzie OK Chemia Barwy chemii Paryskie salony romantyków Kulturalna Warszawa Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych

18/07/2026

Świętujecie sukcesy naszych naukowców? Ja tak 🎉 A dziś jest wyjątkowy powód 😊

11/07/2026

📚 Czy uczniowie potrzebują rzecznika swoich praw?
Możliwe, ale mam wątpliwości, czy właśnie tego najbardziej potrzebuje dziś polska szkoła.
Podstawowym prawem każdego ucznia jest prawo do dobrej edukacji. A dobra edukacja nie zaczyna się od kolejnego stanowiska, kolejnego formularza ani kolejnej procedury.
🔷 Dobra edukacja zaczyna się wg mnie od szkoły, w której można naprawdę uczyć:
🧪 Od laboratoriów, a nie zdjęć doświadczeń w podręczniku czy filmów z Internetu;
🏫 Od dobrze wyposażonych pracowni, a nie wędrowania z probówkami i mikroskopami między salami;
⚽ Od sal gimnastycznych i boisk w odpowiedniej liczbie i jakości;
🎨 Od pracowni technicznych, muzycznych i plastycznych;
👩‍🏫 Od nauczycieli, którzy mają czas przede wszystkim uczyć, a nie tylko wypełniać kolejne obowiązki (zresztą w kompetencji innych zawodów).

🔷 Od lat rozmawiam/piszę z nauczycielami. Żaden z nich nie mówi:
"Najbardziej brakuje nam rzecznika praw ucznia."
Za to bardzo często słyszę:
"Brakuje nam czasu, sprzętu, pieniędzy, ludzi i warunków do pracy."
Dziś oczekujemy od szkoły, że będzie jednocześnie uczyć, wychowywać, wspierać zdrowie psychiczne, prowadzić profilaktykę, rozwijać kompetencje społeczne, edukację obywatelską, cyfrową i zdrowotną.
To są bardzo ważne zadania, ale za każdą nową odpowiedzialnością powinny iść również ludzie, czas i finansowanie.W przeciwnym przypadku tworzymy system, w którym oczekiwania rosną znacznie szybciej niż możliwości.

🔷 Jest jeszcze jedna rzecz.
Bardzo często słyszę, że trzeba chronić prawa ucznia. Ale uczeń i nauczyciel nie stoją po przeciwnych stronach. To są naczynia połączone.
Zmęczony, przeciążony i niedoceniony w żaden sposób nauczyciel nie jest w stanie stworzyć uczniowi takich warunków, na jakie ten uczeń zasługuje.
Dlatego zamiast pytać wyłącznie:
„Jak jeszcze rozszerzyć katalog praw ucznia?”
warto zapytać:
„Co zrobić, żeby szkoła była miejscem, w którym te prawa naprawdę można realizować?”
Prawa zapisane w ustawie są ważne, ale według mnie jeszcze ważniejsze jest to, czy w szkolnej pracowni jest z kim i na czym pracować.

🔷 Dobry nauczyciel jest pierwszym i najważniejszym rzecznikiem praw ucznia - to on spotyka ucznia każdego dnia. Dbajmy o dobro i dobrych nauczycieli 🔷

30/06/2026

📚 Szkoła jest winna, czyli najprostsze wyjaśnienie każdego problemu w edukacji. Taki obraz kreują media i niektórzy influencerzy sprytnie go monetyzując. Najnowsze dane OECD pokazują znacznie bardziej złożony obraz.

📉 Około 40% dorosłych Polaków ma trudności z czytaniem bardziej złożonych tekstów, takich jak pisma urzędowe, instrukcje czy informacje medyczne.

📊 Polska znalazła się w grupie krajów z najniższymi wynikami w umiejętnościach matematycznych obok Chile i Portugalii. Średni wynik wynosi poniżej 240 punktów, a co najmniej 39% dorosłych osiąga poziom 1 lub niższy. To oznacza trudności z porównywaniem cen, analizą rachunków, rozumieniem oprocentowania kredytów, wykresów i danych statystycznych.

📉 Szczególnie niepokoi mnie coś jeszcze.
W grupie 25–34 lata wynik spadł aż o 34 punkty w porównaniu z badaniem z lat 2012–2015. To jeden z największych spadków w całym OECD.

🔷 I teraz najważniejsze.
Samo OECD zwraca uwagę, że szkoła nie jest winowajcą. Na poziom kompetencji wpływa również to, czy dorośli:
📖 czytają po zakończeniu edukacji,
🎓 uczą się przez całe życie,
💼 korzystają z tekstów w pracy,
📚 mają dostęp do dalszej edukacji.

Co ciekawe i smutne zarazem, nawet osoby z wyższym wykształceniem w Polsce osiągają średnio 255 punktów, podczas gdy średnia OECD wynosi 283 punkty.

🔷 To nie jest problem jednej szkoły, jednego nauczyciela ani jednej podstawy programowej. To jest problem całego społeczeństwa. Bo jeśli po opuszczeniu szkoły przestajemy czytać, uczyć się i rozwijać, to żadna reforma edukacji nie nadrobi tego za nas.

🔷 Może więc zamiast po raz kolejny pytać: „Co szkoła zrobiła źle?”, warto zapytać:
Co jako społeczeństwo robimy, żeby po zakończeniu szkoły nadal się rozwijać?

Źródło danych: OECD – Education at a Glance 2025.
Grafika i natchnienie: Piotr Michoń