Oleskie Muzeum Regionalne

22/08/2026

Oleskie chopionki odeszły niestety już do lamusa historii, kto je jeszcze pamięta?

22/08/2026

22/08/2026

Artykuł i nagranie pod linkiem-
https://nto.pl/olesno-po-raz-drugi-obchodzi-800lecie-jak-to-mozliwe/ar/c1-4113313?fbclid=IwY2xjawT22R9wZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMGN3YzZmQkNNVk83UFl4RTNzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeQwYsU6COsl8tUYINqvdwsdHfsufgEJpQ2Edpid5Y3tusD5TrDlDfen3N70E_aem_XcfHrSyMoynhFIrvDtfLAA

21/08/2026

W budynku obecnego Miejskiego Domu Kultury mieścił się na pocz. XX w. Hotel Vogt’a „Król Prus”, w którym w czasie I wojny światowej urządzono lazaret dla żołnierzy z frontu wschodniego. W 1931 r. w Hotelu Vogt’a przemawiał kanclerz Niemiec Heinrich Bruenig. W latach 1935 - 36 przebudowano obiekt w reprezentacyjny dla miasta Dom Kultury zwany „Haus der Heimat”, z wielką salą koncertową, holem i kawiarnią. Przy jego budowie zatrudnionych było ok. 50 rzemieślników z siedmiu oleskich zakładów rzemieślniczych, pracami kierował mistrz budownictwa miasta p. Domin. Za „Haus der Heimat" w 1933 r. wybudowano nowoczesną halę strzelniczą, dla oleskiego bractwa strzeleckiego. Została ona po 1945 r. rozebrana. W 1942 r. w Domu Kultury profesor gimnazjalny Kurzeja urządził ekspozycję „Z ziemi oleskiej” na kanwie katowickiej wystawy zatytułowanej „700 lat historii Górnego Śląska” zorganizowanej przez dr. Bruckmanna. Prezentowane tam eksponaty miały w przyszłości stanowić bazę dla planowanego w Oleśnie „Heimatmuseum”- muzeum regionalnego. W 1945 r. obiekt został częściowo spalony. W 1950 r. utworzono w nim Powiatowy Dom Kultury, przy którym w 1957 r. otwarto Społeczne Ognisko Muzyczne. Miejski Dom Kultury oferuje szeroką gamę imprez o zasięgu lokalnym, regionalnym i ogólnokrajowym. Od lat organizuje m.in.: Ogólnopolskie Turnieje Tańca Towarzyskiego, Ogólnopolski Przegląd Piosenki Poetyckiej, Oleski Konkurs Fotograficzny, Wojewódzki Przegląd Dziecięcych Grup Teatralnych, Rewię Orkiestr Tanecznych, Reggae majówkę, Festiwal Piosenki Europejskiej.

16/08/2026

W najbliższą niedzielę- 23 sierpnia koniecznie zobacz nową wystawę: "Jubileusz 800-lecia Olesna i kościoła św. Michała"

16/08/2026

Na zdjęciu Mirosława Dedyka -Księga Metrykalna Rzymsko-Katolickiej Parafii w Oleśnie (lata 1660-1732), przechowywana w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, podaje nazwiska i imiona ofiar oleskiego pomoru, przy których znajdowała się notatka „Pest”- „zaraza” w rubryce „Mortuorum Peste” – „Śmierć od dżumy”. W roku 1708 zapisano ok. 204 zgonów, w 1709 r. - ok. 300 zgonów. Na podstawie danych tej księgi metrykalnej wynika, że choroba zaczęła się w lutym, gdy pojawiły się kolejno po sobie zgony osób przybyłych z Olszyny. Pod datą 18 lutego 1708 r. widnieją pierwsze ofiary epidemii przybyłe z Olszyny - Marianna Rosoczanka i Marianna Kowalanka. Jest to niewątpliwie potwierdzenie zapisu w dokumencie z 6 XI 1710 r., który donosi, że dżuma zaczęła się właśnie 18 lutego 1708 r.
Zmieniający się charakter pisma pozwala wysunąć wniosek, że adnotacje w księdze metrykalnej prowadziły różne osoby, m.in. kościelny Maciej Machnik, po jego śmierci proboszcz Krzysztof Biadoń, który zajęty posługą ostatniego namaszczenia nie potrafił sprostać rzetelnemu prowadzeniu tych zapisów. Zresztą i jego nie oszczędziła zaraza. Miasto pustoszało w niebywałym tempie. Przeżywało prawdziwy wstrząs. Jego mieszkańcy chronili się w pobliskich lasach, żyjąc w prowizorycznych chatkach z drewna. Pozbawieni środków do życia przymierali tam głodem. Przed bramami Olesna w drewnianych barakach leczono chorych rokujących nadzieje na wyzdrowienie .„Ta rozprzestrzeniała się tak szybko, że w Oleśnie nie było domu, w którym jeden albo drugi nie był przez nią dotknięty. Ofiary pomoru liczono w setkach i wkrótce miasto było wyludnione. Tylko niewielkiej liczbie mieszkańców udało się uciec z nieszczęśliwego miasta, gdyż do miasta skierowano oddział żołnierzy, którzy nikogo ( z niego) nie wypuszczali, aby nie zarazić innych miejscowości". Po okresie największego apogeum epidemii w sierpniu, starosta generalny Śląska wydał zarządzenie, aby od 3 IX 1708 r. miasto poddać kwarantannie, otoczyć kordonem dragonów, strzelających do każdego, kto chciał się z niego wydostać, zerwano mosty, lasy otoczono zasiekami. Zamknięto granicę z Rzeczpospolitą w pobliskim Lublińcu. Dragoni nie wpuścili do miasta kanonika regularnego Ojca Pankracego Istla, który jako jedyny członek oleskiego konwentu uratował się od niechybnej śmierci, przebywając wtedy w Borkach Wielkich. Dramatyczne przeżycia związane z atakami epidemii były wprost nie do zniesienia.
Wnioski takie można wysnuć na podstawie niekończącej się litanii zapisanych nierównym pismem nazwisk ofiar omawianej katastrofy, znajdującej się w księdze metrykalnej. Pod każdym z tych zapisów kryje się dramat ludzki. Jaka była liczba ofiar tej klęski elementarnej, która dotknęła Olesno i jego okolice w 1708 r.
Zanim odpowiemy na to pytanie, konieczne jest ustalenie, ilu było mieszkańców Olesna u progu XVIII stulecia.
Na podstawie Z. Kurzei, „Rosenberg”, w „Deutsches Städtebuch” liczba ta wynosiła 1003 osoby. Natomiast raport medyków donosi, że w 1708 r. w mieście żyło od 1700 do 1800 osób. :
„ A ponad 860 osób miało umrzeć, jako że liczba (ich) mieszkańców miała wynosić 1700 do 1800“. Które dane są bardziej prawdopodobne? Większość badaczy porównując ilość mieszkańców Olesna w XVIII w. skłania się do pierwszej liczby -1003.
W 1709 r. po dżumie w Oleśnie mieszkało ok. 355 mieszkańców,
w 1781 r. 1100 mieszkańców,
w 1782 r. 1182 mieszkańców,
w 1787 r. 1326 mieszkańców,
w 1794r. 1199 mieszkańców.
Z tego zestawienia wynika, że w ciągu całego XVIII-tego stulecia nie mieszkało w Oleśnie 1700, ani 1800 osób. Pod koniec tego wieku Olesno liczyło najwyżej 1326 osób.
Dokument z 6 XI 1710 r. podaje liczbę 778 ofiar. W relacji lekarzy zanotowano 860 zgonów. Księga metrykalna wymienia 504 osoby (204 w 1708 r., 300 osób w 1709 r.), przy 16 nie zanotowano, że zgon nastąpił w wyniku zarazy.
Medycy Cesarsko-Królewskiego Naddurzedu G. Milde i Ch. Hoelmann podają „w 708, ostatnia dżuma dotknęła również miasto Rosenberg, zmarło na nią 906 ludzi; pozostali i nowo przybyli złożyli patronowi św. Rochowi ślub, zbudowali na wzgórzu nieopodal miasta kościół drewniany, na który drewno zostało przyniesione wyłącznie przez ludzi, a nazywa się kościołem św. Rocha ”.
Wymieniona przez Józefa Lompę liczba 800 ofiar zbliżona jest do danych z dokumentu z 6 XI 1710 r. i relacji medyków. „Choroba trwała do uroczystości Bożego Ciała i pochłonęła 800 - według innych danych -906 ofiar ludzkich”. Przyjmując, że Olesno przed zarazą zamieszkiwały ok. 1003 osoby, niezależnie od podanych liczb ofiar 778, 860, 800, czy 906 miasto straciło od ok. 80% do 90 % mieszkańców !
Liczba 778 umarłych na 1003 mieszkańców stanowi 77,56%
800 umarłych na 1003 mieszkańców stanowi 79,76%
860 umarłych na 1003 mieszkańców stanowi 85,74%
906 umarłych na 1003 mieszkańców stanowi 90,32%
Było to więc „być albo nie być” dla Olesna. Jednak należy pamiętać, że ludzie przytłoczeni szokiem wywołanym zarazą, wyolbrzymiali jej skutki. podając więcej ofiar niż było w rzeczywistości. Według danych księgi metrykalnej „jedynie“ ponad 50% mieszkańców Olesna pochłonęła dżuma. Reasumując, nie można podać jednoznacznej liczby ofiar. Księga metrykalna parafii Olesno z lat 1660-1732 podaje 204 zgony w roku 1708 i ok. 300 zgonów w 1709 r., dokument z 6 listopada 1710 r. wymienia 788 ofiar, raport medyków wylicza 860 osób. W opracowaniach o mieście Zimmermanna, Dresowa, Knie i Lompy wymieniona jest liczba 906 osób.

14/08/2026

Interesujący ze względu na społeczno-prawne stosunki panujące w dobrach klasztoru oleskiego kanoników regularnych jest dokument z 1682 r. Oto jego treść: „W imię Boze Amen.
"My, Jerzi Czekała, Proboscz y Archipresbyter, Przeor z Bracią zupełnego Conwentu, Domu a kościoła Swietego Michała Archanioła, w Miescie Olesznie Canoników Lateranenskich Swietego Augustina, Biskupa. Spólnie a iednostaynie wyznawamy tymto listem obecnie przedewszeni zesmy Simonowi Niklowi rolą rzeczoną Cygankowską we wsi Koscieliska wiecznymi czasy z budynkami dobrymi, a łąkami, jakozto Lutkowem, y łąką lezącą nad rzeką Siedlnicą w koncu Szałtystwa Niklowskiego, tak szyroko idącą jako dział, y łąkę takze wkoncu łąk wielkich Panskich na Czarciu, ktora z starodawna nalezała do Szołtystwa Niklowskiego, iemuz do tegoz statku1wyz- mianowanego iest nadana, a takowy statek y z mianowanymi łąkami y budynkami iest szacowany na 72 talarów sląskich gładkich, w talar po 36 groszy, a grosz po 12 halerzi małych licząc, jemuz na woleństwo spuscili wiecznymi czasy. Płatu pienięzytego winien będzie dawac kazdorocznie na dzien Swietego Michała Archanioła parę Reichstalarów, jak też mesznego parę vierteli 2 zyta, parę owsa Oleskiey Miary, parę kapłonow, 15 kurzego owocu, dawki Cysarskiey od 12 talarów i inszych Cysarskich, yak też i Panskich anlagów odbywać powinien będzie. Z takowym statkiem wolno iemu będzie według zdania swego sobie postąpić, przedać, darowac, zamienic, wszakze bez szkody Panskiej, y zdawnego; takze bez woli y wiadomosci Panskiej nic się nie ma dziac takowego. Co dla lepszego swiadomia a istoty, pieczęc naszę daliśmy ku temu listowi zawiesic, y rękami własnymi podpisalismy się. Działo się na Canoniey Oleskiey Dnia czwartego Lipca Roku Panskiego tysiącznego szescsetnego osmdziesiątego drugiego.
Podpisani Georgius Czekala, Praepositus et Archipresbyter
Rosenbergensis
Fr. Venceslaus Slubonig Prior
Fr. Christophorus Biadoń Senior
Fr. Joannes Trzos
Fr. Augustinus Blosius(Blonius)
Fr. Geogius Cwsek et Organarius". (Deklaracja Konwentu Oleskiego w sprawie gospodarstwa Szymona Nikel z Kościelisk 1682 r. w posiadaniu prywatnym p. Anastazji Grzesik z domu Nikel z Kościelisk. Zdjęcie dokumentu w zbiorach Oleskiego Muzeum Regionalnego). Zachowany do naszych czasów ten dokument z okrągłą pieczęcią konwentu w Oleśnie z wizerunkiem św. Michała Archanioła jest obecnie własnością p. Anastazji Grzesik z Kościelisk. Z rękopisu tego wynika, że klasztor Szymonowi Niklowi „spuścił na woleństwo” gospodarstwo zwane „Cygankowskie”. Były to budynki mieszkalne, gospodarskie, grunty orne, trzy łąki w całości oszacowane na kwotę 72 talarów śląskich. Szymon Nikel to gospodarstwo już posiadał wcześniej, ale od 24 lipca 1682 r. stał się „wolnym chłopem”, który nie był zobowiązany do odrabiania pańszczyzny. „Woleństwo” było uwolnieniem gospodarstwa chłopskiego na mocy osobnego aktu wystawionego przez pana, w tym przypadku przez klasztor w Oleśnie. Mimo że był wolnym chłopem, to był zobowiązany uiszczać panu zarówno rentę pieniężną, także w naturze, jak i odrobkową, określone w dokumencie jako „anlagi”.

09/08/2026

W najbliższą niedzielę, od ponad 300 lat w Oleśnie obchodzony jest odpust św. Rocha. W kościele św. Rocha w Grodzisku zawieszono obraz orędowników w czasach epidemii, świętych: Rocha, Rozalii i Sebastiana. Aby ułatwić widzowi zrozumienie przedstawionej sceny, anonimowy autor namalował nad grotą św. Rozalii w kolorze czarnym wpisany w koło herb Olesna. Pod nim umieścił wymowną datę oleskiej dżumy 1708 i monogram S F. Nad herbem symbolizującym miasto Olesno otwiera się niebo, u jego szczytu w płomieniu Boży Majestat ukazany w hebrajskim znaku שדי Szaddai - Wszechmocny (Rdz 49,25). Z woli Najwyższego anioł śmierci rozpościera swoje skrzydła i ręce nad sceną namalowaną poniżej, w lewej dłoni trzymając bicz i rózgę karzącego Boga, w prawej trupią czaszkę. To alegoria Boskiego gniewu interpretowana w XVIII w. jako kara za grzechy mieszkańców ówczesnego Olesna w postaci wylanej czary zapalczywości Bożej- plagi morowego powietrza. W centralnej części płótna namalowano leżącą w grocie - pieczarze na zielono-niebieskim płaszczu św. Rozalię pustelnicę, w sukni obsypanej różowo – biało - kremowymi różami. Jedną ręką podpiera głowę, w drugiej trzyma znak umartwienia - krzyż. Niegdyś w Oleśnie rozwijał się kult świętej Rozalii, której imię nawiązywało do funkcjonującej wtedy niemieckiej nazwy miasta – Rosenberg. Po jej prawej stronie stoi św. Roch w brązowym płaszczu pielgrzyma, z muszlami jakubowymi na pelerynie, prawą obnażoną nogę świętego z widoczną raną opatruje jakiś człowiek, któremu towarzyszy pies. Roch na plecach ma zawieszony bukłak w kształcie flaszki z korkiem. Po lewej stronie św. Rozalii przedstawiono przywiązanego do drzewa nagiego z opaską na biodrach św. Sebastiana, któremu strzałę z uda wyjmuje jakiś człowiek. Płótno ukazuje bezsilność wobec tego typu plag żywiołowych, która sprzyjała rozwojowi religijności, tak też wśród reprezentowanych w tym kościele świętych znaleźli się przede wszystkim patronowie od chorób zakaźnych. Obraz ludowy, o nikłej wartości artystycznej jest jednym z najcenniejszych źródeł ikonograficznych do tego jakże smutnego rozdziału historii Olesna. Zdjęcia Mirosław Dedyk

07/08/2026

W 2023 r. otwieraliśmy wystawę "Co oleskim artystom w duszy gra". A to gra, że otworzyli w 2025 r. Kiosk Kultury, Na tegorocznej wystawie „O co chodzi z tym kioskiem?” swoje obrazy, zdjęcia, rzeźby itp. wystawili: Mateusz Antkowiak, Aneta Domańska, Urszula Grzesik, Klaudia Hehnel, Robert Pawlik, Aleksandra Płaszewska, Jakub Płaszewski, Stanisław Pokorski, Roksana Robok, Filip Szmagier, Magdalena Szmagier, Joanna Zacharejko.
To świeże spojrzenie, eksperymentowanie w dążeniu do wyrażania własnej artystycznej tożsamości i perspektywy. Jest to owoc współdziałania, które jest ważną siłą napędową inspirującą utalentowanych i wrażliwych na sztukę.
Kiosk Kultury podczas Dni Olesna 2026 otworzył siódmą wystawę eksponującą wakacje, tematy morskie, plażowe i wypoczynkowe. Gratulujemy pierwszej rocznicy istnienia. TAK TRZYMAĆ!

06/08/2026

Jeden z najbardziej wiarygodnych materiałów źródłowych dla poszukiwań źródeł o dżumie w Oleśnie w 1708 r. jest raport sporządzony przez medyków Gottfrieda Milde i Christiana Hoelmanna dla Cesarsko-Królewskiego Nadurzędu, który donosi, że dżuma została przywleczona do Olesna z pobliskiej, leżącej w okręgu lublinieckim Olszyny:
„.. Z wioski Olszyny [pol.okręg Lubliniec] została przywleczona, po tym, jak w 1707r. ospa w podobnej postaci tam grasowała” ... Trzy lata po epidemii w 1711 r ukazał się komentarz do niego w okazjonalnej wrocławskiej publikacji dr. Johannesa Kanolda wydanej pod długim tytułem:
„Einiger Medicorum Schreiben von der in Preussen An. 1708, in Danzig A.1709, in Rosenberg An.1708 und in Fraustadt An. 1709 grassireten Pest, Wie auch Von der wahren Beschaffenheit des Brechens, des Schweisses /und der Pest- Schwären, sonderlich der Beulen: Und denn folglich Von rechtem Gebrauch der Vomitoriorum und Sudoriferorum. Breszlau Zu finden bey Esaiae Fellgiebels Wittib und Erben” – von Dr. Johannes Kanold, Breslau 1711./ „ W niektórych wybranych pismach medycznych o panującej w Prusach w roku 1708 , w Gdańsku w roku 1709, w Oleśnie/Rosenberg w roku 1708 i w Fraustadt w roku 1709 dżumie, jak również o właściwościach wymiotów, potu i wysypki dżumy, szczególnie guzów: a następnie o prawidłowym użyciu pomieszczeń dla wymiotujących i wywoływaniu potów. Wrocław. Do wglądu w Esaiae Fellgiebels Wittib i spadkobiercy”-Doktora Johannesa Kanolda, Wrocław 1711.
Komentarz do pisemnego raportu medyków leczących chorych na dżumę w Oleśnie wydrukowany w „Rrosenberger Heimatkalender“ wydanym w 1940 r. : "Abym też staraniom pana brata w opisaniu historii dżumy gdańskiej, podobnie mógł uczynić zadość, tak przesyłam niniejszym krótki opis dżumy grasującej w 1708 r. w Oleśnie w księstwie opolskim, jako też fakty z relacji obu medyków pana D. Mildesa i D. Hölmannsa do Cesarsko-Królewskiego Nadurzędu, przez nich samych o przebiegu dżumy wydanej, który niemniej z często prowadzonych rozmów i wielokrotnych badań przy dużym wysiłku wywnioskowałem i zebrałem. Co się natomiast tyczy tejże dżumy, została ona również przywleczona przez różne wszelkiego rodzaju w skrzyniach zapakowane zapasy (jadło i sprzęty) z wioski Olszyny z polskiego okręgu Lubliniec, po tym, jak w 1707 r. ospa w podobnej postaci tam grasowała. Początkowo przebiegała (ona) łagodnie, ale w „pieskich dniach“ nasiliła się, a w miesiącu sierpniu tak, że jednego dnia tego miesiąca zmarło ok. 19 osób (co jest największą liczbą). Około równonocy jesiennej osłabła znacząco i wreszcie zimą całkiem wygasła. Zarażeni zostali zarówno silni, jak i słabi ludzie i czeladź ( w tym kobiety i mężczyźni, także różne dzieci). Lecz przed innymi w biedzie byli flegmatycy, sangwinicy i im podobni cholerycy. Niektórzy zostali wkrótce złożeni chorobą, inni w tym zarażeni, chodzili jeszcze. Tak więc niektórzy zarazili się dżumą więcej niż jeden raz. Jako pan D. Hölmanns sam również kilka razy był się zaraził,jednak zawsze, zaraz na początku, że nie mógł on się położyć. Tak więc ludzie, którzy mieli stare wrzody lub choroby weneryczne, nie pozostali w żadnym razie wolni od dżumy, ale nie zaobserwowano żadnych symptomów podagry, gdyż tego rodzaju pacjenci nie występowali często. Jednakże około pełni księżyca większość z nich zmarła, jak i w czasie wilgoto-ciepłej burzy. Pogoda była jednakże bardzo niestała, to deszczowa, to słoneczna, to wietrzna. Innych sporadycznych zachorowań nie odnotowano. A ponad 860 osób miało umrzeć, jako że liczba (ich) mieszkańców miała wynosić 1700 do 1800”. Z tekstu wynika, że przybyła z Olszyny do Olesna dżuma początkowo miała łagodny przebieg, nasilając się w tzw. „pieskich dniach”, w sierpniu osiągając szczyt, a zimą stopniowo wygasając. Duża śmiertelność wskazywałaby na dżumę płucną lub tzw. dżumę czarną. Wpływ na liczbę zachorowań i długotrwałość epidemii miała niewątpliwie pogoda - deszczowa, wilgotna, wietrzna, a także pełnia księżyca i równonoc jesienna. Nikogo nie oszczędzająca choroba zabrała ponad 860 osób, niektórych zarażając kilkakrotnie. Wspomnieni lekarze pracujący w zakażonym Oleśnie zasłużyli sobie na wdzięczną pamięć, dzięki ofiarnej posłudze cierpiącym w chorobie". Medycy wywoływali nadmierne poty i wymioty, w celu oczyszczenia organizmu. Można mniemać, że leczyli dniami i nocami z narażeniem własnego życia. Dr Hoelmanns kilka razy się zaraził chorobą, a wobec ogromu ludzkiego nieszczęścia „nie mógł się położyć”.