Gender w Podręcznikach Projekt Badawczy

14/12/2025

Jeśli edukacja szkolna ma przygotowywać do życia - świat, o którym opowiada musi wyglądać jak prawdziwe życie a nie schematyczny, stereotypowy slajd.

Napisz opinię, wyślij uwagi, propozycję do MEN!
Uwagi do nowej podstawy programowej (Projektu rozporządzenia MEN ws. podstaw programowych) można przekazać do 18 grudnia przez formularz MEN 👇
https://www.gov.pl/web/edukacja/reforma26-kompas-jutra-ruszaja-konsultacje-publiczne-nowych-podstaw-programowych?fbclid=IwY2xjawOrgKBleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1ZDA5SVdaWWdNZHRxTGhnc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHuoxaPYSEL2qugo1g29mnPRfpRIAz-R_ob52Yo_kJmUg0Oy62fBRAF2xX7kb_aem_3VUm4jsxtpYaqYhLUaRYcQ

Z badań interdyscyplinarnego zespołu Gender w Podręcznikach Projekt Badawczy (projekt realizowany przez Interdyscyplinarne Centrum Badań Płci Kulturowej i Tożsamości UAM i Fundacja Feminoteka) wynika, że:
• Zarówno w podstawie programowej, jak i podręcznikach brakuje odniesień do pojęć i idei prorównościowych, emancypacyjnych i demokratycznych.
• W podstawach programowych utrwala się androcentryzm językowy, czyli używanie męskoosobowych form nie tylko wobec postaci męskich, ale także wobec postaci dziewcząt i kobiet oraz w sytuacjach gdy występują obie płcie.
• W narracji zdecydowanie dominują postaci męskie. Im dziecko starsze i im bardziej wyspecjalizowana oraz posegregowana przedmiotowo wiedza, tym większa nadreprezentacja postaci męskich.
• Treści podręczników naznaczone są stereotypami i uprzedzeniami oraz asymetrią ról i statusów kobiet i mężczyzn w społeczeństwie. Bardzo często stanowią reprezentację osobistych poglądów autorek i autorów na kobiecość i męskość - nie mają wiele wspólnego z rzeczywistą różnorodnością wyglądu, zachowań, postaw i ról obu płci.
• Postacie męskie częściej niż kobiece reprezentują bardzo wysoki oraz wysoki status socjoekonomiczny. Istotnie częściej niż postacie kobiet przedstawia się mężczyzn w rolach społecznych i zawodowych związanych z władzą, prestiżem i zamożnością, wysokim wykształceniem i autonomią. Kobiety prezentowane w zawodach związanych z pracą w biurze oraz handlem i usługami. Zdecydowanie częściej niż mężczyźni są pokazywane jako osoby spoza świata pracy zawodowej – bezrobotne, opiekujące się bliskimi, pracujące w domu lub uczące się.
• Podręcznikowy świat zaludniają niemal wyłącznie osoby pełnosprawne i białe. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni o innym kolorze skóry oraz z niepełnosprawnością pojawiają się w treści i na ilustracjach incydentalnie, bardzo często w stereotypowym kontekście.

Pełen 3 tomowy raport "Gender w Podręcznikach" z opracowaniem naukowym i prawnym oraz skrót Raportu znajdziecie na stronie
👇https://feminoteka.pl/publikacje/gender-w-podrecznikach-skrot-raportu

11/02/2025

Wszędzie na świecie w podręcznikowej wizji rzeczywistości dziewczęta i kobiety są wygumkowywane z przestrzeni publicznej, świata pracy, prestiżu i pieniędzy.
Jeśli zachodzą zmiany - są powolne, incydentalne i naskórkowe.
Dziewczynki i chłopcy wciąż uczą się o świecie, którego już nie ma.

Research suggests women are either written off or portrayed in stereotypes roles in primary school textbooks from all over the world.

09/08/2024

W obliczu projektowanych zmian w podstawach programowych kształcenia ogólnego - wracamy do refleksji, badań i dyskusji na temat stereotypów i uprzedzeń oraz seksizmu w materiałach edukacyjnych w polskich szkołach.

Interdyscyplinarny projekt badawczy "Gender w Podręcznikach" został zrealizowany przez 100 osobowy zespół badaczek i badaczy oraz osoby eksperckie reprezentujące różne dziedziny nauki, ośrodki naukowe i edukacyjne w Polsce. Do projektu zaproszeni zostali również nauczyciele i nauczycielki, a także osoby studiujące.

W efekcie analizą w kontekście równości płci objęto 227 czyli 25% podręczników dopuszczonych przez MEN do użytku szkolnego i przeznaczonych do kształcenia ogólnego w zakresie 28 przedmiotów, na wszystkich poziomach w różnych typach szkół (w tym edukacja przedszkolna) - przed reformą P*S w 2017.

Analizie jakościowej poddana została również treść podstaw programowych oraz dokumenty prawne dotyczące problematyki stereotypów i uprzedzeń związanych z płcią w edukacji szkolnej.

Rezultaty badań, rama teoretyczna i rekomendacje zmian znalazły się 3 tomach Raportu (+ skrót z najważniejszymi wynikami) pod red. Iwona Chmura-Rutkowska, Maciej Duda, Marta Mazurek i Aleksandra Sołtysiak Łuczak.

Ogólnopolski projekt badawczy „GENDER W PODRĘCZNIKACH” zrealizowany został przez Interdyscyplinarne Centrum Badań Płci Kulturowej i Tożsamości UAM Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu we współpracy z Fundacja Feminoteka
w ramach projektu „Kobiety i mężczyźni, chłopcy i dziewczęta RAZEM przeciwko stereotypom płciowym” realizowanego w ramach Programu Obywatele dla Demokracji finansowanego z Funduszy EOG

Link do pakietu Raportów do pobrania pod postem 👇

20/05/2024

Zapis całej dzisiejszej konferencji "Różnice edukacyjne a płeć uczniów" zorganizowanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i IBE Instytut Badań Edukacyjnych w linku pod postem 👇

Bardzo się cieszę, że temat merytorycznie (a nie politycznie i ideologicznie) wrócił do agendy aktualnych i ważnych problemów edukacyjnych.
Efekty kilku lat mojej współpracy z IBE i MEN, jako konsultantki i recenzentki równościowej podręczników do edukacji elementarnej oraz rekomendacje z badań zespołu Gender w Podręcznikach Projekt Badawczy- ręką ministry Zalewskiej zostało w 2015 roku wyrzucone do kosza.
Zbieramy ponownie zespół i przygotowujemy materiały, żeby efekty tamtych badań mogły wreszcie "popracować" na rzecz potrzebnych zmian.

15/04/2024

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło, że od nowego roku szkolnego pojawi się w programach klas IV-VIII szkół podstawowych i a także klas I-III szkół ponadpodstawowych – liceów ogólnokształcących, techników, branżowych szkół I stopnia EDUKACJA ZDROWOTNA.
Przedmiot ten zastąpi wychowanie do życia w rodzinie i jak informuje ministerstwo będzie w kompleksowy sposób traktował kwestię zdrowia człowieka uwzględniając👉🏽 zdrowie psychiczne i fizyczne, profilaktykę, temat uzależnień, edukację seksualną.

To bardzo dobra wiadomość.
Mamy nadzieję, że zespół opracowujący podstawę programową i podręczniki nie będzie reprodukował seksistowskich przekonań, których w treściach WDŻWR i edukacji przyrodniczej w przyrodzie było po korek. Razem z setką ludzi w ramach projektu Gender w Podręcznikach Projekt Badawczy przeanalizowaliśmy 227 podręczników do 27 przedmiotów (dopuszczonych do użytku szkolnego w 2016 roku).
Zespół, w którym pracowały: Alicja Długołęcka, Katarzyna Waszyńska, Emilia Paprzycka, Joanna Dec-Pietrowska, Agnieszka Walendzik - Ostrowska, Amadeusz Deczewski, Klaudia Koncewicz krytycznie analizował podstawę i podręczniki do WDŻWiR oraz biologii.
I naprawdę włosy stawały dęba, patrząc na to co tam było.

Publikacja raportu przypadła na rok, gdy władzę w Polsce przejął P*S a ministra Zalewska wyrzuciła raport do śmieci.
Mamy nadzieję, którą kierujemy do wiceministry Katarzyna Lubnauer, pod skrzydłami której realizowane są prace oraz zaangażowanych w proces zmian programowych Jedrek Witkowski wraz z ludźmi z Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO), że zgromadzone dane i krytyczne analizy zostaną wykorzystane podczas pisania nowej podstawy i podręczników do wszystkich przedmiotów.

Raport "GENDER W PODRĘCZNIKACH" TOM 1-3 w komentarzu pod postem 👇

Iwona Chmura-Rutkowska, Maciej Duda, Marta Mazurek - Radna Miasta Poznania, Aleksandra Sołtysiak-Łuczak (red.) Gender w podręcznikach. Projekt badawczy. Raport, Fundacja Feminoteka, Interdyscyplinarne Centrum Badań Płci Kulturowej i Tożsamości UAM, Warszawa 2015

02/02/2023

W projekcie i publikacji Gender w Podręcznikach Projekt Badawczy ważne miejsce zajmowała analiza androcentryzmu językowego.
Cieszymy się, że temat znalazł odzwierciedlenie w publicznej debacie i pojawiają się nowe inicjatywy na rzecz równości płci w języku!

To nie jest "bitwa o koncówki" ❌
To skuteczne działanie na rzecz równości❗️

FAKT ✅ Badania dowodzą, że język zbudowany z form męskoosobowych nie jest ani obojętny, ani neutralny.

FAKT ✅ Niewidoczność językowa kobiet oraz język deprecjonujący kobiecość wzmacnia stereotypy i uprzedzenia. Stereotypy zaś są paliwem dla dyskryminujących zachowań i praktyk.

💡Więcej wiedzy i wyników badań oraz porady, jak stosować równościowy język, znajdziecie się w nowej publikacji 👉🏻 "Nierówności płci w języku. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli" 👈🏻 autorstwa naszej wiceprezeski prof. Iwony Chmury-Rutkowskiej oraz prof. Jolanty Szpyry-Kozłowskiej, którą 💥BEZPŁATNIE 💥można pobrać pod adresem zamieszczonym w komentarzu poniżej 👇🏻👇🏻👇🏻

14/10/2022

Dziewczynki i kobiety w lekturach szkolnych są przedstawiane w podobny sposób. W dużym skrócie: zwykle jest im przypisywana bardzo konkretna funkcja, mianowicie ich postaci dają pretekst do tego, by męski protagonista mógł się wykazać. Służą do tego, by zostać ocalone – mówi Aleksandra Korczak, nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii w liceum, członkini Zakładu Literatury Popularnej, Dziecięcej i Młodzieżowej Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego oraz finalistka konkursu Nauczyciel Roku 2022 nagrodzona wyróżnieniem.

Aleksandra Korczak / fot. Adam Kozak Marianna Fijewska 13.10.2022 6 min Aleksandra Korczak: „Dziewczynkom i kobietom w lekturach szkolnych jest zwykle przypisywana bardzo konkretna funkcja” – Dziewczynki i kobiety w lekturach szkolnych są przedstawiane w podobny sposób. W dużym skrócie: zw...

16/06/2022

Iwona Chmura-Rutkowska dla Kultura u Podstaw👉"Podręczniki zupełnie ignorują różnorodność układów rodzinnych, w jakich na co dzień żyją uczniowie i uczennice. Obecnie co trzecie, czwarte małżeństwo w Polsce się rozpada. Funkcjonują rodziny monoparentalne, patchworkowe, zastępcze oraz założone przez pary jednopłciowe. To oznacza, że naprawdę solidna część dzieci żyje w modelu innym niż promowany jako jedyny słuszny (mama, tata, dwójka rodzeństwa).
👉Treści podręczników naznaczone są stereotypami i uprzedzeniami oraz asymetrią ról i statusów kobiet i mężczyzn. Bardzo często stanowią reprezentację osobistych poglądów autorek i autorów na kobiecość i męskość – nie mają wiele wspólnego z rzeczywistą różnorodnością wyglądu, zachowań, postaw i ról obu płci. Podręczniki są bardziej konserwatywne i stereotypowe niż rzeczywistość.
👉Podręczniki to skansen - oferują schematyczny i idealistyczny obraz życia dziewczyn i chłopców, kobiet i mężczyzn – tracąc swą funkcję wsparcia w rozumieniu świata i jego problemów".

"Mężczyźni, podobnie jak kobiety, potrzebują wyemancypowania się z opresyjnego modelu męskości, bo stary wzorzec, na pierwszy rzut oka atrakcyjny i dający przewagę w społeczeństwie, służy tak naprawdę tylko niewielu z nich." - z dr hab. Iwoną Chmurą-Rutkowską rozmawia Karolina Król...

08/06/2022

No i mamy wreszcie gender w podręcznikach 😬

1 września do szkół ponadpodstawowych ma wejść nowy przedmiot - historia i teraźniejszość (HiT).
W konsultacjach Ministerstwa Edukacji i Nauki jest obecnie jedyny podręcznik do nauczania HiT-u.

Autorem podręcznika jest prof. Wojciech Roszkowski.
Książka ukazała się nakładem specjalizującego się w tematyce religijnej i historycznej wydawnictwa Biały Kruk.

17/01/2022

Polecamy uwadze cały numer a szczególnie tekst "Różni ale tacy sami? – stereotypy związane z płcią w wybranych podręcznikach do nauczania języka polskiego jako obcego (poziom A1 i A2)" autorstwa Małgorzaty Rybki
http://czasopisma.uni.lodz.pl/linguistica/article/view/12111