Dom przyjazny demencji

🧠🏠 Zapraszamy do udziału w grupie fokusowej!

Jesteśmy zespołem z Uniwersytet Jagielloński realizującym innowację społeczną „Dom przyjazny demencji”, rozwijaną w ramach projektu Inkubator Włączenia Społecznego 2.0 Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie.

🔍 Czym jest Dom przyjazny demencji?
„Dom przyjazny demencji” to interaktywna strona internetowa pokazująca, jak dostosować dom do potrzeb osób z demencją tak, aby był bezpieczny i przyjazny w codziennym funkcjonowaniu.

Pomysł na projekt narodził się w 2023 roku podczas I edycji Semestratonu SDG Challenge, organizowanego przez Przestrzenie Kreatywnej Współpracy UJ, Inicjatywa Doskonałości - Uczelnia Badawcza, Uniwersytet Jagielloński, Centrum Transferu Technologii CITTRU, UJOT TV i Almę Mater.

Po wielu miesiącach pracy i starań projekt otrzymał dofinansowanie, co pozwala nam przejść do etapu jego praktycznej realizacji. Zależy nam, aby tworzone narzędzie odpowiadało na realne potrzeby opiekunów, dlatego jednym z kluczowych działań w projekcie jest przeprowadzenie grupy fokusowej.

👥 Kogo zapraszamy?
Nieformalnych opiekunów osób z demencją w wieku 45+ lat , którzy chcieliby podzielić się swoimi doświadczeniami i wziąć udział w swobodnej, moderowanej rozmowie.

📅📍 Kiedy i gdzie?
Spotkanie odbędzie się 30 stycznia o godz. 16:00 i potrwa około 2 godziny. Miejscem spotkania będzie Przestrzeń Kreatywnej Współpracy UJ (PKW) przy ul. Władysława Reymonta 4 w Krakowie, na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego.

🎁 Wynagrodzenie za udział:
Bony do sklepu Biedronka o wartości 200 zł.

📩 Jeśli chcesz wziąć udział:
Napisz do nas w wiadomości prywatnej, zostaw komentarz pod tym postem lub skontaktuj się z nami mailowo:
📧 Teresa Kulej: [email protected]
📧 Gabriela Krężel: [email protected]

Twoje doświadczenie ma znaczenie. Pomóż nam stworzyć dom przyjazny demencji!

INNOAGH Sp. z o.o.

Jak skuteczniej komunikować się z osobą z demencją? (4/5)

1.Unikaj podnoszenia głosu
Osoby z demencją mogą mieć trudności ze zrozumieniem, ale to nie oznacza, że nie słyszą. Podnoszenie głosu może wywołać lęk lub niepokój. Zamiast mówić głośniej, spróbuj mówić wyraźniej i wolniej.
2.Kontroluj mowę ciała
Pamiętaj, że Twoja mowa ciała i ton głosu są równie ważne jak słowa. Jeśli jesteś zdenerwowany lub poirytowany, podopieczny to zauważy, nawet jeśli próbujesz tego nie pokazać. Zwracaj uwagę na swój wyraz twarzy i postawę – delikatny uśmiech czy spokojne gesty mogą uspokoić osobę z demencją.

3.Zadawaj proste pytania
Unikaj zadawania zbyt wielu pytań na raz lub pytań, które wymagają skomplikowanych odpowiedzi.

4.Zadawaj pytania z zamknięte
Pytania otwarte mogą być trudne do zrozumienia dla osób z bardziej zaawansowaną demencją. Zamiast pytać: „Co chciałbyś dzisiaj robić?”, zaproponuj dwie opcje: „Czy chciałbyś pospacerować, czy obejrzeć film?” Daje to jasny wybór i ułatwia odpowiedź.

5.Powtarzaj informacje innymi słowami
Jeśli Twój podopieczny nie rozumie czegoś, nawet po powtórzeniu, spróbuj użyć prostszych słów lub innego sformułowania. Na przykład, zamiast: „Musisz teraz wziąć leki”, możesz powiedzieć: „Czas na tabletki, które pomagają Ci czuć się lepiej.”

6.Podziel informacje na mniejsze części
Jeśli masz dużo informacji do przekazania, podziel je na mniejsze fragmenty, aby były łatwiejsze do zrozumienia.

Jak skuteczniej komunikować się z osobą z demencją? (3/5)
1.Ustaw się naprzeciwko
Siądź naprzeciwko swojego podopiecznego, aby dobrze Cię widział i słyszał. Unikaj mówienia do niego stojąc zbyt blisko lub nad nim, bo może to wywołać uczucie dyskomfortu. Na przykład, jeśli podopieczny siedzi na fotelu, usiądź na krześle obok, twarzą w jego stronę.

2.Mów jasno i łagodnie
Kiedy rozmawiasz, używaj prostych zdań, mów powoli i wyraźnie. Staraj się, aby Twoje słowa były zrozumiałe, bez trudnych zwrotów.

3.Unikaj infantylizacji
Nigdy nie mów do osoby z demencją jak do dziecka. Utrzymuj szacunek w tonie rozmowy, nawet jeśli choroba postępuje.

4.Rób pauzy między zdaniami
Daj osobie z demencją czas na przyswojenie tego, co mówisz. Wypowiadaj się powoli, a po każdym zdaniu zrób krótką pauzę, aby chory miał chwilę na zrozumienie i odpowiedź.
źródło:
źródła:
1.Klein, W. L., & Götz, J. (2023). Grand challenge of maintaining meaningful communication in dementia care. Frontiers in Dementia. https://www.frontiersin.org/.../frdem.2023.1137897/full
2.Alzheimer’s Society. (2020). Communicating with someone who has dementia: Tips for caregivers.https://www.alzheimers.org.uk/.../communicating_500.pdf
3.Bourgeois, M. S., Dijkstra, K., Burgio, L. D., & Allen, R. S. (2018). Communication skills training for nursing aides of residents with dementia: The impact of measuring performance. Clinical Interventions in Aging, 13, 1245–1254. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6195406/

Jak skuteczniej komunikować się z osobą z demencją? (2/5)

1.Parafrazuj wypowiedzi
Gdy nie rozumiesz, co osoba chora chciała powiedzieć, poproś o powtórzenie lub sam spróbuj sparafrazować. Na przykład: „Chciałeś powiedzieć, że jesteś zmęczony, czy coś innego?”

2.Pomóż znaleźć słowa
Jeśli osoba ma problem z zakończeniem zdania, poproś, by opisała to, co chce powiedzieć. Na przykład, jeśli nie może przypomnieć sobie słowa „szklanka”, możesz zapytać: „Czy masz na myśli coś, z czego pijemy wodę?”

3.Daj czas na odpowiedź
Osoba z demencją może potrzebować więcej czasu na przemyślenie i odpowiedź. Nie przerywaj jej, nawet jeśli czeka w ciszy przez dłuższy czas. Daj jej przestrzeń, by samodzielnie wyrazić swoje myśli.

4.Nie przerywaj ani nie poprawiaj
Nawet gdy Twój podopieczny ma trudności z doborem słów, nie przerywaj mu i nie sugeruj gotowych odpowiedzi. Pozwól mu samemu znaleźć właściwe słowo. To może zwiększyć jego poczucie samodzielności.

5.Pozwól wyrazić uczucia
Nawet jeśli podopieczny mówi coś, co wydaje Ci się nieuzasadnione, nie ignoruj jego słów. Na przykład, jeśli mówi o zmartwieniu, które dla Ciebie jest nieistotne, potwierdź jego uczucia: „Rozumiem, że może to być dla Ciebie trudne.”
Jak skuteczniej komunikować się z osobą z demencją? (3/5)
1.Ustaw się naprzeciwko
Siądź naprzeciwko swojego podopiecznego, aby dobrze Cię widział i słyszał. Unikaj mówienia do niego stojąc zbyt blisko lub nad nim, bo może to wywołać uczucie dyskomfortu. Na przykład, jeśli podopieczny siedzi na fotelu, usiądź na krześle obok, twarzą w jego stronę.
źródła:
1.Klein, W. L., & Götz, J. (2023). Grand challenge of maintaining meaningful communication in dementia care. Frontiers in Dementia. https://www.frontiersin.org/.../frdem.2023.1137897/full
2.Alzheimer’s Society. (2020). Communicating with someone who has dementia: Tips for caregivers.https://www.alzheimers.org.uk/.../communicating_500.pdf
3.Bourgeois, M. S., Dijkstra, K., Burgio, L. D., & Allen, R. S. (2018). Communication skills training for nursing aides of residents with dementia: The impact of measuring performance. Clinical Interventions in Aging, 13, 1245–1254. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6195406/

Jak skuteczniej komunikować się z osobą z demencją? (1/5)

1.Zadbaj o ciche i spokojne otoczenie
Głośne otoczenie, jak włączone radio czy telewizor, może rozpraszać osobę z demencją. Spróbuj znaleźć miejsce bez dodatkowych hałasów, gdzie nic nie będzie przeszkadzać w rozmowie np. zamiast rozmawiać w pokoju, gdzie gra telewizor, przenieście się do innego pomieszczenia, gdzie jest ciszej.

2.Spełnij inne potrzeby
Zanim rozpoczniesz rozmowę, upewnij się, że Twój podopieczny nie jest głodny, spragniony ani nie odczuwa bólu. Głód czy dyskomfort mogą utrudnić skupienie się na rozmowie.

3.Skup się na osobie
Rozmawiając, patrz bezpośrednio na swojego podopiecznego, utrzymuj kontakt wzrokowy i dbaj o komunikację niewerbalną. Siedzenie twarzą w twarz pomoże mu poczuć Twoją obecność. Unikaj mówienia do osoby z demencją zza pleców czy z daleka – może to utrudnić jej zrozumienie twoich słów.

4.Aktywnie słuchaj
Upewnij się, że naprawdę słuchasz, co mówi Twój podopieczny. Nie przerywaj i nie dokańczaj za niego zdań. Jeśli coś jest niejasne, poproś o powtórzenie lub wyjaśnienie. Na przykład: „Czy możesz powiedzieć to jeszcze raz? Chcę się upewnić, że dobrze Cię zrozumiałem.”

5.Obserwuj mowę ciała
Czasami podopieczny może nie umieć wyrazić swoich potrzeb słowami, ale jego ciało może zdradzać wiele emocji. Zwracaj uwagę na postawę, mimikę czy gesty. Jeśli np. marszczy brwi, może to oznaczać, że coś go martwi.
źródła:

1.Klein, W. L., & Götz, J. (2023). Grand challenge of maintaining meaningful communication in dementia care. Frontiers in Dementia. https://www.frontiersin.org/journals/dementia/articles/10.3389/frdem.2023.1137897/full

2.Alzheimer’s Society. (2020). Communicating with someone who has dementia: Tips for caregivers.https://www.alzheimers.org.uk/sites/default/files/2020-03/communicating_500.pdf

3.Bourgeois, M. S., Dijkstra, K., Burgio, L. D., & Allen, R. S. (2018). Communication skills training for nursing aides of residents with dementia: The impact of measuring performance. Clinical Interventions in Aging, 13, 1245–1254. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6195406/

W miarę postępu demencji takiej jak Alzhaimer możesz zauważyć u swojego podopiecznego narastające problemy z wyrażaniem swoich myśli i rozumieniem tego, co mówią inni. Wynika to z neurodegeneracyjnych zmian w mózgu, które wpływają na obszary odpowiedzialne za język, pamięć, uwagę i inne funkcje poznawcze-potrzebne do prawidłowej komunikacji. Osoba z demencją przetwarza informacje wolniej, ma problemy ze skupieniem uwagi i może potrzebować więcej czasu, aby zrozumieć Twoje słowa lub odpowiedzieć.
Zaburzenia językowe to poważne wyzwanie – zarówno dla osoby chorej, jak i dla opiekuna. Utrudniają one prowadzenie rozmów, a także mogą powodować, że osoba z demencją rezygnuje z prób komunikacji, nie nadąża za tokiem rozmowy, czy czuje się nierozumiana. To prowadzi do izolacji społecznej, pogłębiającej samotność, smutek, a w efekcie – nasilone problemy behawioralne.
Dla opiekuna trudności w komunikacji oznaczają również problem z odczytaniem potrzeb podopiecznego i skutecznym przekazywaniem informacji, co może utrudniać codzienną opiekę. Zrozumienie, z jakimi wyzwaniami komunikacyjnymi zmagają się osoby z demencją, to klucz do lepszej opieki. Dostosowanie sposobu komunikacji pozwoli zredukować frustrację i stres oraz poprawić relację między Tobą a osobą chorą.
Osoby z demencją mogą mieć problemy z doborem właściwych słów, odwracaniem kolejności w zdaniach, niepoprawnym nazywaniem przedmiotów czy osób. Ich wypowiedzi mogą być niepłynne i nielogiczne, a zrozumienie słów innych ludzi – mocno utrudnione. W następnym poście przedstawimy porady jakie można zastosować by lepiej komunikować się z osobami chorymi.

Dzień dobry! 😊
Dzisiaj przedstawimy propozycje, w jaki sposób wspierać samodzielność bliskiego z chorobą Alzheimera.

Opieka nad osobą z Alzheimerem wymaga równowagi między wsparciem a zachowaniem jej samodzielności. Oto kilka sprawdzonych sposobów, jak możesz to robić każdego dnia:
1️⃣ Podział zadań na prostsze części - Rozbij większe czynności na mniejsze, łatwiejsze do zarządzania kroki. To pomoże Twojemu bliskiemu czuć się mniej przytłoczonym i bardziej kompetentnym.
2️⃣ Wizualne wskazówki - Używaj etykiet, obrazków czy list z zadaniami, które pomogą osobie chorującej przypomnieć sobie, co i jak ma zrobić. Wizualne wsparcie jest nieocenione, gdy słowa stają się niejasne.
3️⃣ Zachęcanie do udziału - Pozwalaj swojemu bliskiemu na uczestniczenie w codziennych czynnościach, takich jak składanie ubrań czy przygotowywanie posiłków. Każda aktywność, która umożliwia udział, wzmacnia poczucie własnej wartości.
4️⃣ Cierpliwość - Daj swojemu bliskiemu wystarczająco dużo czasu na wykonanie każdej czynności. Presja czasu może wywoływać frustrację i stres.
5️⃣ Konsekwencja w działaniach - Staraj się utrzymać konsekwencję w codziennych rutynach. Spójność w planie dnia pomaga zachować orientację osoby chorej i zmniejsza jej niepokój.
6️⃣ Dostosowanie otoczenia - Uprość środowisko życia, redukując zbędne przedmioty, które mogą być źródłem zamieszania. Ułatw to orientację oraz zmniejszy ryzyko wypadków.

👨‍👩‍👧‍👦 Pamiętaj, że każdy dzień przynosi nowe wyzwania, ale także nowe możliwości do wsparcia Twojego bliskiego w zachowaniu jego niezależności.
💬 Podziel się swoimi metodami! Czy masz inne techniki, które pomogły zachować samodzielność Twojego bliskiego? Opowiedz nam o nich w komentarzach!


Źródła:
Gitlin, L. N., Winter, L., Vause Earland, T. V., Adel Herge, E., Chernett, N. L., Piersol, C. V., & Burke, J. P. (2009). "The tailored activity program to reduce behavioral symptoms in individuals with dementia: Feasibility, acceptability, and replication potential." The Gerontologist, 49(3), 428-439.
Bourgeois, M. S., Dijkstra, K., Burgio, L. D., & Allen, R. S. (2004). "Communication skills training for nursing aides of residents with dementia: The impact of measuring performance." Clinical Gerontologist, 27(1-2), 119-138.
Day, K., & Calkins, M. P. (2002). Design and dementia. In R. B. Bechtel & A. Churchman (Eds.), Handbook of environmental psychology (pp. 374–393). John Wiley & Sons, Inc..

Dzień dobry! 😊
Dzisiaj napiszemy o radzeniu sobie z apatią u osoby chorej na demencję.

Apatia to stan znacznego zmniejszenia motywacji, który jest powszechny u osób z chorobą Alzheimera. Oto sposoby na przeciwdziałanie apatii:
1️⃣ Zachęcanie do aktywności: Zachęcanie osoby do zaangażowania w proste aktywności, które wcześniej sprawiały jej radość, może pomóc. Małe kroki, jak wspólne słuchanie ulubionej muzyki, mogą mieć duże znaczenie.
2️⃣ Udział w samoopiece: Pozwolenie osobie chorej na większy udział w czynnościach samoopiekuńczych może zmniejszyć agresję i lęk związane z codziennymi czynnościami, takimi jak toaleta czy kąpiel.
3️⃣ Struktura dnia: Regularny harmonogram działań może pomóc osobie chorej poczuć się bardziej zaangażowaną i zorientowaną, co z kolei może zmniejszyć apatię.
4️⃣ Wzmacnianie pozytywnych interakcji: Używanie pozytywnego wzmocnienia w komunikacji może nie tylko zmniejszyć negatywne zachowania, ale również poprawić relacje między opiekunem a osobą chorą.
5️⃣ Diagnoza lekarska: Apatia może być także wynikiem bólu czy dyskomfortu fizycznego, dlatego ważne są regularne badania lekarskie.
💬 Jakie są Twoje sposoby na radzenie sobie z apatią? Podziel się nimi w komentarzach!

Źródła:
Stones M. et al. 1997. Alzheimer Disease and Aggression: A Guide for Caregivers. Captus Press.
Burgener , S. C. , Jirovec , M. , Murrell , L. and Barton , D. 1992 . Caregiver and environmental variables related to difficult behaviors in institutionalized, demented elderly persons . Journal of Gerontology , 47 : 242 – 249 .
Zec , R. F. and Burkett , N. R. 2008 . Non-pharmacological and pharmacological treatment of the cognitive and behavioral symptoms of Alzheimer's disease . NeuroRehabilitation , 23 : 425 – 438 .

Dzień dobry! 😊
Dzisiaj napiszemy o zarządzaniu trudnymi zachowaniami u osób z chorobą Alzheimera, a konkretnie o agresji.
Agresja może występować zarówno w formie werbalnej, jak i fizycznej, i często stanowi wyzwanie dla opiekunów. Jednak istnieją strategie, które mogą pomóc złagodzić napięcia oraz ułatwić radzenie sobie w trudnych sytuacjach.

Oto kilka sprawdzonych sposobów:

1️⃣ Zrozumienie przyczyn agresji
Intymne czynności opiekuńcze, takie jak kąpiel, mogą wywoływać agresję. Problemy z mobilnością i frustracja również często prowadzą do agresywnych zachowań.

2️⃣ Unikanie konfrontacji
Zamiast eskalować napięcie, spróbuj zrozumieć, co wywołało agresję. Czasami najlepszym rozwiązaniem jest odejście od konfliktu.

3️⃣ Rozpoznawanie wczesnych sygnałów
Zwracaj uwagę na oznaki rosnącego napięcia, takie jak zmiana tonu głosu czy zaciskanie pięści, co może pomóc w szybszym reagowaniu.

4️⃣ Zapobieganie
Proponowanie alternatywnych działań, jak spacer lub przerwa na herbatę, może skutecznie odwrócić uwagę od frustrującej sytuacji. Ważne jest również utrzymywanie stałej rutyny, aby zminimalizować stres związany z niespodziewanymi zmianami.

5️⃣ Bezpieczne otoczenie
Upewnij się, że przestrzeń wokół chorego jest bezpieczna i wolna od przedmiotów, które mogłyby zostać użyte w przypadku agresji.

Zapewnienie odpowiedniej opieki i bezpieczeństwa może pomóc zarówno choremu, jak i opiekunowi.

💬 Czy masz swoje sprawdzone metody na radzenie sobie z agresją? Podziel się nimi w komentarzach!

Źródła:
Wilks, S. E., Little, K. G., Gough, H. R., & Spurlock, W. J. (2011). Alzheimer’s Aggression: Influences on Caregiver Coping and Resilience. Journal of Gerontological Social Work, 54(3), 260–275.
Nguyen VT, Love AR, Kunik ME. (2008). Preventing aggression in persons with dementia. Geriatrics, 63(10), 21-26.

Dzień dobry :)
W dzisiejszym poście zastanowimy się nad pytaniem: „Czy osoba z chorobą Alzheimera może prowadzić samochód?”

Nie znaleziono jednoznacznego zalecenia wskazującego, że diagnoza choroby Alzheimera musi być równoznaczna z natychmiastowym zaprzestaniem prowadzenia samochodu, jednak należy pamiętać, że bezpieczeństwo na drodze powinno pozostać kwestią priorytetową.

Osoby z chorobą Alzheimera już we wczesnym stadium choroby mogą stwarzać potencjalne zagrożenie w ruchu drogowym, ze względu na możliwe:
• ryzyko zgubienia się na drodze (co może wywołać u chorego niepokój),
• trudności z podejmowaniem decyzji na skrzyżowaniach,
• zaburzenia odbioru relacji przestrzennych,
• niebezpieczne zwalnianie, a także niestabilne operowanie kierownicą.
Chorzy na Alzheimera często zażywają także leki uspokajające i nasenne, które mogą skutkować działaniami niepożądanymi, takimi jak senność w ciągu dnia oraz uczucie splątania. To z kolei, może bezpośrednio wpływać na zachowanie chorego za kierownicą.

Jeśli chory otrzymał diagnozę, i dotychczas prowadził samochód, należy pamiętać o:

1. Poruszeniu tego wątku na wizycie u lekarza
Chory może nieobiektywnie oceniać swoje możliwości, więc zapytanie o opinię specjalisty, który podejdzie indywidualnie do danego przypadku, jest niezbędne.

2. Okazaniu wsparcia choremu w tej sytuacji
Zaprzestanie prowadzenia samochodu może być trudnym doświadczeniem, szczególnie jeśli chory robił to wcześniej przez wiele lat. Pomocne będą spokojna rozmowa i wyjaśnienie sytuacji.

Jeśli chory nie otrzymał jeszcze diagnozy, należy pamiętać, że trudności w wykonywaniu codziennych czynności, które wcześniej nie sprawiały problemów, takich jak np. jazda samochodem mogą być jednym z objawów rozwijającej się choroby Alzheimera.

Przy poruszeniu tego wątku, przypominamy również, że możliwe jest otrzymanie orzeczenia o niepełnosprawności, które umożliwia otrzymanie ulg na przejazdy transportem publicznym.

Źródła
1) Przewłócka A. i in., Zdolność do prowadzenia pojazdów w chorobach neurozwyrodnieniowych przebiegających z otępieniem
2) Poradnik dla opiekuna Opieka nad chorym na Alzheimera, NFZ,https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/dla_pacjenta/fop/opieka_nad_chorym_na_alzheimera.pdf

Dom przyjazny demencji Nursery

Dzień dobry :)
W dzisiejszym poście zastanowimy się nad pytaniem: „Czy muzyka jest pomocna dla osób z chorobą Alzheimera?”

Śpiew, jak zwracają uwagę eksperci, ma wartość terapeutyczną zarówno na płaszczyźnie psychologicznej (możliwość integrowania społecznego, tworzenia poczucia wspólnoty w grupie oraz ćwiczenia funkcji poznawczych), jak i fizycznej (praca nad układem oddechowym i wzmacnianiem mięśni).

Celem muzykoterapii u osób z otępieniem jest dodatkowo: stymulowanie pamięci, ćwiczenie koncentracji uwagi, pobudzenie wspomnień, stymulowanie komunikacji, poprawa aktywności, uspokojenie, wyciszenie, zrelaksowanie oraz obniżenie poziomu lęku.

Muzykoterapia stosowana w obszarze chorób neurodegeneracyjnych może przybierać różną formę, np.:
1. Wspólne śpiewanie, za pomocą którego wpływamy na sferę emocjonalną, poznawczą i społeczną
2. Zajęcia z muzyką w tle
3. Wspólne granie
4. Tworzenie piosenek
5. Praca nad tekstem piosenek (np. uzupełnianie luk w tekście)
6. Słuchanie muzyki
7. Tańce ludowe
8. Grupowe śpiewanie piosenek znanych pacjentom, pochodzących z ich młodości, co może wywołać u chorego pozytywne wspomnienia oraz sprawiać radość.

Muzyka może być więc częścią procesu terapeutycznego w przypadku osób z chorobą Alzheimera. Pamiętajmy jednak o tym, aby wprowadzając nową aktywność, obserwować reakcję chorego. Warto rozpocząć od utworu lub piosenki zgodnej z preferencjami osoby i obserwować, czy odbiór jest pozytywny, czy negatywny. Podopieczny może to sygnalizować np. przez postawę ciała, mimikę, a także podejmowanie czynności niezwiązanych z sesją takich jak picie, jedzenie, czy porządkowanie szafek.

Źródła:
1) Rusowicz J. (2017), Muzykoterapia w chorobie Alzheimera,https://am.katowice.pl/assets/media/42be8843679a57d472733f6672f1ef14.pdf =32
2) Turek K. (2020), Muzykoterapia w zaburzeniach otępiennych,https://dbc.wroc.pl/Content/107359/Diagnoza_i_diagnostyka_muzykoterapeutyczna.pdf
3) Chrobak Sz. (2020), Diagnoza muzykoterapeutyczna potrzeb pacjenta objętego opieką paliatywną,https://dbc.wroc.pl/Content/107359/Diagnoza_i_diagnostyka_muzykoterapeutyczna.pdf