Instytut Biologii i Nauk o Ziemi UKEN

Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego szkło laboratoryjne jest tak "odporne"?🤔💭
dostarcza kolejnej dawki ciekawostek!

Odporność szkła laboratoryjnego wynika przede wszystkim z jego struktury amorficznej (konfigurację, w której atomy lub cząsteczki są połączone w nieuporządkowanych, losowych pozycjach przestrzennych) oraz składu chemicznego. Najczęściej stosowane szkło borokrzemowe zawiera znaczący udział tlenków SiO₂, B₂O₃, Na₂O i Al₂O₃, co istotnie wpływa na jego właściwości fizykochemiczne.

Kluczowym parametrem takiego szkła jest niski współczynnik rozszerzalności cieplnej (ok. 3.3 × 10⁻⁶ K⁻¹). Oznacza to, że podczas gwałtownych zmian temperatury w materiale nie powstają duże naprężenia termiczne, które w zwykłym szkle sodowo-wapniowym- prowadzą do pękania. Wysoka zawartość "boru" stabilizuje ułożenie pozostałych atomów i cząsteczek - ograniczając ruchliwość struktury w skali mikroskopowej.

Drugim istotnym czynnikiem jest wysoka odporność chemiczna - jego trwałość w środowisku kwaśnym i umiarkowanie zasadowym jest bardzo wysoka. Z tego powodu materiał używany do prac laboratoryjnych jest klasyfikowany jako "szkło o wysokiej klasie odporności (klasa 1 według norm ISO)".

🔬 Ciekawostka: przejście od klasycznego szkła sodowo-wapniowego do szkła borokrzemowego było jednym z kluczowych kroków rozwoju chemii materiałowej na przełomie XIX i XX wieku. Prace nad jego udoskonaleniem prowadził m.in. Otto Schott, a komercjalizacja materiału doprowadziła do powstania laboratoriów opartych na standardzie szkła wysokiej czystości.

📊 W praktyce oznacza to, że trwałość szkła laboratoryjnego jest efektem jednoczesnej kontroli: struktury amorficznej, składu sieciotwórczego oraz minimalizacji naprężeń termicznych i chemicznych.

Foto:freepic
Źródło:Smedskjaer, M. M., Mauro, J. C., Youngman, R. E., Hogue, C. L., Potuzak, M., & Yue, Y. (2011).
Topological principles of borosilicate glass chemistry. The Journal of Physical Chemistry B, 115(44), 12930–12946.
Yue, Y., Du, J., et al. (2021).
Borosilicate glasses. Encyclopedia of Materials: Technical Ceramics and Glasses.

GŁĘBIA WIEDZY – HORYZONT MOŻLIWOŚCI 💻🧬

Chcesz zajrzeć głębiej niż inni? Odkrywaj, jak analiza danych pomaga rozwiązywać największe wyzwania współczesnej nauki – od genetyki i medycyny po ochronę środowiska.

✅ studia inżynierskie (3,5 roku)
✅ kompetencje przyszłości
✅ praktyczne umiejętności cenione na rynku pracy

📅 Rekrutacja na studia inżynierskie stacjonarne i niestacjonarne już trwa!
Dołącz do Instytutu Biologii i Nauk o Ziemi UKEN w Krakowie i poznawaj tajemnice życia zapisane w danych, wykorzystuj nowoczesne technologie i zdobywaj kompetencje przyszłości: https://usosirk.uken.krakow.pl/pl/offer/2026_2027_Z_I_1_1/programme/BII-SI/?from=field:BII

„ZROZUM CO MYŚLĘ!” 🐱🧠

Zastanawiasz się, jak zwierzęta postrzegają świat? Chcesz poznać tajniki ich zachowań, emocji i komunikacji?

Wybierz Psychologię i Biologię Zwierząt w UKEN!
🐾 zgłębiaj wiedzę z zakresu behawiorystki i biologii zwierząt
🐾 ucz się od ekspertów
🐾 rozwijaj pasję, która może stać się zawodem

📅 Rekrutacja na studia jednolite magisterskie stacjonarne i niestacjonarne już trwa!
Dołącz do Instytutu Biologii i Nauk o Ziemi UKEN w Krakowie i odkrywaj świat oczami zwierząt: https://usosirk.uken.krakow.pl/pl/offer/2026_2027_Z_I_1_1/programme/PBZ-SJ/?from=field:PBZ

📍W dniu 23 maja 2026 r. odbyło się Nadzwyczajne Posiedzenie Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Botanicznego, połączone z wizytą w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.

👉 Uczestnicy spotkali się przed główną bramą Ogrodu Botanicznego przy ul. Kopernika 27 w Krakowie. W programie znalazło się zwiedzanie najciekawszych kolekcji roślinnych Ogrodu, które poprowadził Dyrektor Ogrodu Botanicznego UJ, prof. dr hab. Michał Węgrzyn.

🌸 Spotkanie było okazją do integracji członków i sympatyków Oddziału oraz popularyzacji wiedzy botanicznej.

Biologia II stopnia – IDEALNIE DOPASOWANA do Twoich ambicji! 🧬

📅 Rekrutacja na studia stacjonarne i niestacjonarne II stopnia już trwa!

Chcesz rozwijać swoje zainteresowania, zdobywać specjalistyczną wiedzę i budować przewagę na rynku pracy?

Studia magisterskie z biologii w UKEN to:
🔹 nowoczesne zaplecze dydaktyczne
🔹 praktyczne kompetencje badawcze
🔹 możliwość dalszego rozwoju naukowego

Postaw na kierunek, który jest idealnie dopasowany do Twojej przyszłości: https://usosirk.uken.krakow.pl/pl/offer/2026_2027_Z_2_1_1/programme/BIO-SM/?from=field:BIO

ZACHWYĆ SIĘ biologią! 🌱🔬

Świat przyrody kryje więcej tajemnic, niż myślisz. Odkrywaj je podczas studiów na kierunku Biologia w UKEN w Krakowie.

✅ badania terenowe i laboratoryjne
✅ nowoczesne pracownie
✅ pasja, nauka i praktyka w jednym

📅 Rekrutacja na studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia już trwa!
Dołącz do studentów Instytutu Biologii i Nauk o Ziemi UKEN i zobacz świat z zupełnie nowej perspektywy: https://usosirk.uken.krakow.pl/pl/offer/2026_2027_Z_I_1_1/programme/BIO-SL/?from=field:BIO

Czy wiedzieliście, że z niewielkiego fragmentu liścia, pędu, a nawet pojedynczej tkanki 👉🍃🌿🧫można wyhodować setki lub tysiące nowych roślin? Brzmi jak science fiction, ale to codzienność nowoczesnej biotechnologii roślin.

To możliwe dzięki mikropropagacji, czyli rozmnażaniu roślin w warunkach laboratoryjnych metodą kultur in vitro. W sterylnych naczyniach niewielki fragment rośliny (tzw. eksplantat) umieszcza się na specjalnej pożywce zawierającej składniki odżywcze i hormony roślinne.

Często pierwszym etapem jest powstanie kalusa – niezróżnicowanej masy komórek. To właśnie z niej mogą rozwinąć się nowe pędy, korzenie, a ostatecznie całe rośliny. Dzieje się tak dzięki niezwykłej właściwości komórek roślinnych zwanej totipotencją, czyli zdolności do odtworzenia kompletnego organizmu.

Mikropropagacja jest dziś wykorzystywana do produkcji zdrowego materiału szkółkarskiego, ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem oraz pozyskiwania cennych związków biologicznie czynnych.

🌱 Każda komórka roślinna zawiera instrukcję budowy całego organizmu – biotechnologia jedynie pomaga jej tę instrukcję "odczytać".☺️

foto:freepic/Rysunek poglądowy; rzeczywisty przebieg procesu może różnić się od przedstawionego schematu.

Mobilność doktorantów IBNZ w praktyce!😎


Międzynarodowa mobilność doktorantów stanowi jeden z kluczowych elementów rozwoju naukowego w Instytucie Biologii i Nauk o Zdrowiu. Udział w stażach badawczych i projektach realizowanych we współpracy z zagranicznymi ośrodkami naukowymi pozwala młodym badaczom zdobywać nowe kompetencje, rozwijać warsztat badawczy oraz budować cenne kontakty naukowe, które procentują w dalszej karierze akademickiej.

Doktoranci IBNZ regularnie korzystają z możliwości wyjazdów do renomowanych jednostek badawczych w Europie, uczestnicząc w zaawansowanych badaniach i poznając nowoczesne metody pracy laboratoryjnej.

Przykładem aktywności i zaangażowania naszych doktorantów jest wyjazd mgr Wiktorii Omachel, doktorantki II roku Szkoły Doktorskiej UKEN w dyscyplinie nauki biologiczne. W maju 2026 roku odbyła ona miesięczny staż badawczy w Institute of Applied Biology na Faculty of Biotechnology and Food Sciences, Slovak University of Agriculture in Nitra.

Cieszymy się, że doktoranci IBNZ aktywnie korzystają z możliwości rozwoju oferowanych przez programy mobilności, reprezentując Instytut i Uniwersytet na arenie międzynarodowej.

Za rozwój naukowy wszystkich doktorantów IBNZ trzymamy kciuki i życzymy kolejnych sukcesów! 👏🎓

Foto. mgr Wiktoria Omachel (prywatne zasoby)
Na fotografii Pan dr inż. Tomáš Slanina - opiekun stażu.

🌼 🍃🌸🌼🌻🌼 🍃🌸🌼🌻
Łąka kwietna nie jest „niekoszonym trawnikiem”.
To świadomie zaprojektowany ekosystem!

W czasach, gdy naukowcy alarmują o globalnym spadku liczebności owadów zapylających i zaniku różnorodności biologicznej, łąki kwietne stają się jednym z najprostszych i jednocześnie najskuteczniejszych narzędzi wspierania przyrody.

Badania publikowane w ostatnich latach pokazują, że nawet niewielkie powierzchnie obsiane rodzimymi gatunkami roślin mogą znacząco zwiększać liczebność pszczół, trzmieli, motyli i innych owadów zapylających. Naukowcy wykazali, że miejskie łąki kwietne często zapewniają owadom równie cenne zasoby pokarmowe jak naturalne siedliska, których w Europie z roku na rok ubywa.
Analiza wykazała, że spadek różnorodności zapylaczy bezpośrednio obniża sukces reprodukcyjny roślin, prowadząc do destabilizacji całych ekosystemów.

Łąki kwietne pomagają również przeciwdziałać skutkom zmian klimatu. Ich głębokie systemy korzeniowe poprawiają retencję wody w glebie, ograniczają przegrzewanie się terenów miejskich.

Co więcej, najnowsze badania opublikowane w 2025 roku w Scientific Reports pokazują, że kontakt z miejskimi łąkami kwietnymi może pozytywnie wpływać na dobrostan psychiczny, redukować poziom stresu oraz wzmacniać poczucie więzi z naturą.

Źródła: Simonienko, K., Jermakowicz, E., Szefer, P. et al. The impact of urban flower meadows on the well-being of city dwellers provides hints for planning biophilic green spaces. Sci Rep 15, 31981 (2025). doi:10.1038/s41598-025-16420-8
Zajdel, B., Dylewski, Ł., Jojczyk, A., Banaszak-Cibicka, W., Kucharska, K., Borański, M. et al. (2025) Sown wildflower meadows: Can they replace natural meadows in urban spaces for bees, butterflies and hoverflies?Ecological Entomology, 50(1), 214–227.
Hammoud, R., Tognin, S., Smythe, M. et al. Smartphone-based ecological momentary assessment reveals an incremental association between natural diversity and mental wellbeing. Sci Rep 14, 7051 (2024).
Foto: freepic