In Hortis sztuka ogrodowa

IDZIE JESIEŃ - CZAS NA WRZOSY!

Wrzosy (Calluna vulgaris) to jedne z najpiękniejszych roślin wrzosowatych, które ozdabiają ogrody od sierpnia do października. Ich największą zaletą jest odporność na mróz i długa dekoracyjność. Do najpopularniejszych odmian należą: ‘King George’ – fioletowo-różowa klasyka, ‘Red Baron’ – jaskrawa czerwień, ‘Silver Queen’ – biały kwiat z srebrzystymi liśćmi, ‘Dark Beauty’ – purpurowo-bordowa głębia oraz ‘White Perfection’ – elegancka biel. Wrzosy świetnie komponują się w grupach i tworzą efektowne wrzosowiska, a ich różnorodne kolory pozwalają na tworzenie zarówno klasycznych, jak i nowoczesnych ogrodowych aranżacji.

Wrzosy najlepiej sadzić w słonecznym lub lekko półcienistym miejscu w ogrodzie, ale równie dobrze będą wyglądały np. na balkonie posadzone w donicach z przepuszczalną, kwaśną gleb. Pierwsze przymrozki im nie zaszkodzą – są mrozoodporne, ale młodsze rośliny w donicach warto zabezpieczyć np. okrywą lub przenieść bliżej ściany osłoniętej od wiatru.

ALE UWAGA – PRZECIEŻ WRZOSY i WRZOŚCE TO NIE TO SAMO

Wrzosy (Calluna) i wrzośce (Erica) różnią się przede wszystkim terminem kwitnienia, kształtem liści i odpornością na mróz. Wrzosy kwitną późnym latem i jesienią, podczas gdy wrzośce już zimą lub wczesną wiosną. Liście wrzosów są łuskowate i przylegające do pędów, natomiast wrzośce mają igiełkowate liście ułożone w okółkach. Dodatkowo, wrzośce są zwykle bardziej mrozoodporne, dzięki czemu lepiej zimują w gruncie bez okrycia.

CZY WIEDZIELIŚCIE, ŻE…?

Znajdujące się na Pomorzu Zachodnim, w okolicach Bornego Sulinowa i Kłomina Wrzosowiska Kłomińskie (powierzchnia: ok. 4000 ha to największe wrzosowiska w Polsce i jedne z największych w Europie? Wrzosy naturalnie porastają bory sosnowe, torfowiska i piaszczyste tereny. Nie lubią nadmiaru wody.

DLACZEGO POKOCHALIŚMY BORÓWKĘ AMERYKAŃSKĄ?

Polska zajmuje 6. miejsce (na świecie!) pod względem produkcji borówki amerykańskiej. W UE lepsza jest tylko Hiszpania, w rankingu prowadzą Stany Zjednoczone (ponad połowa światowej produkcji). Mocną pozycję mają też Peru i Kanada.
W ciągu ostatniej dekady polska produkcja borówki wzrosła pięciokrotnie, z 13 tys. ton w 2013 roku do 64 tys. ton w 2022 roku . Borówka rośnie w Polsce na ponad… 10 tys. hektarów plantacji. Ale najważniejsze, że sprawdza się też w naszych przydomowych ogrodach!

[KRÓTKO O HISTORII]
Borówka amerykańska (czyli borówka wysoka, Vaccinium corymbosum) została udomowiona i wprowadzona do uprawy w USA na początku XX wieku – pierwsze odmiany powstały dzięki pracy Fredericka Coville’a i Elizabeth White (1911–1916). Wcześniej przez setki lat – w swej dziekiej formie - była tam zbierana przez rdzennych mieszkańców.
Do Europy zaczęto ją sprowadzać w latach 30. XX wieku, głównie do Niemiec i Holandii, gdzie prowadzono pierwsze próby uprawy. Na większą skalę plantacje pojawiły się jednak dopiero po II wojnie światowej, w latach 50. i 60., kiedy borówka zaczęła trafiać także do Polski i innych krajów Europy Środkowej. W Polsce pierwsze plantacje zakładano w latach 70. XX wieku, a prawdziwy rozwój upraw nastąpił w latach 90., kiedy owoce stały się towarem eksportowym.

[DLACZEGO JEST TAKA DOBRA?]
Borówka amerykańska, którą znamy z ogrodów i sklepów, ma kilka istotnych przewag nad naszą rodzimą borówką czarną. Przede wszystkim daje znacznie większe i liczniejsze owoce, które łatwo się zbiera i które dobrze znoszą transport oraz przechowywanie. Dzięki temu uprawa borówki amerykańskiej jest opłacalna na dużą skalę, a owoce dostępne są w sprzedaży przez całe lato – od lipca aż do września. Rodzima borówka czarna rośnie pojedynczo w runie leśnym, owocuje krótko i jest trudna do uprawy poza naturalnym środowiskiem. Małe owoce szybko się psują i nadają się głównie do bezpośredniego spożycia lub przetworów. Borówka amerykańska wygrywa łatwością uprawy, plonem i dostępnością, natomiast borówka czarna pozostaje leśnym skarbem o nieco większej wartości odżywczej i intensywniejszym smaku.

[JAK UPRAWIAĆ?]
Borówka amerykańska nie jest bardzo trudna w uprawie, ale wymaga odpowiednich warunków. Najważniejsze to gleba – musi być kwaśna (pH 3,5–5,0), lekka, przepuszczalna i stale lekko wilgotna.

Nasz przepis jak dbać o borówki amerykańskie w poszanowaniu gleby i środowiska. (Pssst… Można stosować do innych drzew i krzewów owocowych).

Ściółkowanie – warto regularnie ściółkować krzewy kompostem. Dzięki temu gleba zatrzymuje wilgoć, dostarcza roślinie składników odżywczych i sprzyja rozwojowi mikroorganizmów.
Nawożenie – wiosną najlepiej zastosować naturalne nawozy, np. granulowany obornik. W ciągu sezonu borówki stopniowo czerpią składniki z kompostu, co zapewnia im równomierny wzrost.
Gleba jest kluczowym czynnikiem rozwoju roślin. Należy dbać o jej żyzność i naturalną strukturę. Zamiast intensywnego stosowania chemii, lepiej budować glebę organicznie, wspierając życie biologiczne w podłożu.

Cięcie – na przedwiośniu wykonuje się cięcie sanitarne, usuwając stare, uszkodzone oraz słabe pędy. Dodatkowo warto „prześwietlać” krzew, aby zapewnić mu dobrą cyrkulację powietrza i lepsze dojrzewanie owoców.

CZY TEŻ UWAŻACIE, ŻE HORTENSJE W NASZYCH OGRODACH SĄ NIECO HIPNOTYZUJĄCE?

⛵ Choć przywędrowały do Europy dopiero w XVIII wieku od lat zdobią polskie ogrody i są jednym z bardziej ulubionych przez nas gatunków stając się symbolem elegancji.

Ich kuliste kwiatostany w odcieniach bieli, różu i niebieskiego cieszą nasze oko od czerwca do września. Powszechnie znana ciekawostka – hortensje to naturalny wskaźnik pH gleby! W glebie kwaśnej kwiaty są niebieskie, a przy odczynie obojętnym – różowe.

✂️Jak przycinać hortensje?

Tu ważne jest rozróżnienie między poszczególnymi gatunkami – każdy z nich wymaga specyficznego podejścia, by zoptymalizować to, jak możemy cieszyć się kwitnieniem.

🌷Najpopularniejszym gatunkiem hortensji w Polsce jest hortensja ogrodowa (Hydrangea macrophylla). W jej przypadku wiosną usuwamy tylko przemarznięte i suche pędy oraz stare kwiatostany. Co kilka lat można lekko odmłodzić krzew, wycinając najstarsze pędy przy ziemi.

Ale mamy też inne gatunki, nieco mniej popularne gatunki.

🌿Hortensja bukietowa (H. paniculata), drzewiasta (H. arborescens), pnąca (H. petiolaris) i dębolistna (H. quercifolia) mają kwiaty białe lub kremowe, jesienią przebarwiają się często na różowo lub czerwono – choć np. pododmiana ‘Annabelle’ zachowuje biały kolor przez całe lato.
Pierwsze dwie kwitną na pędach tegorocznych i dlatego wiosną przycinamy je mocno, nawet do 2/3 długości, aby pobudzić nowe, silne pędy i obfite kwitnienie. Z kolei dwa ostatnie gatunki przycinamy głównie w celu formowania i usuwania suchych lub zbyt długich pędów. Hortensje ogrodowe preferują glebę lekko kwaśną i próchniczną, stanowiska półcieniste oraz regularne podlewanie, zaś hortensje bukietowe lubią słońce, o ile mają wilgotne podłoże.

CZY KTOŚ NIE LUBI MALIN?

Sezon malinowy właśnie się zaczyna! Druga połowa lipca to początek zbiorów, które u niektórych odmian mogą trwać aż do przymrozków.

Przedstawiamy Państwu dwie wspaniałe odmiany:

🍃 Polana – polska odmiana o wysokiej wydajności, długowieczna (może owocować nawet 10 lat!). Lubi mrozy do -20°C i osiąga ok. 1,5 m wysokości. Owocuje na pędach dwuletnich, więc wymaga corocznego usuwania starszych pędów. Ma niewielkie kolce, które nie są uciążliwe.

🍃 Polesie – owocuje nieco później, w drugiej połowie lata. Odporna na zimno i choroby, idealna na trudniejsze warunki. Owoce są miękkie i pełne smaku.

Inne odmiany mają też bardzo romantyczne nazwy - Poranna Rosa, Pokusa czy Pokuska.

Kiedy nawozić maliny? 🌿

Optymalnym momentem na pierwsze nawożenie jest wczesna wiosna, tuż przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego. Kolejne nawożenia powinny mieć miejsce w momencie pojawienia się pierwszych kwiatów. Dodatkowo, latem warto zastosować nawożenie potasem, co wspomaga rozwój owoców i poprawia ich jakość. Maliny lubią glebę o odczynie delikatnie kwaśnym. Płytki system korzeniowy malin sprawia, że rośliny są szczególnie wrażliwe na suszę, która negatywnie wpływa na ich wzrost i owocowanie.

Jak je przycinać?✂️

Systematyczne przycinanie oraz dbanie o odpowiednią strukturę roślin nie tylko ułatwia ich pielęgnację i zbiór, ale również poprawia cyrkulację powietrza i dostęp do światła, co korzystnie wpływa na ich zdrowie oraz plonowanie. Usuwanie słabszych i nadmiernie zagęszczających pędów pomoże zmniejszyć ryzyko chorób grzybowych, takich jak szara pleśń, oraz poprawi wielkość owoców.

Uprawa malin to prawdziwa sztuka, ale warto poświęcić czas – za włożoną pracę maliny wynagrodzą nas pysznymi owocami!

Firma „In Hortis. Sztuka ogrodowa” zawsze chętnie pomoże w wyborze i pielęgnacji Państwa ulubionych drzew i krzewów owocowych :)

Czujemy już pierwsze powiewy wiosny, mamy nadzieję, że Wy także. Pogoda jest wciąż kapryśna, ale na drobne porządki w ogrodzie nie ma złego momentu. Chętnie w nich pomożemy!

Kronika drobnych sukcesów - przycinanie śliwy mirabelki.

JESIEŃ TO TAKŻE DOBRY CZAS NA PRACE W OGRODZIE

W ostatnim czasie mieliśmy kilka mniejszych prac do wykonania. Posadziliśmy długo poszukiwaną, dorodną jodłę kalifornijską w naszym zaprzyjaźnionym ogrodzie, tam też wykonaliśmy kompozycję doniczkową z ciemiernika. Poza tym zaprzątało nas stworzenie podpory dla bluszcza pospolitego, ponieważ beton architektoniczny nie pozwala osadzić się korzeniom czepnym. Na siatce efekt wspinania do góry był widoczny już po kilku dniach. W innym miejscu, gdzie powierzono nam uporządkowanie skarpy, wykonaliśmy pierwszy etap nasadzeń buka. A kolejne wyzwania projektowe czekają.

PNĄCZA OZDOBĄ NASZEJ PRZESTRZENI

„In Hortis” od zawsze popularyzuje zastosowanie pnącz w miejskiej zabudowie. Kontakt z przyrodą działa na nas kojąco i uspokajająco, a więc warto maksymalizować powierzchnie zielone, nie tylko w poziomie (chociaż pnącza w roli roślin okrywowych sprawdzają się wcale nie gorzej!), ale i w pionie. Pnącza w zatłoczonych miejskich przestrzeniach mogą zaoferować nam ponad doznaniami estetycznymi i oczyszczaniem powietrza szereg praktycznych atutów - wygłuszanie hałasów, zatrzymywanie pyłów, zacienienie, osłona murów przed warunkami atmosferycznymi. Pomimo wysiłków popularyzatorów pnącz, jak np. dra inż. Szczepana Marczyńskiego, ich potencjał nie jest jeszcze na naszych osiedlach, podwórkach i w ogrodach w pełni wykorzystywany.

Architekci od dziesiątków lat dostrzegali ważną rolę zieleni, a szczególną furorę pnącza robiły na początku XX wieku, kiedy stanowiły inspirację dla secesyjnych twórców. W realiach Polski południowej szczególnie warto wspomnieć twórczość Teodora Talowskiego, który przewidział specjalne mocowania dla pnączy na dwu swoich krakowskich kamienicach – Pod Pająkiem (ul. Karmelicka) i Pod Żabą (róg Retoryki i Piłsudskiego). Owszem, pewne gatunki pnączy mogą przyspieszyć degradację już uszkodzonych fasad, ale zasadniczo nie ma przeszkód, aby na nienaruszonych powierzchniach fasach stosować rośliny pnące. Wiele z nich nie potrzebuje żadnych wsporników czy siatek, a jedynie dokonywanej kilka razy do roku regulacji przyrostów. Nie ma dlatego przeciwskazań przed stosowaniem pnącz na fasadach zabytkowych budynków (Jackiewicz, Borowski, 1998).

Nasza firma profesjonalnie zajmuje się doborem i prowadzeniem pnącza na Państwa budynkach i w Państwa ogrodach.

Czytaj więcej:
Jackiewicz Barbara, Borowski Jacek, 1999, Rośliny pnące na budowlach zabytkowych, „Ochrona Zabytków” 51/4(203), 4: 402–417.

PODKŁADY KOLEJOWE W OGRODZIE?

Wyjaśniamy dlaczego to zły pomysł.

Przed rozpowszechnieniem transportu kołowego, „drogi żelazne” miały absolutnie strategiczne znaczenie. W ramach utrzymania sprawności połączeń co około 30 lat wymieniano zaimpregnowane drewniane – dębowe czy bukowe - podkłady pod torami. Okoliczni mieszkańcy rzadko opuszczali okazję do wtórnego wykorzystania solidnego materiału w swoich gospodarstwach, w tym także do… budowy domów. To fatalny wybór, gdyż przestarzała technologia impregnacji okazuje się mieć bardzo negatywny wpływ na środowisko, w tym na ludzkie zdrowie.

Niestety także współcześnie niedomagający system utylizacji odpadów niebezpiecznych powoduje, że handel starymi podkładami kolejowymi kwitnie w internecie. Ich zakup – prosty i tani – może wydawać się „genialnym” sposobem na pozyskanie atrakcyjnego wizualnie elementu wyposażenia ogrodu. Nic bardziej mylnego! Substancje użyte do impregnacji drewna, zwłaszcza pozyskiwany ze smoły węglowej kreozot, mają właściwości rakotwórcze i zasługują na status „nowego azbestu” (Błaszczyński, Ksit, Pilch, 2021). Olej kreozotowy jest mieszaniną wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (pośród nich m.in. naftalenu, antracenu, fenantrenu i chryzenu). Jedna ze składowych kreozotu – benzopiren jest na tyle trujący, że wedle szacunków naukowców (Styczyński, 2019) jego ilość zawarta w 45 podkładach kolejowych byłaby dawką śmiertelną dla osoby ważącej 70 kilogramów. Podkłady mające kontakt z glebą zasadniczo uwalniają toksyczne substancje do wód gruntowych. Oczywiście szczególnie intensywnie oddziałują podczas obróbki – przemieszczania, cięcia czy szlifowania. Powyżej 18 stopni Celsjusza intensywnie parują i dlatego w upalne dni wydzielają charakterystyczny zapach. Na konsekwencje użycia podkładów jako opału lepiej więc spuścić zasłonę milczenia.

Ale uwaga! Czołowe instytuty biotechnologiczne w naszym kraju od kilku lat pracują nad wdrożeniem przyjaznej dla środowiska technologii utylizacji i przetwarzania podkładów kolejowych. W jednej z metod neutralizacji przez bioremediację stosowane są bakterie, które żywią się kreozotem, metabolizując go – rozkładają go na prostsze substancje chemiczne, pozyskując przy tym węgiel i energię (Styczyński, 2019). Znalezienie jakiegoś sposobu utylizacji było niezbędne wobec skali remontów kolejowych w naszym kraju oraz przyjętych w Unii Europejskiej celami recyklingowymi (do osiągnięcia do 2030 roku) utylizacja drewna impregnowanego. Efektywny recykling ma objąć 70% wolumenu tego drewna, 10% może zostać zeskładowane, a zaledwie 20% ma być dopuszczone do dalszej eksploatacji (Błaszczyński, Ksit, Pilch, 2021).

Podsumowując - bardzo możliwe jest, ze już niedługo będzie możliwe oczyszczenie podkładów w należyty sposób, a potem zabezpieczenie ich przy pomocy mniej toksycznych substancji.
Dlatego też – jak na razie - nasza firma nie stosuje podkładów kolejowych w projektowanych i zakładanych przez nią ogrodach. Efekt wizualny staramy się zastępować innymi materiałami, takimi jak drewno innego pochodzenia lub kamień czy piękna, stara cegła.

Czytaj więcej:
Błaszczyński Tomasz Z., Ksit Barbara, Pilch Roman, 2021, Dawne zabezpieczenia konstrukcyjnych elementów drewnianych wpływające szkodliwie na człowieka i środowisko, „Builder” 02 (283) https://www.researchgate.net/publication/348921081_Dawne_zabezpieczenia_konstrukcyjnych_elementow_drewnianych_wplywajace_szkodliwie_na_czlowieka_i_srodowisko
Styczyński Grzegorz, Ogródkowa moda na raka - dr hab. Magdalena Popowska o niebezpiecznym kreozocie, „Opoka”, 11.04.2019,https://opoka.org.pl/biblioteka/I/IZ/gs_ogrod_kreozot