Wizje bioróżnorodności - Piotr Łukasik

Pasożyt na pasożycie?

Na zdjęciach sprzed miesiąca pszczoła z rodzaju Nomada – jedna z tzw. pszczół koczownic. Nie buduje własnego gniazda ani nie zbiera pyłku dla potomstwa: zamiast tego, składa jaja do komór lęgowych innych pszczół, samotnic. Larwa koczownicy zjada zapasy pyłku przygotowane przez gospodynię, eliminując jej potomstwo.

Ale pszczoła na zdjęciu nie jest sama. U nasady skrzydeł widać mały, brązowy "kiełbaskowaty" twór. To trójpazurkowiec – larwa pierwszego stadium chrząszcza z rodzaju oleica (Meloe sp.). Trójpazurkowce wspinają się na kwiaty i czekają na odwiedzające je pszczoły, które wykorzystują je jako środek transportu do pszczelich gniazd. Po dotarciu do komory lęgowej żywią się zgromadzonym pyłkiem, zjadając również larwę pszczoły.

Jeśli trójpazurkowiec ze zdjęcia opuści "taksówkę" w odpowiednim momencie – gdy koczownica odwiedza gniazdo samotnicy – będzie miał do dyspozycji nie tylko potomstwo samotnicy która zbudowała gniazdo, ale być może także larwę samej pszczoły koczownicy. Justyna Kierat, zgodzisz się z taką interpretacją?

Ogólnie, niełatwo być pszczołą!

🐞🪲 Pluskwiaki w Montpellier! 🌿

Wyjazdy na konferencje to nie tylko wykłady, dyskusje i planowanie nowych projektów, ale także okazja, by spotkać gatunki, których na co dzień nie zobaczymy w Polsce!

Wrzucam kilka zdjęć ciekawych francuskich pluskwiaków, które napotkaliśmy podczas ubiegłotygodniowych konferencji w Montpellier: Hemipteran–Plant Interactions Symposium oraz MicroVec – Microbiomes for Vector Control. Jest też pamiątkowe zdjęcie z wylinką cykady. 📸

Ale wracając do konferencji...

🎤 Anna Michalik wygłosiła dwa wykłady plenarne:
• Evolutionary dynamics of Auchenorrhyncha symbioses
• Hidden players in hemipteran biology: microbiome composition, drivers, and ecological significance
..oraz zaprezentowała poster.

🎤 Ja opowiedziałem o wyjątkowych, silnie zredukowanych symbiozach niektórych pluskwiaków, a także o nowych metodach badania ich mikrobiomu oraz relacji z przenoszonymi przez nie patogenami roślin.

🎤 Veronika Andriienko przedstawiła wyniki swoich badań nad ewolucją wybranych układów symbiotycznych piewików.

Był to bardzo intensywny tydzień, pełen inspirujących rozmów, nowych znajomości i pomysłów badawczych. Wygląda też na to, że tej jesieni odwiedzą nas w Krakowie naukowcy z Francji i Włoch, aby wspólnie rozwijać część z tych pomysłów. 😊

Podziękowania dla Narodowe Centrum Nauki za wsparcie!

Instytut Nauk o Środowisku UJ Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych UJ

Wow! Nowy grant na badanie mikrobiomu i patogenów pluskwiaków!

Po wczorajszym uzupełnieniu listy rankingowej konkursu Narodowe Centrum Nauki OPUS 30 o część projektów realizowanych w ramach współpracy międzynarodowej OPUS-LAP, wniosek mojej bliskiej współpracowniczki dr hab. Anny Michalik z Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych UJ znalazł się na 1. miejscu listy rankingowej w całym panelu NZ9 i uzyskał finansowanie! 🥳

Projekt „Patogeny roślin w mikrobiomie owadów – różnorodność, transmisja i implikacje dla rolnictwa” będzie realizowany we współpracy z dr Alejandro Manzano-Marínem z Uniwersytetu Wiedeńskiego. Ja również będę uczestniczył w jego realizacji.

Przez najbliższe cztery lata będziemy badać, jakie bakterie chorobotwórcze są związane z pluskwiakami i przez nie przenoszone, jaką rolę odgrywa ich mikrobiom w przenoszeniu patogenów oraz jak relacje między owadami, bakteriami i roślinami wpływają na funkcjonowanie ekosystemów i rolnictwo. W projekcie połączymy szeroko zakrojone badania terenowe z wysokoprzepustowym sekwencjonowaniem, genomiką, zaawansowanym modelowaniem statystycznym i eksperymentami laboratoryjnymi.

O wynikach dowiedzieliśmy się podczas pobytu w południowej Francji, gdzie właśnie uczestniczymy w konferencjach poświęconych interakcjom między pluskwiakami, roślinami i przenoszonymi przez nie patogenami. Trudno o lepsze miejsce do świętowania – mnóstwo inspirujących dyskusji, nowych kontaktów i pomysłów, które z pewnością przydadzą się podczas realizacji projektu! 🇫🇷🌿🦗

Ogłoszenie tej części wyników i link do listy rankingowej na stronie NCN - https://ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-07-07-26-miedzynarodowych-projektow-opus-lap

Ogromne gratulacje dla Anny oraz wszystkich współpracowników! 👏

Mocna reprezentacja naszego zespołu na European Congress of Entomology we Francji! 🇫🇷🐞🐝🦋🐞🪲🐜

W ubiegłym tygodniu w Tours odbył się 13th European Congress of Entomology – największa europejska konferencja entomologiczna tego roku. Nasz zespół z Instytut Nauk o Środowisku UJ oraz Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych UJ był licznie reprezentowany – siedem osób, nie licząc współpracowników z INoŚ i innych ośrodków.

Przedstawiliśmy cztery prezentacje ustne i cztery postery, nawiązaliśmy nowe współprace, odświeżyliśmy wcześniejsze kontakty i wracamy z głowami pełnymi nowych pomysłów oraz inspiracji.

Nasze wystąpienia:
🎤 Anna Michalik – Extreme genome reduction and evolutionary dynamics of planthopper symbionts
🎤 Piotr Łukasik – Reconstructing the drivers of microbial associations across populations and communities
🎤 Veronika Andriienko – When new symbionts enter old systems: evolutionary patterns of symbioses in leafhoppers
🎤 Bartłomiej Molasy – When the past still buzzes: unravelling the secrets of a fifth-century tree hive
📌 Jagoda Kamińska – Population-level variations in Macrosiphum rosae microbiome
📌 Anna Michalik – Targeting aphid symbionts: Effects of Bacillus subtilis on aphid microbiota
📌 Shayan Naeem – Microbial abundance and diversity in parasitic Hymenoptera
📌 Diana Rojas Guerrero – Wolbachia dynamics across hoverflies (Diptera: Syrphidae) in Greenland

Dziękujemy wszystkim za inspirujące dyskusje – do zobaczenia na kolejnych konferencjach!

Nowy artykuł – wiarygodne szacowanie liczebności gatunków metodą metabarkodingu DNA!

Metabarkodowanie DNA – analiza składu wielogatunkowych prób poprzez sekwencjonowanie markerów genetycznych – rewolucjonizuje monitoring bioróżnorodności. O ile stosunkowo łatwo określić, jakie gatunki znajdują się w próbie, znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie, ile osobników każdego z nich rzeczywiście było obecnych.

W naszej najnowszej pracy pokazujemy, że odpowiedni sposób przygotowania prób oraz wykorzystanie biologicznych spike-inów pozwalają znacząco poprawić dokładność ilościowych analiz. Choć wdrożenie tych rozwiązań nie jest proste, korzyści są ogromne – uzyskujemy znacznie bardziej wiarygodne dane o liczebności organizmów. To ważny krok w kierunku ilościowego monitoringu zmian bioróżnorodności na dużą skalę.

Cieszę się, że ja i osoby z naszego zespołu w Instytut Nauk o Środowisku UJ - Karol Nowak, Mateusz Buczek, Catalina Valdivia - mogliśmy być częścią tego projektu!

Iwaszkiewicz-Eggebrecht E., Granqvist E., Nowak K.H., Valdivia C., Buczek M., Srivathsan A., Hartop E., Miraldo A., Roslin T., Tack A.J.M., Łukasik P., Meier R., Ronquist F. (2026)
Accuracy of occurrence and abundance estimates from insect metabarcoding. Methods in Ecology and Evolution https://doi.org/10.1111/2041-210X.70351

Kozica spod Giewontu.
Tam wysoko odrobinę chłodniej.
Trzymajcie się.

🧬 Molekularne metody badania bioróżnorodności naprawdę nie są trudne!

Wczoraj miałem przyjemność poprowadzić zajęcia laboratoryjne z barkodowania DNA podczas szkolenia „Możliwości pozyskiwania, udostępniania i wykorzystania danych z GBIF: od danych o rozmieszczeniu gatunku do analiz molekularnych (barkoding, metabarkoding)” na Wydział Biologii UJ

Najbardziej cieszyło mnie to, jak sprawnie poradzili sobie uczestnicy, z których większość nie pracowała wcześniej z podobnymi technikami.

W niespełna cztery godziny przeszliśmy cały proces: od wyboru okazów, przez izolację DNA, ocenę jego jakości, przygotowanie reakcji PCR, aż po elektroforezę żelową. Efekt? Wszystkie grupy uzyskały prawidłową amplifikację markerów DNA dla wszystkich swoich owadów. Wszystkie kontrole pozytywne zadziałały, kontrole negatywne pozostały czyste — dokładnie tak, jak powinno być. 💪🧬

Mam nadzieję, że wykłady, jak i zajęcia praktyczne zachęcą dynamiczne młode osoby do wykorzystywania metod molekularnych w badaniach bioróżnorodności - ukazawszy że nie są one zarezerwowane wyłącznie dla specjalistów.

Szkolenie przeprowadzono w ramach projektu polskiego Węzła GBIF GBIF: The Global Biodiversity Information Facility. Dziękuję wszystkim :)

Artykuł nagrodzony! 🎉

Praca "Phylogenomic insights into the relationship and the evolutionary history of planthoppers", opublikowana w Systematic Entomology – jednym z najważniejszych czasopism z zakresu entomologii – została w ubiegłym tygodniu wyróżniona przez The Royal Entomological Society nagrodą dla najlepszego artykułu opublikowanego w tym czasopiśmie przez naukowca na wczesnym etapie kariery.

Autorem wyróżnionej pracy jest dr Junchen Deng, który zrealizował te badania podczas studiów doktoranckich W Instytut Nauk o Środowisku UJ, a obecnie pracuje jako postdoc w Natural History Museum of Denmark w Kopenhadze.

Praca opisuje relacje filogenetyczne piewików fulgorokształtnych ( ) z całego świata, oparte na danych genomowych dla 286 gatunków reprezentujących 19 z 21 współcześnie żyjących rodzin. Pozwoliła wyjaśnić liczne zagadki dotyczące pokrewieństwa tych owadów, zaproponować nowe rozwiązania taksonomiczne oraz stworzyć solidne podstawy do badań nad ewolucją ich niezwykłych symbioz bakteryjnych. Praca stanowi dziś fundament wielu kolejnych projektów dotyczących ewolucji i symbioz piewików realizowanych przez nasz zespół, w tym nowo finansowanego grantu NCN OPUS.

Miło też regularnie otrzymywać powiadomienia od wydawcy, że mimo publikacji 31 grudnia 2024 roku artykuł pozostaje jednym z najczęściej czytanych i cytowanych prac opublikowanych w Systematic Entomology z 2024 roku :)

To ogromne wyróżnienie dla Junchena i całego naszego zespołu. Serdeczne gratulacje!

Szczegóły dotyczące nagrody i nagrodzonej pracy – w komentarzu poniżej. 👇

Serdeczne gratulacje dla dr Jiali Wang, która w zakończonym właśnie konkursie zdobyła grant Narodowe Centrum Nauki OPUS! 🎉

Dr Wang, specjalistka w zakresie filogenetyki owadów, zrealizuje projekt poświęcony ewolucji, różnorodności oraz symbiozom niezwykłej grupy pluskwiaków – Derbidae i Achilidae. Nietypowa ekologia tych owadów doprowadziła do wyjątkowych zmian ewolucyjnych u ich symbiontów bakteryjnych: ich genomy uległy redukcji do poziomu niespotykanego u innych znanych organizmów komórkowych. Jednocześnie wiele gatunków z tej grupy pełni rolę wektorów patogenów roślin o dużym znaczeniu gospodarczym.

Łącząc filogenomikę, genomikę porównawczą, mikroskopię i transkryptomikę, projekt pozwoli lepiej zrozumieć, jak ewoluowały te ważne, lecz bardzo słabo poznane grupy owadów oraz ich niezwykłe układy symbiotyczne. Wyniki będą istotne nie tylko dla badań nad ewolucją owadów i symbioz, ale również przyczynią się do lepszego poznania biologii wektorów chorób roślin.

Projekt będzie realizowany w Instytut Nauk o Środowisku UJ, we współpracy ze mną oraz z dr hab. Anną Michalik, prof. UJ z Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych UJ.

Cieszę się, że przez najbliższe lata będziemy wspólnie realizować ten ambitny projekt. Gratulacje, Jiali!

Przypomnienie dla biologów ewolucyjnych, ekologów, genetyków, parazytologów, mikrobiologów i wszystkich zainteresowanych ewolucją!

Już tylko kilka dni zostało do zamknięcia naboru abstraktów na 12. Polish Evolutionary Conference (PEC 2026) https://www.facebook.com/PolishEvoConf, która odbędzie się w Łodzi w dniach 16–18 września 2026. Termin nadsyłania abstraktów mija 15 czerwca.

PEC to świetna okazja, by zaprezentować wyniki badań, poznać ludzi pracujących nad różnymi aspektami ewolucji i złapać nowe pomysły do przyszłych projektów. Szczególnie zachęcam studentów, doktorantów i młodych naukowców do zgłaszania swoich prac!

Szczegóły i rejestracja: https://www.uni.lodz.pl/pec2026

Instytut Nauk o Środowisku UJ Wydział Biologii UJ

Polish Evolutionary Conference PEC_2026 The Polish Evolutionary Conference (PEC) is a leading national forum for evolutionary biologists, bringing together researchers from across Poland to present research on molecular, organismal, ecological, and evolutionary processes. The conference aims to foster scientific exchange and collaboration...